Мукъаддес Китап: Ешая
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T08:16:09.933201+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Пейгъамберлернинъ Китаплары
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Пейгъамберлернинъ Китаплары

Пейгъамберлернинъ Китаплары

1. Ешая

Ешая

Ешая

1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66

Ешая пейгъамбернинъ китабы

Къадимий заманларда руханийлер къанун боюнджа къурбанлар кетире эдилер. Пейгъамберлернинъ эсас вазифеси исе еудий халкъыны догъру яшамагъа ве инанмагъа огретмек эди. Еудийлернинъ руханийлик вазифеси несиль-несильден кечкени сырасында, пейгъамберлик хызметини япмакъ ичюн, Алла айры-айры адамларны чагъыра эди. Алланынъ Къанунындан вазгечкен адамларыны корип, пейгъамберлер гуналыларны къабаатлай, динълегенлерни исе тёвбеге ве Аллагъа джан-гонъюльден инанмагъа чагъыра эдилер.

Ерусалимде хызмет эткен пейгъамбер Ешая миляттан эвель VIII-инджи асырнынъ экинджи ярысында Ехуда халкъына Алланынъ Сёзюни огрете эди. Бу китап бир къач къысымгъа болюне:

- 1) 1–39 баблар 740–700-юнджи йылларгъа аит. Шу вакъытта кучьлю Ашшур империясы кучюк къомшу девлетлерни запт этти. Ашшур шималь еудий падишалыгъы Исраильни ёкъ эткенден сонъра, дженюбий еудий падишалыгъы Ехуда хавф алтында къалды.

- Хизкия падиша Ашшургъа баш эгмеге истемеген сонъ, Ашшур падишасы Ерусалимни ёкъ этмек ичюн озь ордусыны ёллады (701 с.). Бу къоркъунчлы сиясий вакъиаларгъа бакъмадан, Ешая пейгъамберлик япып, Ехуда ичюн акъкъикъий хавф тышкъы душманлар дегиль де, озь гуналары, Аллагъа итаатсызлыкъта ве имансызлыкътадыр, дей эди. Озь джанлы сёзлери ве символик арекетлеринен пейгъамбер халкъны ве ёлбашчыларны яманлыкътан вазгечмек ве догъру яшамагъа чагъыра эди. Алланы динълемемекнинъ сонъу ёкъ этюв ве олюм оладжагъы акъкъында хабер бере эди. Ешая пейгъамберлик эткенине коре, бутюн беляларгъа бакъмадан, бойле вакъытлар келеджек ки, падиша Давутнынъ несили тынчлыкъ ве аманлыкъ ичинде халкъны идаре этеджек.

- 2) 40–55 бабларны «Теселли китабы» деп адландырмагъа мумкюн. Бу баблар Ехуда халкъы Вавилон эсиринде олгъан вакъытны тасвир эте (м.э. VI-нджы асырнынъ биринджи ярысы). Пейгъамбер ашалангъан ве къувалангъан халкъкъа, Алла оларны тезден азат этеджек ве Ерусалимге къайтараджакъ, деген хаберни беян эте. Бу бабларнынъ эсас мевзусындан бири – Алланынъ келеджекни айтмакъ ве Озь ваделерини беджермек кучю бардыр. Вавилонлыларнынъ ве башкъа халкъларнынъ аллалары исе тек олю тасвирлер, къолларындан ич бир арекетлер кельмей. Бундан да башкъа, Алла – тек еудийлернинъ Алласы дегиль де, бутюн ер юзюнде яшагъан халкъларнынъ Алласыдыр, оларнынъ эписи бир кунь ола, еудий халкъындан шаатлыкъ алып, Онъа келирлер. Мында даа насылдыр бир «Алланынъ къулу» акъкъында дёрт муим болюк расткеле (42.1-4; 49.1-6; 50.4-9; 52.13–53.12). Оны эм исраиллилерни азат эткен фарс падишасы Корешнен, эм Исраиль халкъынен, эм Исраиль халкъыны эписи белялардан азат этеджек Алла ваде эткен Падиша – Месихнен багъламакъ мумкюн (Инджильде бу пейгъамберликлер назаретли Иса акъкъында деп айтыла).

- 3) 56–66 баблар эсасен Алланынъ халкъы Алланынъ ваделерине ишанчнынъ къавийлештирильмесининъ ихтияджы олгъаны вакъытларнен багълыдыр. (Бельки де, бу вакъыт Вавилон эсиринден къайтувдан сонъ вакъыттыр.) Бу бабларда джемиеттеки адалетке ве Аллагъа акъкъикъий ибадетке эсас дикъкъат айырыла. Аллагъа ишанчлы олгъанларнынъ эписине О, къураджакъ янъы дюньяда парлакъ яшайыш ваде этиле. Бу дюнья битмез-тюкенмез къуванчкъа толу оладжакъ ве тек еудийлерге дегиль де, башкъа бутюн халкъларгъа да ачыкъ оладжакътыр.

Ешая пейгъамбер экиюзьлю укюмдарларны тенкъитке огърата. Алланынъ суду акъкъында пейгъамберлик (1–5 б.). Ешая пейгъамбернинъ пейгъамберлик хызметининъ башланувы (6–9 б.). Сагъ къалгъан исраиллилер къуртуладжакъ (10–12 б.). Алланынъ кунюнде оладжакъ халкъларнынъ такъдири акъкъында пейгъамберлик (13–23 б.). Исраильнинъ енъилюви ве гъайрыдан тикленюви (24–27 б.). Самарие ве Ерусалим (28–33 б.), Алланынъ душманлары (34 б.) ве шуретли падишалыкъ (35 б.) акъкъында пейгъамберлик. Исраиль озь топрагъындан къувула, Ехуда падишасы Хизкия исе къачып къуртула (36–38 б.). Пейгъамбер Исраиль халкъы Вавилонгъа эсирге алынаджагъы акъкъында хабер эте (39 б.). Алла Ешаяны эсирликте кедерленгенлерге теселли бермеге ве рухландырмагъа чагъыра (40–55 б.). Ешая путперест Вавилоннынъ йыкъыладжагъы (46–47 б.) ве сагъ къалгъан исраиллилер янъыдан къуртуладжагъы акъкъында пейгъамберлик эте. Фарс падишасы Кореш – Алланынъ сечип алгъан адамы ве эльчиси; о, сагъ къалгъан исраиллилерни ваде этильген топракъларгъа къайтараджакъ (44–45 б.). Ешая Хызметкяр-Къуртарыджынынъ келиши акъкъында пейгъамберлик эте. Бу Къул халкъларгъа адалетли суд кетиреджек, Алланен янъы васиет къураджакъ (42 б.), халкълар ичюн ярыкъ оладжакъ (49 б.), бутюн дюньянынъ гуналарыны озюне аладжакъ ве олюлерден тириледжек (52–53 б.). Эписи халкълар ичюн къуртулыш. Гуналар ичюн джеза. Джеза куню. Янъы ер ве кок (56–66 б.).

1

1^1+Уззия, Ётам, Ахаз ве Хизкия Ехудада падишалыкъ эткенде, Амоцнынъ огълу Ешая Ехуда ве Ерусалим акъкъында бойле руяларны корьди.

Рабби Озь халкъыны опькелей

2+Эй, коклер, динъленъиз!

Эй, ер юзю, къулакъ ас!

РАББИ бойле дей:

– Мен огъулларымны тербиелеп осьтюрдим,
олар исе Манъа къаршы чыкътылар.

3+Огюз сабысыны, эшек эфендисининъ отлугъыны таный,

Исраиль исе Мени танымай,
халкъым Мени анъламай!
4Вай-вай-вай! Гуналы миллет,
пек къабаатлы халкъ,
ярамазларнынъ сою,
бозукъ огъуллар
РАББИден вазгечтилер,
Исраильнинъ Азизини терк эттилер,
Онъа аркъа чевирдилер.
5Эй, РАББИни эп танымагъанлар!
Сизлерни даа къайсы еринъизге урмакъ керек?
Башларынъыз бутюн яра!
Юреклеринъиз – хаста!
6+Баштан-аякъ сагъ еринъиз къалмады:
сиярынты, яра излери, къанагъан яралар –
темизленмеген, сарылмагъан,
ягънен йымшатылмагъан!

7+Топрагъынъыз бошап къалды,
шеэрлеринъиз атешке берильди.

Ябанджылар тарлаларынъызны
козьлеринъиз огюнде ашап битирелер.

Орталыкъ бошап къалды,
санки ябанджылар сизлерни басты!

8Сион къызы – юзюм багъындаки,
бостандаки чалаш киби,
алкъагъа алынгъан шеэр киби къалды.
9+Ордуларнынъ РАББИси базыларымызны
сагъ къалдырмагъан олса,
биз де Содом киби олып,
Гоморагъа ошар эдик.

10+Эй, «Содом башлыкълары»!

РАББИнинъ сёзюни динъленъиз!

Эй, «Гомора халкъы»!

Алламызнынъ Къанунына къулакъ асынъыз!

11+– Къурбанларынъызнынъ чокълугъы

Манъа керекмей! – дей РАББИ. –

Бутюнлей якъылгъан къочкъар къурбанларына,
бесленген айванларнынъ ягъларына быкътым;
бузав, къозу, текелернинъ къаныны истемейим!

12+Юзюмнинъ огюне кельгенинъизде,
азбарларымны таптап юргенинъизни
ким сизден истеди?

13+Манъа файдасыз бахшыш кетирменъиз!

Якъылгъан отларынъызнынъ къокъусы Мен ичюн пис;
янъы ай ве раатлыкъ куньлерине,
байрам топлашувларына даянып оламайым!

Ичлеринъиз яманлыкъкъа толу олып, топлашасынъыз.

14Янъы ай куньлеринъиз ве байрамларынъызны
кореджек козюм ёкъ;
олар Манъа юк олды,
оларны ташымакътан болдурдым!
15+Къолларынъызны Манъа
узаткъанларынъызда,
сизни корьмейим деп, козьлеримни къапатаджагъым.

Дуваларынъызны чокълаштыргъанынъызда,
эшитмейджегим.

Ольдюрген адамларнынъ къанындан къолларынъыз къырмызы.

16+Ювунынъыз, темизленинъиз,
яман ишлеринъизни козьлеримден
узакълаштырынъыз,
яманлыкъ этмектен вазгечинъиз.
17+Эйилик япмагъа огренинъиз,
адалет къыдырынъыз,
залымны джезаланъыз,
етимни къорчаланъыз,
тул апайнынъ тарафыны тутунъыз.

18+– Айдынъыз, – дей РАББИ, – давамызны бакъайыкъ.

Гуналарынъыз къып-къырмызы олса биле,
къар киби ап-акъ оладжакъсынъыз,
ачыкъ къызыл олса биле,
юнь киби бем-беяз этерим.
19+Эгер Мени динълемеге истесенъиз,
топракънынъ энъ яхшы берекетлери
сизинъ оладжакъ.
20+Эгер динълемейип, Менден вазгечсенъиз,
сизлерни къылыч ашап битиреджек.
Буны айткъан – РАББИдир.

Гуна шеэри

21+Адалетке толу
ишанчлы баш шеэр насыл олды да,
ороспу шеэрине чевирильди?
Эвель ичинде акъикъат яшай эди,
шимди исе – ольдюргенлер.
22+Кумюшинъ шлаккъа чевирильди,
ичкилеринъ сув къошулып бозулды.
23+Башлыкъларынъ къанунны бозалар
хырсызларнен достлашалар.
Оларнынъ эписи бахшышларны севе
ве къапарларны къыдыра.
Етимни къорчаламайлар,
тул къадыннынъ давасы оларгъа барып етмей.

24+Онынъ ичюн Рабби, Ордуларнынъ РАББИси,

Исраильнинъ Кучьлюси бойле дей:

– Вай-вай-вай…

Манъа къаршы чыкъкъанларны енъеджегим,
душманларымны джезалайджагъым!

25+Къолумны санъа къаршы узатып,
кумюшни ириткен киби, сени иритирим,
къошмалардан сени арындырырым.

26+Эвельки киби, санъа къадыларны тайинлерим,
башында олгъаны дайын,
меслеатчыларны къояджагъым.

О заман сенинъ акъкъынъда:

«Акъикъат шеэри,
ишанчлы баш шеэр», – дейджеклер.

27РАББИ Сионны адалетнен,
тёвбе эткен огъулларыны
акъикъатнен къуртараджакъ.

28+Ёлдан урулгъанлар
ве гунакярлар гъайып оладжакълар.

РАББИден вазгечкенлер ёкъ оладжакълар.

29+– Сиз истеген эмен тереклеринъизден утанаджакъсынъыз,
сиз сайлагъан багъчаларынъыз ичюн
бетлеринъиз къызараджакъ.

30+Япракълары тюшкен эмен киби оладжакъсынъыз,
сувсуз къалгъан багъчагъа ошайджакъсынъыз.

31+Кучьлю адам – памукъ киби,
ишлери де къыгъылчым киби оладжакъ.

Экиси берабер янаджакъ,
кимсе сёндюрип оламайджакъ.

2

Ер юзюнде Алланынъ Падишалыгъы оладжакъ

2^1Ехуда ве Ерусалим акъкъында Амоцнынъ огълу Ешаягъа берильген хабер.

2Сонъки куньлерде РАББИнинъ Эви тургъан дагъ
дагъларнынъ башы оладжакъ,
байырлардан юксек котериледжек,
ве онъа тараф бутюн миллетлер, озенлер киби, акъып кетеджеклер.

3+Чокъ халкълар келип, бойле дейджек:

– Айдынъыз, РАББИнинъ дагъына котерилейик,

Якъуп Алласынынъ Эвине кирейик.

О бизге Озь ёлларыны корьсетеджек,
ве бизлер Онынъ ёлларындан юреджекмиз.

О заман РАББИ Сиондан Къанунны огретеджек,

Ерусалимден Озь Сёзюни ёллайджакъ.

4+РАББИ миллетлерни суд этеджек
ве чокъ халкъларны къабаатлайджакъ.

Адамлар къылычларындан сабан тишлерини дёгеджек,
мызракъларындан юзюм кесмек ичюн пычакълар япаджакъ.

Бир даа халкъ халкъкъа къаршы къылыч котермейджек,
энди дженк этмеге огренмейджек.

5+Эй, Якъупнынъ эви!

Келинъиз, РАББИнинъ ярыгъында юрейик!

Багъышлав огюнден джеза келе

6Сен, РАББИ, халкъынъны,

Якъупнынъ эвини терк эттинъ,
чюнки олар куньдогъуштакилерден пек чокъ шейни
озьлерине адет эттилер.

Фелестинлилерде олгъаны дайын,
оларда аляметлерни бакъып келеджекни айткъанлар пейда олды,
ябанджы огъланларнен аралары якъын.

7+Халкънынъ топрагъы алтын ве кумюшке толу олды,
байлыгъынынъ сонъу ёкъ.

Топрагъы атларгъа да толу олды,
арабалары сайысыздыр.

8+Топрагъы бош путларгъа да толу олды,
къолларынен япылгъан,
пармакъларынен ясалгъан путларгъа табыналар.

9Адамлар йыкъылды,
акъайлар ашаланды.

Багъышлама оларны!

10+РАББИнинъ гъазабындан
ве шуретли буюклигинден къоркъып,
къаяларгъа кет,
ер тюбюнде сакълан.

11+Къопай адамлар козьлерини ашагъы тюшюреджек,
гъурурлы адамлар ашаланаджакъ.

О куню тек РАББИ юксек оладжакъ!

12Бутюн къопай, гъурур
ве юксельтильген адамларгъа къаршы
Ордулар РАББИсининъ куню келеджек,
ве олар эписи ашаланаджакълар!
13+Юксек ве юксельтильген
бутюн Ливан кедрлери
ве эписи Башан эменлери,
14бутюн юксек дагълар
ве эписи юксельтильген байырлар,
15бутюн юксек къуллелер
ве эписи кучьлю диварлар,
16+бутюн Таршиш гемилери
ве эписи истенильген ильванларгъа къаршы
РАББИнинъ гъазабы келеджек.
17Адамларнынъ къопайлыгъы ерге тюшеджек,
гъурурлы адамлар ашаланаджакъ.
О куню тек РАББИ юксек оладжакъ,
18путлар исе бутюнлей гъайып оладжакъ.

19+РАББИ ер юзюни титретмеге келеджек вакъытта
адамлар Онынъ гъазабындан къоркъып,
шуретли буюклигинден сакъланып,
къая чатлакъларына киреджек,
ер чукъурларына тюшеджеклер.

20+О куню адамлар озь кумюш ве алтын путларыны,
ибадет ичюн япылгъан бош шейлерини
ерсычан ве яркъанатларгъа атаджакълар
21ве РАББИнинъ гъазабындан къоркъып,
шуретли буюклигинден сакъланып,
къая чатлакъларына киреджеклер,
ер дерелерине тюшеджеклер.
РАББИ ер юзюни сарсытмагъа келеджек вакъытта
ойле оладжакъ.

22+Тек нефеси олгъан адамларгъа ишанмакътан вазгечинъиз!

Онынъ омюри ярым капик этмез!

3

Рабби Ехуда топрагъыны ве Ерусалим шеэрини джезалайджакъ

3^1+Иште, Рабби, Ордуларнынъ РАББИси,

Ерусалим ве Ехуда ишангъан емек ве аш-сувларыны,
отьмек ве сув запасларыны ёкъ этеджек.
2Кучьлюлерни ве аскерлерни,
къадыларны ве пейгъамберлерни,
фалджыларны ве акъсакъалларны,
3эллибашыларны ве мырзаларны,
меслеатчыларны ве акъыллы усталарны,
эм де ырымджыларны тартып аладжакъ.

4Яш огъланларны оларгъа башлыкъ этеджек,
къылынгъан балалар истегенлерине коре оларгъа шорбаджылыкъ этеджек.

5+Халкъ арасында бири-бирини къыйнайджакъ,
эр бири къомшусына яманлыкъ этеджек.
Яш огълан – къарт адамнынъ огюнде,
урьметсиз адам мырзанынъ огюнде
бурун котереджек.

6О заман адам озь бабасынынъ эвинде
агъасына япышып:

«Ич олмагъанда, сенинъ урбанъ бар!

Ёлбашчымыз ол,
бу йыкътырылгъан ерлерге падишалыкъ эт», – дейджек.

7О адам исе бойле дейджек:

«Бир шей япмагъа мумкюн дегилим!

Эвимде не отьмек, не урба бар!

Мени ёлбашчы этменъиз!»

8Ерусалим сюрюнди,
Ехуда йыкъылды.
Айткъанларынен япкъанлары
РАББИге къаршыдыр,

Онынъ шуретли козьлерине къаршы акъаретнен чыкъалар!

9+Бетлерининъ сымалары
оларгъа къаршы шаатлыкъ эте;
олар гуналары акъкъында ачыкъ айталар,
Содом халкъы киби, гизлемейлер!
Вай, джанларына беля!
Бу яманлыкъны
башларына озьлери тюшюрдилер!

10+Инсафлы адамгъа
яхшылыкъ кореджегини айтынъыз.

О, озь ишлерининъ акъкъыны аладжакъ.

11Яман адамларнынъ башына исе беля!

Эткен ишлери ичюн
къазангъанларыны кореджек.

12Халкъымны къылынгъан балаларгъа ошагъан адамлар къыйнайджакъ!

Оларгъа апайлар эфендилик этеджек!

Эй, халкъым!

Ёлбашчыларынъ сени ёлдан уралар,
янълыш ёлундан алып кетелер.

Рабби Озь халкъыны суд эте

13+РАББИ къабаатламакъ ичюн турды,
халкъларны суд этмек ичюн
аякъ устюнде тура.
14+РАББИ Озь халкъынынъ башлыкъларынен
ве акъсакъалларынен давалашаджакъ:
«Сиз юзюм багъларыны боздынъыз,
эвлеринъиз ёкъсуллардан тартып алынгъан шейлерге толу.

15+Сиз не ичюн халкъымны къыйнайсынъыз?

Не ичюн ёкъсулларны чекиштиресинъиз?» –
дей Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы.

16+РАББИ бойле деди:
– Сион къызлары къопай олып юрелер,
башларыны юксек котерелер,
козьлерини къымып ойнайлар,
яваш-яваш адымлайлар,
аякъларындаки зынджырларынен шакъырдайлар.

17Шунынъ ичюн Рабби Сион къызларынынъ башларыны тыраш этеджек,
масхаралыгъынъызны РАББИ ачаджакъ.

18+О куню Рабби оларнынъ аякъларындаки дюльбер зынджырларыны, йылдызчыкъ ве айчыкъларыны, 19купелерини, билезликлерини, дувакъларыны, аткъыларыны, тобукълар ичюн ильванларыны, къушакъларыны, мис шишечиклерини, тылсым боюнджакъларыны, 20юзюклерини, бурун алкъаларыны, 21байрам урбаларыны, япынджаларыны, киселерини, 22кузьгючиклерини, кетен кольмеклерини, баш саргъыларыны ве шалларыны тартып аладжакъ.

23О заман мис къокъусы ерине – яман къокъу,
къушакъ ерине – йип,
дюльбер сачлар ерине – таз,
паалы урба ерине – чувал токъумасы,
дюльберлик ерине – буларнынъ эписи оладжакъ.
24Акъайларынъ къылычтан гъайып оладжакъ,
кучьлю аскерлеринъ дженкте эляк оладжакъ.
25+Шеэр къапулары олгъан ерлерде ах чекип,
аджджы агълайджакълар.
Шеэр, къадын киби, ер устюнде отурып,
бом-бош олып къаладжакъ.

4

Ерусалимнинъ келеджеги

4^1О куню еди къадын бир эркекни тутып, онъа бойле айтаджакълар:

– Озь отьмегимизни ашайджакъмыз, озь урбаларымызны киеджекмиз, тек бизге эвлен де, адынъны ташымагъа разылыкъ бер. Акъайгъа чыкъмагъанымыз ичюн, устюмиздеки масхаралыкътан азат эт.

2+О куню Исраильнинъ сагъ къалгъан огъулларына РАББИден аджайип ве урьмет этильген бирев келеджек. О адам оларнынъ мемлекетинде юкселип, оларнынъ гъуруры ве шурети оладжакъ. 3+Сионда къалдырылгъанларгъа, Ерусалимде сагъ къалгъанларгъа, Ерусалимде яшамакъ ичюн Алла сайлагъан эр кеске «азиз» дейджеклер. 4+Рабби Сион къызларынынъ арамлыкъларыны юваджакъ, адалетли суд ве атеш рухунен Ерусалимни анда тёкюльген къандан темизлейджек. 5+РАББИ ойле япаджакъ ки, бутюн Сион дагъынынъ устюнде ве анда топлашкъанларнынъ устюнде куньдюзлери булут ве думан тураджакъ, геджелери исе парлакъ алевли атеш янаджакъ. Олар бутюн шуретли ерни къаплайджакъ 6+ве, чадыр киби олып, куньдюзлери талда берип, сыджакътан къорчалайджакъ, эм де сагъанакъ ве ягъмурдан сакъланаджакъ ер оладжакъ.

5

Юзюм багъы акъкъында тюркю

5^1+Севгилиме бир йыр йырлайым.

Севимли достум бу йырны юзюм багъы акъкъында йырлады.

Берекетли байырнынъ устюнде
Севгилимнинъ бир юзюм багъы бар эди.
2Чапанен къазды, ташлардан темизледи,
энъ яхшы юзюм чубукъларыны сачты,
багънынъ ортасында къаравул къуллесини къурды,
юзюм басмакъ ичюн къаяда чукъур ойды,
яхшы юзюм бекледи,
амма багъ кийик экши юзюмни берди.

3– Шимди исе, Ерусалимде яшагъанлар,

Ехуданынъ акъайлары!

Юзюм багъымнен не япаджагъымны огретинъиз.

4Юзюм багъым ичюн даа нелер япмакъ кереким?

Мен япмагъан шей къалдымы?

Яхшы юзюм береджегини беклегенимде,
не ичюн о, кийик экши юзюмни берди?

5+Багъыма нелер япаджагъымны
сизге шимди айтаджагъым:

къорасыны алып ташларым –
барсын оны гъайып этсинлер,
диварыны йыкъарым –
барсын оны таптасынлар.

6+Оны бакъымсыз къалдырып, кетеджегим;
не пыталаджакъ, не чапаланаджакъ.

Тикенлер ве кийик отлар оны басып аладжакъ;
ягъмур булутларына онъа сув бермемеге буюраджагъым.

7+Ордулар РАББИсининъ юзюм багъы –
Исраиль эвидир;
Ехуда акъайлары –
О, сачкъан севимли юзюм пытакъларыдыр.
РАББИ адалет бекледи –
къан тёкюльгенини корьди,
акъикъат бекледи –
ярдымгъа чагъырувларны эшитти.

Исраильнинъ башына тюшеджек белялар

8+Эвге эв къошкъан,
тарлагъа тарла къошкъанларнынъ башларына беля!

Башкъаларына ер къалмай!

Ер юзюнде яшагъан тек сизлерми?!

9Ордуларнынъ РАББИси къулакъларыма бойле айтты:

– Чокъ сайылы бу эвлер бом-бош оладжакъ,
буюк ве дюльбер эвлерде кимсе яшамайджакъ.
10Буюк юзюмлик[*]
бир буюк къопкъа шарап береджек,
беш чувал сачылгъан богъдай
зорнен ярым чувал[*] берекет береджек.

11+Саба-танъдан ичмеге къыдырып юрген,
акъшамгъадже шарап ичип
кейф чеккенлернинъ башларына беля!
12+Оларнынъ байрамларында сантыр, арфа,
даре ве дюдюк чалыныр, шарап ичилир.
Лякин РАББИнинъ ишлерине олар бакъмайлар,
Онынъ япкъанларыны корьмейлер.

13+Шунынъ ичюн анълавы олмагъанындан халкъым сюргюнликке кетеджек,
мырзалары ачлыкъ чекеджек,
топ-топ адамлар сувсузлыкътан къыйналаджакъ.

14+Онынъ ичюн олюлер дюньясы чокъча ашамагъа истеди,
агъзыны пек кенъ ачты.

Онынъ ичине эм мырзалары, эм топ-топ адамлар,
шаматанен, оларны шенълендирген эр шейинен анда тюшеджек.

15+Адамлар ашаланаджакъ,
акъайлар къатланаджакъ,
къопайларнынъ козьлери ашагъы бакъаджакъ.

16Ордуларнынъ РАББИси яманларны джезалагъанда,
буюклигини косьтереджек.

Азиз Алла адалетнен суд эткенде,

Озь Азизлигини бильдиреджек.

17Яйлада киби, къойлар отлайджакълар,
ябанджылар байларнынъ йыкъылгъан эвлерини тинтеджеклер.

18Яланнен, санки йипнен, артындан яманлыкъны чеккенлерге,
екильген ат киби, артындан гуна арабасыны чеккенлернинъ башларына беля!

19+Олар айталар ки:

– Ашыкъсын, истеген ишини тездже япсын,
бизлер корейик!

Исраиль Азизининъ ниети беджерильсин,
бизлер билейик!

20+Яманлыкъкъа – яхшылыкъ, яхшылыкъкъа – яманлыкъ дегенлерге,
къаранлыкъны – ярыкъкъа, ярыкъны – къаранлыкъкъа чевиргенлернинъ башларына,
аджджы ерине татлыны, татлы ерине аджджыны бергенлерининъ башларына беля!

21+Озьлерини акъыллы корьген,
озюни анълагъан сайгъанларнынъ башларына беля!

22-23+Шарап ичмекте батырларгъа,
тюрлю ичерликлерни азырламакъта кучьлюлерге,
къапар алып, къабаатлыны акълагъанларгъа,
акълыларнынъ акъкъыны тартып алгъанларгъа беля!

24+Атеш тобанны, алев де пиченни якъып ёкъ эте;
оларнынъ тамырлары да чюрюп, ёкъ олур,
чечеклери куль киби авагъа савурылыр.

Олар Ордулар РАББИсининъ Къануныны ред эттилер,

Исраиль Азизининъ Сёзюнден вазгечтилер.

25+Шунынъ ичюн РАББИнинъ гъазабы халкъына къаршы алевленди,

Озь къолуны узатып, О, оларны урды.

Дагълар титреди,
олюлер, чёплюк киби, сокъакъларны толдурды.

Бундан сонъ да РАББИнинъ гъазабы тынмады,
къолу эп бир узатылгъандыр.

26+РАББИ узакътаки халкъларгъа хабер береджек,
дюньянынъ четинде яшагъанларны сызгъырып чагъыраджакъ.

Иште, олар тез ве якъын арада келеджеклер.

27Олар не такъаттан кесиледжек, не йыкъыладжакъ,
не юкъусырайджакъ, не де юкълап къаладжакъ.

Къушакълары беллеринден тюшмейджек,
аякъкъапларынынъ багълары йыртылмайджакъ.

28+Окълары сюйрю, яйларынынъ эписи тартылгъан,
атларынынъ туякълары чакъмакъташ киби,
арабаларнынъ копчеклери де – къасыргъа киби, пек тез айланалар.

29+Олар, арсланлар киби, багъыралар,
яш арсланлар киби, къычыралар.

Багъырып, гъаниметни тутар да, алып кетер,
ич кимсе къуртулып оламаз.

30+Олар о куню Исраильге къаршы, денъиз киби, гурьлейджек.

Топракъкъа бакъса, къаранлыкъ ве сыкъынты,
ярыкъны ёкъ этип, булутлар этрафны сарды.

6

Рабби Ешаяны чагъыра

6^1+Уззия падишанынъ ольген йылында, юдже ве юксельтильген тахтнынъ устюнде отургъан Раббини корьдим. Урбасынынъ этеклери бутюн Сарай бою тёшеле эди. 2+Онынъ устюнден Серафлар[*] булуна эдилер. Эр бирининъ алты къанаты бар эди. Эки къанатынен бетини, эки къанатынен аякъларыны къапата эдилер, эки къанатынен де уча эдилер. 3+Олар къычырып, бири-бирине бойле дей эдилер:

– Ордуларнынъ РАББИси

Мукъаддес, Мукъаддес, Мукъаддестир!

Бутюн ер юзюни шурети толдура!

4+Оларнынъ къычырувындан къапуларнынъ темеллери сарсылды, ве Эв тютюнге толды.

5– Ах! – дедим. – Башыма беля! Агъзы арам бир адамым мен, ве агъызлары арам бир халкънынъ арасында яшайым. Козьлерим де Падишаны, Ордуларнынъ РАББИсини корьди!

6О заман Серафлардан бири, къурбан еринден машачыкънен бир къорны алып, яныма учып кельди. 7+Оны дудакъларыма тийдирип:

– Мына, бу, агъзынъа тийди, энди къабаатынъ ёкъ олды, гунанъ да багъышланды, – деди.

8Сонъ Раббининъ сесини эшиттим. О, манъа:

– Мен кимни ёллайым? Биз ичюн ким кетеджек? – деди.

– Мына меним, – дедим мен, – мени ёлла.

9+– Кет, – деди РАББИ, – ве бу халкъкъа айт: «Къулакъларынъызнен эшитеджексиз, амма анъламайджакъсыз, козьлеринъизнен бакъаджакъсыз, амма корип оламайджакъсыз!»

10+Бу халкънынъ акъылларыны токъал эт, къулакъларыны тыкъат, козьлерини къапат. Козьлеринен корьмесинлер, къулакъларынен эшитмесинлер, юреклеринен анъламасынлар. Оларны тедавийлемеге Манъа ялвармасынлар.

11– Я Рабби, бу не къадар вакъыт сюреджек? – деп сорадым.

РАББИ бойле джевап берди:

– Шеэрлер бошап, бакъымсыз къаладжакъ; эвлер адамсыз къаладжакъ; бутюн топракъ бом-бош оладжакъ. 12РАББИ адамларны узакъ ерлерге къувалайджакъ, ве бу топракъ бакъымсыз, там-такъыр къалдырыладжакъ. 13+Халкънынъ онда бири сагъ къалып кери къайтса да, топракъта кене эр шей йыкътырыладжакъ. Амма эмен агъачны, къудретли терекни кескенде, кутюги насыл къалса, Исраильнинъ де кутюги, азиз урлугъы къаладжакъ.

7

Рабби Ахаз падишагъа алямет косьтере

7^1+Уззиянынъ торуны, Ётамнынъ огълу Ахаз Ехудада падишалыкъ эткенде, Арамнынъ падишасы Рецин Исраильнинъ падишасынен Ремальяхунынъ огълу Пекъахнен берабер Ерусалимге къаршы чыкътылар. Олар шеэрни запт этмеге истедилер, амма запт этип оламадылар.

2Арамлылар Эфраимнинъ топрагъында ерлешкени акъкъында Давутнынъ союна хабер этильди. Ормандаки тереклер ельден титрегени дайын, Ахазнынъ ве халкънынъ юреклери титреп башлады.

3+РАББИ Ешаягъа бойле деди:

– Огълунъ Шеар-Яшувнен[*] берабер кетип, юкъары хавузнынъ сув ёлунынъ сонъуна, юнь ишлегенлернинъ тарласына кеткен ёлгъа чыкъ ве Ахазнен корюш. 4Онъа бойле айт:

Мукъайт ве раат ол! Къоркъма, юрегинъ сызламасын! Рецин ве арамлыларнынъ гъазабы, эм де Ремальяхунынъ огълунынъ гъазабы – эки янгъан кусевден тютюн кибидир. 5Арамлылар эфраимлилернен ве Ремальяхунынъ огълунен берабер санъа къаршы яманлыкъ япмагъа истейлер. Олар: 6«Айды, Ехудагъа къаршы чыкъайыкъ, ехудалыларны къоркъузайыкъ, топракъларыны запт этейик. Тавеэлнинъ огълуны да падишалыкъкъа къоярмыз», – дейлер. 7+Лякин РАББИ-ТААЛЯ бойле дей: «Ёкъ, бу олмайджакъ шей. 8Дамаск шеэри – Арамнынъ баш шеэри, Дамаскнынъ башы исе – Рецин. Алтмыш беш йыл кечкен сонъ, Эфраим деген халкъ ер юзюнде олмайджакъ. 9Эфраимнинъ баш шеэри – Самарие шеэри, Самариенинъ башы исе – Ремальяхунынъ огълудыр. Иманынъызда къатты турмасанъыз, гъайып оладжакъсынъыз».

10РАББИ Ахазгъа айткъаныны девам этти:

11– РАББИ-Таалянъдан бир алямет сора, я ашагъыдан, олюлернинъ дюньясындан, я да коклерден олсун.

12– Ёкъ, – деди Ахаз, – сорамайджагъым, РАББИмни сынамайджагъым.

13О заман Ешая бойле деди:

– Эй, Давутнынъ эви, динъленъиз! Не, сизлерге адамларны къыйнамакъ азлыкъ эттими? Даа Алламны да къыйнамагъа истейсинъизми?

Алланынъ алямети: Иммануэл

14+Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл[*] къояджакълар. 15Яманлыкъны терк этмеге ве яхшылыкъны сайлап алмагъа огренмегендже, иримчик ве бал ашайджакъ. 16Бу бала яманны терк этмеге ве яхшылыкъны сайлап алмагъа огренгенден эвель, сен къоркъкъан эки падишанынъ топракълары адамсыз къаладжакъ.

17+Лякин РАББИ санъа, халкъынъа ве бабанънынъ союна агъыр куньлерни берип, санъа Ашшурнынъ падишасыны алып кетиреджек. Эфраим Ехудадан айырылгъан заманындан берли ойле агъыр дегиль эди.

18+О куню РАББИ сызгъырыр ве Мысыр дерьясындан чибинлерни, эм де Ашшур топрагъында яшагъан балкъуртларны чагъырыр. 19Олар учып келеджек, тик вадийлерни ве къая чатлакъларыны толдураджакълар, бутюн тикенли чалыларгъа ве эписи яйлаларгъа къонаджакълар.

20+О куню Фират дерьясынынъ обир тарафындан кирагъа алынгъан устраны – Ашшур падишасыны – ишлетип, Рабби башларынъызны, аякъларынъызны, атта сакъалларынъызны тыраш этеджек. 21О куню бир сюрюден бир бузавны ве бир чифт къойны сакълап олгъанлар 22бу айванлар берген сютюнден япылгъан иримчикнен кечинеджеклер. Сагъ къалгъан эр кес де тек иримчик ве балнен бесленеджек.

23О куню фияты бинъ кумюш олгъан бинъ юзюм чубугъы оськен юзюмликлер тикенлернен кийик отлар оськен ерлерге чевириледжеклер. 24+Бутюн ер тикенли чалыгъа ве кийик отларгъа толгъаны ичюн, анда яй ве окънен бараджакълар. 25Бир заманларда чапанен ишленген ве бакъылгъан байырларгъа бармайджакъсынъыз, тикенли чалылардан ве кийик отлардан къоркъаджакъсынъыз. Анда бугъалар отлайджакъ ве къойларнен эчкилер юреджеклер.

8

Ашшур – Раббининъ силясы

8^1+РАББИ манъа:

– Балабан бир тахта ал да, устюнде эр кес ичюн анълайышлы язынен: «Хырсызлыкъ япмагъа ашыкъа, гъанимет къазанмагъа тез келе»[*] деп яз, – деди. – 2+Мен руханий Урияны ве Еверекьяхунынъ огълу Зекъарьяны – эки ишанчлы шаатны чагъырырым.

3Сонъ апай пейгъамбернен яттым, ве о юкке къалып, огълан бала тапты. РАББИ манъа:

– Онынъ адыны Махер-Шалал-Хаш-Баз деп къой, – деди. 4+– Бала «бабам» ве «анам» айтмагъа огренмезден эвель, Дамаскнынъ байлыгъыны ве Самариенинъ гъаниметини Ашшур падишасынынъ огюне алып кетиреджеклер.

5РАББИ манъа даа бойле айтты:

6+– Бу халкъ яваш акъкъан Шилоах озенининъ сувларына хор бакъкъаны,
лякин Рецинге ве Ремальяхунынъ огълуна къувангъаны ичюн,

7+Рабби оларгъа къаршы буюк Фират дерьясынынъ кучьлю къабаргъан чокътан-чокъ сувларыны –

Ашшур падишасыны ве бутюн шуретли ордусыны алып кетиреджек.

Дерья бутюн ирмакъларында котерилип,
эписи ялыларындан толып-ташаджакъ,
8+Ехуда бою акъып, оны сувгъа толдураджакъ,
юксек котерилип, тап богъазына къадар етеджек.

Топрагъынъны бойдан-бой къаплап аладжакъ о,
эй, Иммануэл![*]

9Эй, халкълар! Рухтан тюшюнъиз
ве къоркъудан къалтыранъыз!

Эй, узакътаки топракълар, къулакъ асынъыз!

Дженкке азырланынъыз,
амма къоркъудан къалтыранъыз!

Дженкке азырланынъыз,
амма къоркъудан къалтыранъыз!

10+Планларынъызны япсанъыз да,
ниетлеринъиз гъайып оладжакъ.

Сёз берсенъиз де,
о, беджерильмейджек!

Алла бизнен![*]

Сюрюндирген таш

11РАББИ кучьлю къолунен мени тутып, бу халкънынъ ёлундан кетмемеге насиат берип, бойле деди:

12+– Бу халкъ фитне деген эр шейине
фитне деменъиз,
къоркъкъан шейинден къоркъманъыз,
отюнъиз патламасын.
13Амма Ордуларнынъ РАББИсини
ве Онынъ азизлигини урьмет этинъиз!
Ондан къоркъунъыз,
Онынъ огюнде къалтыранъыз!
14+О, сизге азиз ер киби,
эм де йыкътырыджы таш киби оладжакъ.
Исраильнинъ эки падишалыгъы
бу къаягъа сюрюнеджеклер!
Ерусалимде яшагъанларгъа
О, къапкъан ве тузакъ киби оладжакъ;
15оларнынъ чокълары сюрюнип,
йыкъыладжакъ ве парчаланаджакъ,
къапкъангъа тюшип,
сарыладжакъ да, тутуладжакъ.

Раббиге ишанч

16+– Шаатнынъ сёзлери киби, бу кягъытны сарып, багъла,
шегиртлерим огюнде эмирлериме печат къой.

17+Якъупнынъ эвинден юзюни сакълагъан РАББИни беклейджегим,

Онъа ишанаджагъым.

18+Мына, мен ве РАББИ манъа берген балалардыр. Биз – Сион дагъында яшагъан Ордулар РАББИсинден Исраильге берильген аляметлер ве бельгилермиз.

19+Сизлерге: «Рухларнен лаф эткенлерге, джинлерни чагъыргъанларгъа, фысылдашкъан ве мыдырдагъанларгъа барынъыз. Эр халкъ озь аллаларынынъ истегини къыдыра, тири адамлар ичюн олюлерден сорайлар», – дерлер. 20+Къанунда ве Алланынъ сёзлеринде догърусыны къыдырынъыз. Эгер адамлар буларгъа коре айтмасалар, оларда ярыкъ ёкътыр! 21+Олар ер юзю бою долашаджакълар, чекишип, ачлыкъ чекеджеклер. Ачлыкъ заманда ачувланып, падишаларыны ве аллаларыны къаргъайджакъ. 22+Тёпеге бакъаджакълармы, ерге козь ташлайджакълармы, бакъсалар, эр ерде – сыкъынты ве къаранлыкъ, гъам ве къасевет. Оларны къаранлыкъ ичине къуваджакълар. Лякин азап чеккенлер ичюн гъам олмайджакъ[*].

9

Келеджек Падиша

9^1+Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ.

2+Къаранлыкъта юрген халкъ
буюк ярыкъ корьди!
Олюм топрагъында, олюм кольгесинде
яшагъан адамлар ичюн
ярыкъ парылдады.
3+Я РАББИ, Сен халкъны чокълаштырдынъ,
оларгъа буюк къуванч багъышладынъ.
Берекет джыйгъан заманда киби,
алынгъан гъаниметнен пайлашкъан вакъытта киби,
халкъ Сенинъ огюнъде къувана.

4+Мидьян йыкъылгъан куню киби,
халкъкъа агъырлыкъ эткен боюндырыкъны ёкъ эттинъ,
омузларыны ургъан сопаны ве залымнынъ таягъыны

Сен къырдынъ.

5+Топракъны таптагъан аскерлернинъ аякъкъаплары,
къангъа булангъан урбалары якъыладжакъ,
атешке аш оладжакъ.

6+Бизге бир Бала догъды,
бизге бир Огъул берильди!

Омузлары устюне акимиет къоюлды.

Онъа «Аджайип», «Насиатчы»,

«Кучьлю Алла», «Эбедий Баба»,

«Аманлыкъ Падишасы» дейджеклер.

7+Падишалыкъ эткенине ве акимиети тюбюнде аманлыкъ-тынчлыкъкъа сонъ олмайджакъ.

Давутнынъ тахтындан эбедиен падишалыкъ этип,
адалетнен ве догърулыкънен
падишалыкъны пекитеджек ве къавийлештиреджек.

Буларнынъ эписи – гъайрет ве буюк севгинен япылгъан

Ордулар РАББИсининъ ишидир.

Раббининъ Исраильге къаршы ачувы

8Рабби Якъупкъа къаршы хабер этти,
хабер этильгени Исраильде беджериледжек.

9О вакъыт бутюн халкъ, Эфраим ве Самариеде яшагъанлар
буны анълайджакълар.

Къопайланып, кибирли юрекнен:

10– Кирпичлерден япылгъан эвлер йыкъылгъан олса да,
ёнма таштан къурармыз.

Инджир тереклер кесильген олса да,
ерлерине кедр сачармыз, – айталар.

11+РАББИ оларгъа къаршы Рециннинъ душманларыны котереджек,
залымларыны юреклендиреджек.

12+Арамлылар куньдогъуш тарафындан,
фелестинлилер куньбатыш тарафындан келип,

Исраильни тишлеринен кемирип, ашайджакълар.

Бундан сонъ да РАББИнинъ гъазабы тынмады,
къолу эп бир узатылгъандыр.

13+Амма халкъ оны Ургъангъа ялвармады,

Ордулар РАББИсини къыдырмады.

14+РАББИ Исраильнинъ эм башыны, эм къуйругъыны кеседжек,
бир куньде эм пальма фиданларыны,
эм къамышларыны да кесип атаджакъ.
15+Акъсакъаллар ве мырзалар – онынъ башыдыр,
ялан айткъан пейгъамберлер – онынъ къуйругъыдыр.

16Халкънынъ ёлбашчылары оларны ёлдан урдылар,
артларындан кеткенлер гъайып олдылар.

17+Шунынъ ичюн Рабби оларнынъ йигитлерине къуванмайджакъ,
оксюзлеринен тул апайларыны аджымайджакъ,
олар эписи имансыз ве яман,
агъызларынен гуна япалар.
Бундан сонъ да РАББИнинъ гъазабы тынмады,
къолу эп бир узатылгъандыр.
18Ярамазлыкъ, атешке ошап, алевленди,
тикенли чалыны ве кийик отларны ашап битире,
ормандаки чалыларны якъа,
тютюн бурум-бурум котериле.
19+Ордулар РАББИсининъ хышымы
ер юзюни атеш киби сарды,
халкъ атешке аш ерине олды,
агъа къардашыны аджымай.
20+Онъ тарафта ашайлар – ач къалалар,
сол тарафта кемирелер – тоймайлар,
эр бири озь къолуны ашап битире.
21+Менашше – Эфраимни,
Эфраим – Менашшени кемире,
экиси де Ехудагъа къаршы баш котерелер.
Бундан сонъ да РАББИнинъ гъазабы тынмады,
къолу эп бир узатылгъандыр.

10

10^1+Адалетсиз къанунларны япкъанларгъа,
акъсыз къарарларны чыкъаргъанларгъа беля!

2+Сиз фукъарелерге адалет къыдырмагъа ёл бермейсинъиз,
зулум тюбюнде къалгъан халкъымдан адалет къыдырмакъ акъкъыны тартып аласынъыз,
тул къадынларнынъ мулькюни чекип аласынъыз
ве оксюзлерни союндырасынъыз.

3Рабби джезанен кельгенде,
узакътан башынъызгъа беля тюшкенде,
не япаджакъсынъыз?

Ярдым сорап, кимге ялвараджакъсынъыз?

Байлыгъынъызны къайда сакълайджакъсынъыз?

4+Бель букип, сюргюнликке кетеджексинъиз,
ольдюрилип, ерге тюшеджексинъиз.

Бундан сонъ да РАББИнинъ гъазабы тынмайджакъ,
къолу эп бир узатылгъандыр.

Рабби Ашшурны суд эте

5+Ашшургъа беля!

Оны, таякъны киби, къолумда тутам,
ачувымда ве гъазабымда халкъларны джезалайым!

6+Оны имансыз миллетке,

Мени ачувландыргъан халкъкъа къаршы ёллайджагъым;
оны бутюнлей чайпамагъа,
эр шейини тартып алмагъа,
оны, сокъакътаки чамурны киби, таптамагъа буюраджагъым.

7+Амма Ашшур башкъа ишлерни япмагъа да тюшюнир,
башкъа ниетлерининъ артындан кетер,
чокъ миллетлерни де гъайып этип, ёкъ этмеге юрегинде истер.

8– Башлыкъларымнынъ эписи падишалар киби дегиллерми? – дей.

9+– Къално ве Къаркемиш,
Хамат ве Арпад,
Самарие ве Дамаск –
манъа эп бир!
10Мен чокъ падишалыкъларны енъдим,
оларнынъ путлары ве аллалары исе

Ерусалимдеки ве Самариедекилерден буюк эдилер.

11+Ерусалимни де айны ойле енъеджегим,

Самариеге ве путларына япкъан шейлеримни онъа да япаджагъым.

12+Рабби Сион дагъында ве Ерусалимде озь ишини битирген сонъ, Ашшурнынъ падишасыны къопай юреги ве юкъарыдан бакъкъан козьлери ичюн джезалайджакъ.

13+«Эр шейни къолумнынъ кучюнен яптым,
акъыл-идрагъымнен къазандым, – деди падиша.

– Мен акъыллым! Халкъларнынъ сынъырларыны ёкъ эттим,
хазинелерини тартып алдым,
кучьлю бугъа киби,
тахтларында отургъанларны йыкътым.
14Теректеки къуш ювасыны дайын,
халкъларнынъ зенгинликлерини къолай таптым,
ювадан йымырта алгъан киби,
озюме бутюн топракъларны алдым.
Къанат къыбырдаткъан, агъыз ачкъан,
“ин” деген кимсе олмады».

15Балтанен ишлеген адамгъа къаршы
балта котерилип олурмы?
Пычкъынен чалышкъан адамнынъ огюнде
пычкъы макътанырмы?
Таякъ оны котергенни саллармы?
Сопа терек олмагъан адамны котерирми?
16+Шунынъ ичюн Рабби, Ордуларнынъ РАББИси,
Ашшурнынъ кучьлю аскерлерини
такъаттан тюшюрген хасталыкъкъа огъратаджакъ,
онынъ шурети, атештен киби, янып битеджек.
17+Исраильнинъ Ярыгъы – атеш,
онынъ Азизи – алев оладжакъ.
Бир кунь ичинде Ашшурнынъ тикенли чалыларыны
ве кийик отларыны якъып битиреджек,
18шуретли орманыны ве багъчасыны
бутюнлей ёкъ этеджек;
падиша озю олюм алдындаки хаста киби оладжакъ.

19Орманда къалгъан тереклери
о къадар аз оладжакъ ки,
уфакъ бала биле оларны сайып оладжакъ.

Къалгъан исраиллилер

20О куню сагъ къалгъан исраиллилер,
Якъупнынъ къуртулгъан эвлятлары,
оларны ургъангъа таянмайджакъ,
амма РАББИге, Исраильнинъ Азизине,
джан-юректен ишанаджакълар.
21Сагъ къалгъанлар къайтаджакъ,
Якъупнынъ къуртулгъан эвлятлары
Кучьлю Аллагъа ялвараджакълар.
22+Эй, Исраиль!
Халкъынъ денъиз къуму къадар чокъ олса да,
Аллагъа тек бир къач адам къайтаджакъ!
Къырылувынъ эвельден язылгъан,
адалет эр тарафлама даркъалгъан.
23+Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы
бутюн ер юзюнде эвельден тайинленген къырылувны
толусынен этеджек.

Ашшурнынъ джезасы акъкъында

24+Шунынъ ичюн Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы бойле дей:

– Эй, Сионда яшагъан халкъым!

Ашшурдан къоркъманъыз!

О, эвельден Мысыр киби, сени таякънен урар,
сопасыны санъа къаршы котерир.

25Якъынларда гъазабым ятышаджакъ,
ачувнен Ашшурны ёкъ этеджегим.

26+Цур-Оревде мидьянлыларны ургъаны киби,

Ордуларнынъ РАББИси Ашшурны да къамчынен ураджакъ.

Мысырда япкъаны киби,

О, буюк сувлар устюнден таягъыны котереджек.

27+О куню омузларынъыздаки юк,
бойнунъыздаки боюндырыкъ тюшеджек.

Семиргенинъиз ичюн боюндырыгъынъыз къырыладжакъ.

28+Олар Айят шеэрине кельдилер,

Мигрондан кечтилер,

Микмаста аш-сув запасларыны къалдырдылар.

29+Озенни кечтилер, Гевада геджеледилер.

Рама шеэри къоркъудан къалтырады,

Шаулнынъ Гива шеэринде яшагъанлар къачты.

30+Эй, Гъаллим халкъы, сесинъни котерип увулда!

Эй, Лайша халкъы, динъле!

Бичаре Анатот халкъы!

31Мадмена халкъы чапып кетти,

Гевим халкъы къачмагъа ашыкъты.

32+Бир кунь Нов шеэринде къалып,

Сион дагъына, Ерусалим тёпелигине
юмрукъ саллайджакъ.

33+Мына, Рабби, Ордуларнынъ РАББИси
дешетли кучюнен терек пытакъларыны къопараджакъ,
узун бойлу тереклерни балталайджакъ,
юкъары котерильгенлерни ерге йыкътыраджакъ,

34сыкъ орманларны демирнен кеседжек.

Къудретли Алланынъ огюнде Ливан йыкъыладжакъ.

11

Иммануэлнинъ падишалыгъы

11^1Кутюктен филис чыкъкъаны киби,
тамырындан бир пытакъ аткъаны киби,
Йишайнынъ союнда бир эвлят догъаджакъ.
2+Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып,

Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек
ве Алладан къоркъмагъа огретеджек.
3О, РАББИ къоркъусынен толаджакъ,
козьлери корьгенине коре суд этмейджек,
къулакълары эшиткенине коре къарар чыкъармайджакъ.

4+Фукъарелерни адалетнен суд этеджек,
ер юзюнде эзиетленгенлернинъ ишлеринде
догърулыкънен къарар чыкъараджакъ.

Таякънен ургъан киби, дюньяны сёзлеринен ураджакъ,
яман адамларны агъызнынъ айткъанларынен ольдюреджек.

5Инсафлыгъы – белине багълагъан къушакъ киби,
ишанчлылыгъы – янбашына багълагъан къушакъ киби оладжакъ!

6+О заман къашкъырнен къозу берабер яшайджакъ,
леопарднен улакъ бир ерде ятаджакъ,
яш арслан бузавчыкъ ве семиз айванларнен ян-янаша оладжакъ,
уфакъ бир бала оларны бакъаджакъ.

7Сыгъырнен аюв анасы берабер отлайджакъ,
балалары да бир ерде ятаджакъ.

Арслан, огюз киби, тобан ашайджакъ.

8Сабий кобранынъ ювасы устюнде ойнайджакъ,
къучакъ баласы къолуны йыланнынъ ювасына узатаджакъ.

9+Бутюн азиз дагъымнынъ устюнде
яманлыкъ этильмейджек, зарар кетирильмейджек.
Сувлар денъизни насыл толдурсалар,

РАББИ акъкъында бильги бутюн дюньяны толдураджакъ.

Месих ве Исраильнинъ гъайрыдан тикленмеси

10+О куню Йишайнынъ эвляды халкъларгъа котерильген байракъ киби оладжакъ; Онъа миллетлер келеджек, ве О, яшагъан ерлер шуретли оладжакъ. 11+О куню Рабби кене къолуны узатаджакъ ве Озь халкъынынъ сагъ къалгъанларыны Ашшур ве Мысырдан, Патрос ве Хуштан, Элам ве Шинардан, Хамат ве денъиз адаларындан къайтараджакъ.

12+Миллетлерге хабер этип, байракъ котереджек,
сюргюн этильген исраиллилерни топлайджакъ,
ер юзюнинъ дёрт тарафында дагъылгъан
ехудалыларны джыяджакъ.
13+Эфраимнинъ пахыллыгъы битеджек,
Ехудагъа къаршы дженк эткенлер къырыладжакъ.
Эфраим Ехуданы пахылламайджакъ,
Ехуда Эфраимни хорламайджакъ.

14+Олар экиси куньбатышта фелестинлилерге атыладжакъ,
уджюм этип, куньдогъушта яшагъанларны талайджакълар,

Эдом ве Моавны юмрукънен ураджакълар,

Аммон балаларыны бойсундыраджакълар.

15+РАББИ Мысыр денъизининъ корьфезини къурутаджакъ,
къолуны котерип, дерьягъа къаршы
кучьлю ельни ёллайджакъ.
Дерьяны еди озенчикке боледжек ки,
аякъкъапларны чыкъармайып, оны кечип оладжакъ.

16+О заман, исраиллилер Мысырдан чыкъкъан вакъытта киби,

Раббининъ сагъ къалгъан халкъы

Ашшурдан кениш ёлдан келеджеклер.

12

Раббини макътагъан йырлар

12^1+О куню бойле дейджексинъ:

– Я РАББИ! Санъа шукюрлер олсун!

Сен манъа ачувлана эдинъ,
амма ачувынъ ятышып,
юрегимни алдынъ.

2+Мени Алла къуртара!

Онъа ишанып, къоркъмайджагъым!

РАББИ-Тааля – кучюм, Онъа йырларым!

О мени къуртарды!

3Къуртулыш чокъракъларындан
къуванчнен сув аладжакъсынъыз.

4+О куню бойле дейджексинъиз:

– РАББИни макътанъыз!

Адыны чагъырынъыз!

Япкъан ишлери акъкъында
халкъларгъа хабер этинъиз!

Ады юдже олгъаныны акъылларына кетиринъиз!

5+РАББИге йырланъыз,

О, аджайип ишлер япты!

Бутюн дюнья бильсин буны!

6+Эй, Сион халкъы, къуванчнен къычырынъыз!

Аранъыздаки булунгъан Исраильнинъ Азизи буюктир!

13

Вавилон акъкъында пейгъамберлик

13^1+Амоцнынъ огълу Ешаянынъ Вавилон акъкъында айткъан пейгъамберлиги.

2+Чыплакъ бир дагъ устюнде байракъ котеринъиз!

Сесинъизни котерип, къолларынъызнен ишмар этинъиз,
мырзаларнынъ къапуларына кирсинлер.
3Мен сайлагъан азизлериме эмир бердим,
гъазабымны ерине кетирмек ичюн,
батырларымны, буюклигиме къувангъанларны чагъырдым.

4Дагълардаки буюк шамата –
буюк бир халкънынъ сеси кибидир;
миллетлернинъ падишалыкълары берабер топлашты.

Ордуларнынъ РАББИси озь ордусыны козьден кечире.

5+Бутюн ер юзюни урып йыкъмакъ ичюн,
РАББИ ве гъазабыны ерине кетирген аскерлери
узакъ мемлекеттен,
коклернинъ уджундан келелер.

6+Агъланъыз! РАББИнинъ куню якъындыр!

Эр шейни йыкътыраджакъ Къудретлининъ кучю келе!

7+Эр кес такъаттан кесиледжек,
эр адам рухтан тюшеджек.
8+Дешет тюбюнде къаладжакълар,
оларны дерт ве агъры сараджакъ.
Догъургъан апай киби чекишеджеклер,
бири-бирине шашып бакъаджакълар,
бетлери къызараджакъ.

9+Мына, РАББИнинъ куню келе!

Къоркъунчлы, гъазапкъа ве шиддетли ачувгъа толу куньдир!

Ер юзю сахрагъа чевириледжек,
анда яшагъан эписи гуналылар ёкъ этиледжек.

10+Коктеки йылдызлар, Орион ве онынъ йылдызлары
нуруны бермейджеклер;
кунеш догъгъанда сёнеджек,
ай да озь ярыгъынен ярыкълатмайджакъ.
11+Мен дюньяны – яманлыкъ ичюн,
яман адамларны – акъсыз япкъанлары ичюн джезалайджагъым,
къопайларнынъ гъурурыны ёкъ этеджегим,
макътангъан залымларны ашалайджагъым.
12+Адамларны темиз алтындан аз этеджегим,
акъайларны Офир алтынындан паалы япаджагъым.
13+Гъазабым къайнагъан куню

Мен, Ордуларнынъ РАББИси, коклерни о къадар чокъ сарсытаджагъым ки,
ер юзю еринден къыбырдайджакъ.

14+О заман эр кес,
артындан къувалангъан гъазель киби,
чобансыз къой-эчкилер киби,
озь халкъларына къайтаджакълар,
озь топракъларына къачаджакълар.
15Эр тутулгъан окънен тешиледжек,
къолгъа эр тюшкен къылычнен ольдюриледжек.

16+Къундакъ балалары оларнынъ козьлери огюнде ташнен урулып ольдюриледжек,
эвлери чайпаланаджакъ,
апайларынынъ намусларына токъунаджакълар.

17+Иште, оларгъа къаршы,
кумюшни ич бир шей ерине корьмеген,
алтынны севмеген мадайлыларны котереджегим.
18+Яйлардан йигитлерни ураджакъ,
сабийлерни аджымайджакъ,
кичик балаларгъа мераметли олмайджакъ.

19+Бойле этип, падишалыкъларнынъ гузеллиги Вавилон,
къасдийлилер гъурурлангъан дюльберлиги, гъайып оладжакъ,

Алла ёкъ эткен Содом ве Гоморагъа ошайджакъ.
20+Анда бир даа ич кимсе яшамайджакъ,
несиллерден несиллерге ич кимсе отурмайджакъ,
араплар чадырларыны къоймайджакъ,
чобанлар айванларынен раатланмайджакъ.
21+Анда кийик айванлар яшайджакъ,
эвлерини байкъушлар толдураджакъ,
анда девекъушулар ерлешеджек,
теке шейтанлары секиреджек.
22Сарайларында сыртланлар,
байрам эвлеринде шакъаллар увулдайджакъ.
Шу заман якъынлаша,
шу куньлер тез келеджеклер.

14

Сюргюнликтен къайтув

14^1+РАББИ Якъупны аджыйджакъ,
кене Исраильни сайлайджакъ,
оларны топракъларында ерлештиреджек.
Башкъа халкълар оларгъа къошуладжакъ,
Якъупнынъ эвине япышаджакълар.
2+Халкълар оларны алып, ерлерине кетиреджек,
ве анда, РАББИнинъ топрагъында,
халкълар исраиллилернинъ къуллары оладжакъ.

Озьлерини эсирликке алгъанларны эсирликке аладжакъ,
залымларынынъ устюне эфендилик этеджек.

Вавилон падишасы енъильгени себебинден гъалебе тюркюси

3О куню РАББИ сени дертлерден, къаарь-къасеветтен ве агъыр къуллукътан къуртаргъанда, 4+сен Вавилоннынъ падишасыны мыскъыллап, онынъ акъкъында бойле йырлайджакъсынъ:

– Залым ёкъ олды,
гъазабы да битти.

5РАББИ яман адамларнынъ таягъыны къырды,
кучьлюлернинъ акимиетини йыкъты.

6Падиша ачувында халкъларны токътамаздан ура,
гъазабында миллетлерни даима чекиштире эди.

7Шимди исе бутюн ер юзюне раатлыкъ ве тынчлыкъ кельди,
эр шей къуванчнен къычыра.

8+Кипарислер ве Ливан кедрлери шенъленип:

«Сен енъилип ятасынъ,
бизлерни кесмек ичюн ич кимсе кельмей», – дейлер.

9Ашагъыдаки олюлернинъ дюньясы,
сени киришинде къаршыламакъ ичюн, арекет этти;
сенинъ ичюн олюлернинъ рухларыны[*],
дюньянынъ башлыкъларыны уятты;
миллетлернинъ эписи падишаларны тахтларындан котерди!

10Олар эписи санъа:

«Сен де, бизлер киби, кучюнъни джойдынъ!

Сен де бизге ошадынъ!» – айтаджакълар.

11Арфаларынъ чалгъан авасынен
буюклигинъ олюлернинъ дюньясына авдарылды.

Къуртлар устюнде ятасынъ,
орьтю киби, устюнъни къуртчыкълар къаплайлар.

12+Эй, танъ йылдызы, саарь огълу!

Бутюн халкъларны енъдинъ!

Шимди исе, кесильген терек киби, ерге йыкъылдынъ!

13+Сен: «Кокке чыкъарым,

Алланынъ йылдызларындан юкъары тахтымны къоярым,

Цафон дагъында,
аллалар топлангъан дагъында отураджагъым.

14+Булутларнынъ тёпесине котериледжегим,

Юдже Алла киби оладжагъым», – деп тюшюндинъ.

15+Амма сени олюлернинъ дюньясына,
олюм чукъурынынъ теренлигине алып кеттилер!

16Сени корьгенлер дикъкъат этип,
тюшюнджеге даладжакълар:
«Ер юзюни тепреткен,
падишалыкъларны сарсыткъан,
17+дюньяны сахрагъа чевирген,
шеэрлерини йыкъкъан,
эсирлерини запт этип, эвлерине йибермеген адам бумы?»

18Эписи миллетлернинъ падишалары
шереф иле эр бири озь мезарында яталар.
19Сени исе дефн этмейип, ташладылар,
бир шейге кечмеген пытакъны киби, ерге аттылар.

Таш чукъурларына тюшюрильгенлернинъ,
къылычнен ольдюрильгенлернинъ урбасы киби ятасынъ,
сени, леш киби, таптайлар.
20+Башкъаларны дефн этеджеклер,
сен исе къабирде ятмайджакъсынъ,
чюнки сен озь топрагъынъны боздынъ,
халкъынъны ольдюрдинъ.

Яманларнынъ эвлятлары омюрбилля анъылмайджакъ.

21Бабанынъ къабаатлары ичюн,
огъулларыны, къурбанларны киби, соймагъа ер азырланъыз.

Олар кучьлю олып, топракъкъа сабы олмасынлар,
ер юзюни шеэрлерине толдурмасынлар.
22– Оларгъа къаршы чыкъаджагъым, –
дей Ордуларнынъ РАББИси. –
Вавилоннынъ намыны ёкъ этеджегим,
сагъ къалгъанларны,
эвлятларыны ве несиллерини ольдюреджегим, –
дей РАББИ.
23+– Онынъ топрагъыны кирпилерге береджегим,
батакълыкъкъа чевиреджегим,
орталыкъны йыкъаджагъым,
сипиркинен киби сипиреджегим, –
дей Ордуларнынъ РАББИси.

Ашшур акъкъында пейгъамберлик

24Ордуларнынъ РАББИси ант этти:

– Не япмагъа ниетленсем – о оладжакъ,
не этмеге тюшюнсем – о беджериледжек.

25+Ашшурны Меним топрагъымда ёкъ этеджегим,
дагъларымда таптайджагъым.

Халкъым Ашшурнынъ боюндырыгъындан,
омузларындаки юктен къуртуладжакъ.

26Бутюн ер юзю акъкъында чыкъарылгъан къарар будыр.

Алланынъ къолу бутюн халкъларгъа къаршы котерильгендир.

27+Ордулар РАББИсининъ къарарыны ким ёкъ этип олур?

Котерильген къолуны ким токътатып олур?

Фелестинлилер акъкъында пейгъамберлик

28+Ахаз падиша ольген йылында ойле пейгъамберлик олды:

29– Эй, фелестинлилернинъ топрагъы!

Сени ургъан таякъ харап олгъанына къуванма!

Йыланнынъ союндан кобра чыкъаджакъ,
онынъ баласы – учкъан аждерха оладжакъ.

30О заман энъ ёкъсуллар,
яйладаки къойлар киби, тойып ашайджакълар,
фукъарелер къоркъмайып юкълайджакълар.

Сенинъ союнъны исе ачлыкътан ольдюреджегим,
сагъ къалгъанларынъыз биле оледжек.

31Агъланъыз, эй, шеэр къапулары!

Эй, шеэр, сес чыкъарып улу!

Эй, бутюн Фелестин топрагъы,
сен гъайып оладжакъсынъ!

Шималь тарафтан тютюн котериле,
душман ордулары сыра-сыра келе,
аскерлерден бири артта къалмай.

32+Халкъларнынъ хаберджилерине не айтмакъ керек?

– Сионнынъ темелини РАББИ къойды,
чекиштирильген халкъ анда сакъланаджакъ!

15

Моав акъкъында пейгъамберлик

15^1+Моав акъкъында пейгъамберлик:

– Ар-Моав шеэри бир геджеде йыкъылды,
харап этильди!
Кир-Моав шеэри бир геджеде йыкъылды,
харап этильди!
2+Аллаларынынъ эвине,
Дивон шеэрининъ ибадет тёпелерине
агъламакъ ичюн кеттилер.
Моав халкъы
Нево ве Медева шеэрлери ичюн аджджы агълай;
эр кеснинъ баш сачлары алынгъан,
сакъаллары тыраш олунгъан.

3Сокъакъларында чувал токъумаларына сарылалар,
дамларда ве мейданларда эр кес агълай,
эр кес козьяш ичинде богъула.

4+Хешбон ве Элале шеэрлери къычырып агълай,
оларнынъ сеси тап Яхац шеэринде эшитиле.

Шунынъ ичюн Моав аскерлери де агълайлар,
олар рухтан тюштилер.

5+Моав ичюн юрегим агълай.

Андан къачкъанлар Цоар шеэрине,

Эглат-Шелишьягъа кельдилер.

Агълай-агълай, Лухит ерине котерилелер,

Хоронаим ёлунда багъырып, дешетли айкъыралар.

6Нимрим озенининъ сувлары чекильди,
чайырлар къуруды, отлар сарарып солды,
ешиллик битти.

7Шунынъ ичюн халкъ къазанып не топлагъан олса,

Аравим дерьясынынъ башкъа ялысына алып кете.

8Моавнынъ дёрт тарафында къычырувлар эшитиле,
агълагъаны Эглаимге ве Беэр-Элимге къадар кете,

9Димон озенининъ сувлары къангъа толды,
амма Димонгъа къаршы даа бетерини тюшюреджегим,

Моавдан къачып къуртулгъанларгъа
ве мемлекетте сагъ къалгъанларгъа къаршы
арсланларны ёллайджагъым.

16

Моавнынъ умютсиз алы акъкъында

16^1+Топракънынъ падишасына

Села шеэринден, сахра ёлундан,

Сион къызынынъ дагъына къочкъарларны ёлланъыз.

2+Арнон дерьясынынъ сай ерлеринде
Моав къызлары – ювасындан атылгъан,
эвсиз къушлар киби оладжакълар.

3«Огют беринъиз, къарар чыкъарынъыз,
уйле сыджагъында терек талдасы къорчалагъан дайын,
бизни белядан къорчала,
къувалангъанларны сакъла,
къачакъларны сатма.
4Къувалангъан моавлыларым
сеннен берабер яшасын,
оларны залымлардан сакъла».

Залымнынъ сонъу келеджек,
зулум битеджек,
чекиштиргенлер ер юзюнден гъайып оладжакъ.

5+Падишанынъ укюмети севги ве яхшылыкънен къавий оладжакъ;
тахтнынъ устюнде, Давутнынъ чадырында
ишанчлы Суд Этиджи отураджакъ,
адалетни къыдыраджакъ,
усталыкънен суд этеджек.

6+– Моавнынъ макътангъаныны,
пек къопай, гъурурлы,
кибирли ве магърур айткъанларыны эшиттик.

Айткъанлары исе бошуна!

7+Шунынъ ичюн моавлылар Моав акъкъында агълайджакъ,
эр кес агълайджакъ.

Рухтан тюшкенлер!

Кир-Харесетнинъ юзюм къурусы артындан аджджы агъланъыз!

8+Хешбон тарлаларынынъ берекети къыт олды,
Сивманынъ юзюмликлери къуруды.
Халкъларнынъ башлыкълары
энъ яхшы юзюм пытакъларыны къырдылар.
Юзюм исе Язер шеэрине къадар етип,
сахра бою джайыла эди,
денъизнинъ обир ялысына кече эди.

9+Онынъ ичюн Язер акъкъында,

Сивмадаки юзюмлик артындан агълайджагъым.

Хешбон ве Элале шеэрлери,
сизинъ акъкъынъызда козьяш тёкеджегим!

Юзюм джыйылгъан вакътында,
оракъ мевсиминъде шенъли къуванч ёкъ да!

10Багъчалардан шенълик ве къуванч гъайып олды,
юзюм багъларында къуванчнен къычырмай ве йырламайлар,
юзюм сыкъылгъан чукъурларында юзюм таптамайлар.

Мен къуванчны токътаттым.

11+Моав ичюн ичим-багърым, сантыр киби, инълей,

Кир-Херес ичюн юрегим сызлай.

12Моавлылар келип, ибадет тёпелеринде йыкъылгъандже табынса да,
азиз еринде дува этсе де,
бир шей ярдым этмейджек.

13РАББИ Моав акъкъында бойле хабер этти. 14+Энди РАББИ айта ки:

– Моавнынъ шурети ве онынъ чокъ сайылы адамлары учь ыргъатлыкъ йылларындан сонъра ашаланаджакъ. Сагъ къалгъанлары да пек аз сайылы ве кучьсюз оладжакъ.

17

Дамаск шеэри ве Эфраим топрагъы акъкъында пейгъамберлик

17^1+Дамаск акъкъында пейгъамберлик.

– Иште, Дамаск шеэрлер сырасындан чыкъаджакъ
ве бир оба таш оладжакъ.

2+Ароэр шеэрлери бошап къаладжакъ,
айванлар отлагъан ерлер оладжакъ.

Олар анда раатланаджакъ,
оларны къоркъузмагъа ич кимсе олмайджакъ.

3Эфраимнинъ къавийлештирильген шеэрлери къалмайджакъ,
падиша Дамасктан падишалыкъ этмейджек.

Исраильнинъ шуретинен не олгъан олса,
ойле де Арам падишалыгъындан къалгъанларнен оладжакъ, –
дей Ордуларнынъ РАББИси.

4– О куню Якъупнынъ шурети сёнеджек,
семиз тени арыкъ оладжакъ.

5+О вакъыт оракъ вакътына ошайджакъ:

оракъчылар башакъларны ораджакъ,

Рефаим вадийинде башакъларны джыяджакълар,

6+къалгъанлары исе пек аз оладжакъ.

Зейтюн джыйгъанда, терекнинъ тёпесинде эки-учь данеси,
берекетли пытакъларында дёрт-беш данеси къалгъаны киби,
ойле де анда оладжакъ, – дей РАББИ, Исраильнинъ Алласы.

7О куню адамлар Яраткъангъа бакъаджакъ,
козьлери Исраильнинъ Азизини кореджеклер.

8+Къоллары япкъан къурбан ерлерине бакъмайджакъ,
пармакълары япкъанларыны корьмейджеклер,

Ашера путуна табынма диреклерине
ве отлар якъыладжакъ ерлерине къулакъ асмайджакъ.

9+О куню оларнынъ къавийлештирильген шеэрлери бакъымсыз оладжакъ.

Исраиль огъулларындан къуртулып,
орман ве дагъ тёпелериндеки ерлерни насыл ташлагъан олсалар,
шеэрлерни де ташлап кетеджеклер.

Шеэрлери бом-бош оладжакъ.

10+Сени къуртаргъан Алланъны унуттынъ,
сени сакълагъан Къаянъны акъылынъа кетирмединъ,
бунынъ ерине шенълендирген багъларны осьтюрдинъ,
ябан юзюм пытагъындан чубукъ сачтынъ.
11Сачкъан кунюнде сачкъанларынъ осип,
эрте чечеклесин деп, къайгъырдынъ,
амма джыймагъа кунь кельгенде,
берекет ерине аджджы къаарь
ве яхшы олмагъан агъры джыяджакъсынъ.
12+Вай-вай-вай! Чокъ халкъларнынъ шаматасы!
Олар денъиз дайын шувулдайлар.
Къабилелер окюре!
Олар кучьлю сувлар киби окюрелер!
13Халкълар кучьлю сувлар дайын окюрелер,
амма Алла оларны гъазапнен опькелейджек,
олар узакъларгъа къачып кетеджеклер.
Ель дагъларда тозны,
къасыргъа кепекни къувалагъаны киби,
олар да къувуладжакълар.
14Акъшам дешет келеджек,
саба ачылгъандже олар гъайып олып кетеджеклер.

Бизни чайпагъанларнынъ такъдири,
бизни талагъанларнынъ къысмети ойледир.

18

Хуш топрагъы акъкъында пейгъамберлик

18^1Хуш озенлерининъ башкъа тарафында олгъан,
чыр-чыр мазинлер топрагъына беля!

2О топракъ къамыш къайыкъларнен
денъиз сувларындан эльчилерини ёллай.

Эй, чабик хаберджилер!
Озенлер больген топракъкъа,
бойлу ве тегиз тенли миллетке,
бутюн орталыкъта эр кеснинъ отюни патлаткъан, лафлары анълашылмагъан[*],
эр шейни таптагъан халкъкъа кетинъиз.

3+Эй, дюньяда яшагъан эр кес!

Эй, ер юзюнде ерлешкенлер!

Дагъларда байракъ котерильгенини кореджексинъиз,
бору чалгъаныны динълейджексинъиз.

4+РАББИ манъа бойле деди:

«Тынч олып, булунгъан еримден бакъаджагъым,
кунешли куннинъ сыджагъы,
оракъ вакътындаки чыкъ киби оладжагъым».

5Юзюм чечеклери тюшкен сонъ,
салкъымлары аман-аман пишкенде,
джыймакътан эвель,
юзюмликнинъ пытакълары пычакънен кесиледжек,
чубукълары къопарылып атыладжакъ.
6Эписи йыртыджы дагъ къушларына,
кийик айванларгъа къалдырыладжакъ.
Къушлар анда яз кечиреджеклер,
кийик айванлар анда къышлайджакълар.

7О заман Ордуларнынъ РАББИсине
бахшыш кетиреджеклер.
Озенлер больген топракъта яшагъан,
бойлу ве тегиз тенли миллет,
бутюн орталыкъта эр кеснинъ отюни патлаткъан, лафлары анълашылмагъан,
эр шейни таптагъан халкъ бахшышыны
Ордулар РАББИсининъ Намы булунгъан ерге,
Сион дагъына кетиреджеклер.

19

Мысыр акъкъында пейгъамберлик

19^1+Мысыр акъкъында пейгъамберлик.

Иште, РАББИ енгиль булуткъа отурып, Мысыргъа келе!

Мысырнынъ путлары Онынъ юзюнден къалтырай,
мысырлыларнынъ юреги къопып кете.

2+– Мысырлыларгъа къаршы мысырлыларны ёллайджагъым,
къардаш къардашына, дост достуна,
шеэр шеэрге, падишалыкъ падишалыкъкъа къаршы
дженк этеджеклер.
3+Мысырлылар рухтан тюшеджек,
оларнынъ ниетлерини ёкъ этеджегим.

Ярдым ичюн бош путларгъа, олюлернинъ рухларына,
рухларнен лаф эткенлерге,
джинлерни чагъыргъанларгъа бараджакълар.

4+Мысырлыларны мераметсиз укюмдарнынъ къолуна береджегим,
кучьлю бир падиша оларгъа падишалыкъ этеджек, –
дей Рабби, Ордуларнынъ РАББИси.

5+Денъиздеки сувлар чекиледжек,
буюк дерья битип къуруйджакъ.
6+Озенлер сасып башлайджакъ,
Мысыр каналлары сай олып къуруйджакъ,
къамыш ве саз солып къаладжакъ.

7Дерья янындаки ве озен агъзындаки осюмликлер,
дерья янында бутюн сачылгъан тарлалар
къуруйджакъ, савурыладжакъ, ёкъ оладжакъ.
8Балыкъчылар агълайджакъ,
дерьягъа къармакъ ташлагъанлар эписи окюр-окюр агълайджакъ,
сувда агъ къойгъанлар рухтан тюшеджеклер.

9Кетен ишлегенлер,
беяз басма токъугъанлар рухтан тюшеджеклер.

10Мемлекет таянгъан адамлар харап оладжакъ,
эписи ыргъатлар рухтан тюшеджек.

11+Цоан башлыкълары не къадар акъылсыз!

Фыравуннынъ акъыллы насиатчылары акъылсыз меслеат берелер.

Сизлер фыравунгъа:

«Мен икметли адамларнынъ огълу,
къадим падишаларынынъ огълудырым», – насыл этип, дейджексинъизми?

12+Къайдалар сенинъ акъыллы адамларынъ?
Ордуларнынъ РАББИси Мысыр акъкъында
насыл къарар чыкъаргъаныны
энди санъа айтсынлар,
оны эр адам бильсин.
13+Цоан башлыкълары акъылдан тайды,
Ноф башлыкълары алданды,
къабилелерининъ ёлбашчылары Мысырны ёлдан урдылар.

14+РАББИ оларнынъ акъылларыны ойнатты,
олар, сархош озь къускъагъында насыл тапталса,
айны Мысырны да бутюн ишлеринде ёлдан урдылар.

15+Мысыргъа энди кимсе ярдым этип оламайджакъ,
не башлыкълар, не адий ишчилер,
не белли адамлар, не де белли олмагъанлар[*].

Мысыр Раббиге шукюр этеджек

16+О куню мысырлылар къадынларгъа ошап, оларгъа къаршы котерильген Ордулар РАББИсининъ къол арекетинден къалтырап, къоркъаджакълар. 17Ехуданынъ топрагъы Мысырны дешетке кетиреджек. Ордуларнынъ РАББИси Мысырнен не япкъаныны хатырлагъан эр кес къоркъудан къалтырайджакъ.

18+О куню Мысыр топрагъында беш шеэр ханаанлыларнынъ тилинде лаф этеджек ве Ордуларнынъ РАББИсине садыкъ олмагъа ант этеджеклер. Олардан бириси «Херес[*] шеэри» деп адланаджакъ.

19+О куню Мысыр топрагъынынъ ортасында РАББИнинъ къурбан ери ерлешеджек, сынъырында исе – РАББИге багъышлангъан таш диреги тураджакъ. 20О таш Мысыр топрагъында Ордуларнынъ РАББИси акъкъында алямет ве шеадетнаме оладжакъ. Залымлар оларны къыйнагъанда, олар РАББИден ярдым сорайджакъ, ве РАББИ оларгъа къуртарыджы ве къорчалайыджыны ёллайджакъ ве оларны къуртараджакъ. 21+РАББИ Мысырда пейда оладжакъ, ве о куню мысырлылар РАББИни биледжеклер, къурбанларны ве бахшышларны кетиреджеклер, РАББИге адакълар береджеклер ве оларны беджереджеклер. 22+РАББИ Мысырны ураджакъ, амма ургъан сонъ яхшы этеджек. Олар РАББИге къайтаджакълар, О оларнынъ ялваргъаныны эшитеджек ве оларны тедавийлейджек.

23+О куню Мысырдан Ашшургъа кенъ бир ёл оладжакъ. Ашшурлылар Мысыргъа, мысырлылар да Ашшургъа къатнайджакълар. Ашшурлылар мысырлыларнен берабер Раббиге хызмет этеджеклер.

24+О куню Мысыр ве Ашшурнынъ янында Исраиль учюнджи мемлекет оладжакъ. Мемлекетнинъ ортасында багъышлав оладжакъ, 25ве Ордуларнынъ РАББИси: «Мысырлылар – халкъым, ашшурлылар – къолларымнынъ ишидир, Исраиль – Меним мулькюмдир», – деп, мемлекетни багъышлайджакъ.

20

Мысыр ве Хуш акъкъында пейгъамберлик

20^1+Ашшурнынъ падишасы Саргон башкоманданны Ашдод шеэрине къаршы дженк этмеге ёллады. Башкомандан Ашдодгъа келип, шеэрни запт этти. 2+РАББИ Амоцнынъ огълу Ешаягъа тамам о йылында:

– Белинъдеки чувал токъумаларынъны, аякъларынъдан сандалетлеринъни чыкъар, – деди.

Ешая ойле де япты, чыплакъ ве ялынаякъ юрип башлады.

3+РАББИ деди ки:

– Къулум Ешая чыплакъ ве ялынаякъ учь йыл юргени – мысырлыларгъа ве хушлуларгъа ишарет ве алямет олсун. 4+Ашшур падишасы мысырлыларны ве хушлуларны сюргюн эткенде, олар ойле де оладжакъ. Яшы-къарты чыплакъ ве ялынаякъ, аврет ерлерини ачып, кетеджеклер. Мысырлылар ичюн бу буюк масхаралыкъ оладжакъ. 5О заман Хушкъа ишангъан, Мысырнен макътангъан халкъ дешет тюбюне къалып утанаджакъ. 6О куню бу ялы боюндаки мемлекетте яшагъанлар: «Бизлер бу мемлекетлерге ишандыкъ, олардан ярдым сорадыкъ, оларнынъ ярдымынен Ашшур падишасындан къуртулмакъ истедик! Энди насыл этип къуртуладжакъмыз?» – дейджеклер.

21

Вавилон акъкъында пейгъамберлик

21^1+Денъиз ялысындаки сахра акъкъында пейгъамберлик.

Негев ериндеки боран киби,
о, сахра тарафындан, къоркъунчлы топракътан келе.

2+Къоркъунчлы бир шейни корьдим:

адамлар бири-бирине хаинлик этелер,
душманлар орталыкъны урып йыкъалар.

«Эй, Элам, кель мында!

Эй, Мадай, шеэрни алкъагъа ал!

Бутюн ич чеккенлерини токътатаджагъым».

3+Шунынъ ичюн белимни аджджы агъры тутты,
дерди туткъан къадын киби, дерттен чекишем.
Эшиткенимден мен пек кедерлендим,
корьгенимден пек къасеветлендим.
4Юрегим ойнай, къоркъудан къалтырайым,
эвель сабырсызлыкънен беклеген гедже
шимди мени дешет тюбюнде къалдыра.

5Софраны донаттылар,
килимлерни джайдылар, ашап-ичип башладылар.

«Эй, башлыкълар! Турунъыз, къалкъанларынъызны ягъланъыз!»

6+Рабби манъа бойле деди:

– Бар, къаравул къой, корьген шейлерини бильдирсин.

7Чифт-чифт атлар устюнде,
эшеклер ве девелер устюнде
кельген атлыларны корьгенде,
буюк дикъкъатнен динълесин.

8+Къаравуллыкъ эткен къычырды:

– Раббим! Эр кунь къаравуллыкъ эттим,
эр гедже еримден айырылмадым.

9+Мына, адамлар, чифт-чифт ат устюндеки атлылар келе!

Сонъ сесини чыкъарып, бойле деди:

– Йыкъылды, Вавилон йыкъылды!

Бутюн аллаларынынъ путлары ерге урулып къырылдылар.

10+Эй, халкъым! Арман еринде урулып темизленген богъдай кибисинъ!

Ордуларнынъ РАББИсинден, Исраильнинъ Алласындан
не эшиткен олсам, сизге хабер эттим.

Эдом акъкъында пейгъамберлик

11Дума акъкъында пейгъамберлик.

Сеир тарафтан манъа къычыралар:

– Эй, къаравул! Гедже даа чокъ сюреджекми?

Эй, къаравул! Гедже тез битеджекми?

12Мен къаравуллыкъ этип:

– Саба якъын, амма гедже даа битмеди.

Даа сорайджакъ олсанъыз, келип соранъыз, – деп джевап бердим.

Араплар акъкъында

13Арабистан акъкъында пейгъамберлик.

Эй, Дедан керванлары!

Арабистан орманында геджеленъиз!

14+Эй, Тема топрагъында яшагъанлар!

Сувсагъанларгъа сув беринъиз,
къачкъанларны отьмекнен къаршыланъыз.

15Олар къылычтан, ялын къылычтан,
тартылгъан яйдан, дженкнинъ дешетинден къачалар.

16+Рабби манъа бойле деди:

– Даа бир, ыргъатлыкъ йылына тенъ кельген, йылдан сонъра Кедарнынъ бутюн шурети гъайып оладжакъ. 17Кедарнынъ сагъ къалгъан аскерлери, джесюр окъчулары пек аз оладжакъ.

РАББИ, Исраильнинъ Алласы, бойле хабер этти.

22

Ерусалим акъкъында пейгъамберлик

22^1Руя вадийи акъкъында пейгъамберлик.

Сизге не олды? Неден эпинъиз дамгъа чыкътынъыз?

2+Шеэр шаматагъа толу, онынъ ичинде шенъленип къычыралар.

Адамларынъыз ольдюрильди, лякин къылычтан дегиль,
ольди, амма дженкте дегиль.

3Эписи ёлбашчыларынъыз бирликте къачтылар,
амма оларны тутып багъладылар,
окъчулар бир окъ биле атмадылар.

Не къадар узакъ къачып кетмесенъиз де,
эпинъизни тапып багъладылар.

4+Онынъ ичюн айттым:

«Быракъынъыз мени, аджджы-аджджы агълайым,
манъа юрек бермеге ашыкъманъыз,
халкъым гъайып олды да!»

5Раббининъ куню, Ордулар РАББИсининъ куню кельди;

Руя вадийинде шашмалайлар,
къыйналалар ве теляшланалар;
диварлар йыкъылалар,
дагъларда къычыралар.
6+Элам аскерлери окълукъларыны ала;
дженк арабалары устюндеки аскерлер ве атлылар дженкке азыр;

Кир аскерлери къалкъанларыны ачалар.

7Энъ яхшы вадийлеринъиз дженк арабаларына толу,
атлылар шеэр къапулары къаршысына тизиле.

8Ехуданынъ къорчалавы ёкъ олды.

О куню сиз Орман Эвиндеки силяларгъа айланасыз.

9+Сизлер Давут Шеэрининъ диварында
чокъ тешик олгъаныны коресиз,
ашагъы хавузда сув топлайсыз.
10Ерусалимдеки эвлерни саясыз,
диварларны къавийлештирмек ичюн, эвлерни йыкъасыз.

11Эки дивар арасында,
эски хавузнынъ сувларыны топламакъ ичюн,
янъы хавуз япасыз.

Амма буны эвель-эзельден тайинлеп япкъан Аллагъа
къулакъ асмайсынъыз, Онъа бакъмайсынъыз.

12+Шунынъ ичюн о куню Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы
сизни агъламагъа, айтынмагъа,
сачларынъызны кесмеге,
чувал токъумаларына кийинмеге чагъыра.
13+Лякин орталыкъта шенълик ве къуванч,
туварларны, къой-эчкилерни соясыз,
эт ашайсыз, шарап ичесиз;

«Айдынъыз, ашап-ичейик! Ярын оледжекмиз де!» – дейсиз.

14Ордуларнынъ РАББИси къулакъларыма:

– Омюрбилля бу къабаатынъыз багъышланмайджакъ, –
бойле сёзлерни къойды.

Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы бойле деди.

Шевнанынъ тенбиеленмеси

15+Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсы бойле деди:

– Къана, анавы сарай башлыгъына Шевнагъа бар ве айт:

16+Мында сенинъ не акъларынъ бар?

Сой-сопларынъдан мында ким бар?

Озюнъе мында дюрбе япмагъа не акъкъынъ бар?

О озюне юксекте дюрбе япты,
къая ичинде мескен азырлады.

17Бакъ, адам! РАББИ сени яхшы тутып,
мытлакъа узакъ атаджакъ,

18яхшы этип, бир томалакъкъа топлап,
сени кениш бир топракъкъа фырлатаджакъ.

Анда сен оледжексинъ,
аджайип дженк арабаларынъ да анда оладжакъ.

Эфендинънинъ эвинде масхаралыкъсынъ!

19Сени еринъден итеп ташлайджагъым,
вазифенъден бошатаджагъым.

20+О куню Хилкиянынъ огълуны, къулум Эльякимни чагъыраджагъым. 21Онъа сенинъ урбанъны кийдирип, къушагъынънен белини багълайджагъым ве онынъ къолуна акимиетинъни береджегим. О, Ерусалимде яшагъанларгъа, Ехуданынъ халкъына баба киби оладжакъ. 22+Давутнынъ эвинде онъа буюк укюм береджегим. О насыл айтса, ойле де оладжакъ. Анахтары олгъан адам киби: ачса, кимсе къапатып оламаз, къапатса, кимсе ачып оламаз. 23Мен ойле япарым ки, о, диваргъа къакъылгъан мых киби, къатты тураджакъ, бабасынынъ союна шурет ве шереф кетиреджек. 24Бабанынъ бутюн сою, балалары ве торунлары онынъ шуретинен файдаланаджакъ, эписи онъа багълы оладжакъ. Буюк ве уфакъ савутлар, чешит тюрлю гугюмлер мых устюнде асылгъан дайын, сой-сопларынынъ шурети онъа асыладжакъ.

25Амма сонъ, – дей Ордуларнынъ РАББИси, – къатты ерде пекинген мых, еринден къыбырдап, чыкъаджакъ ве тюшеджек, онъа асылгъан юк де гъайып оладжакъ.

РАББИ бойле дей.

23

Тир, Сидон ве Таршиш акъкъында пейгъамберлик

23^1+Тир шеэри акъкъында пейгъамберлик.

Таршиш гемилери, окюр-окюр агъланъыз!

Тир шеэри йыкъылды,
не эвлери бар, не лиманы!

Киттим топрагъында оларгъа Тир ёкъ олгъаны акъкъында хабер кельди.

2+Эй, ялы боюнда яшагъанлар, сусунъыз!

Денъизде юрген Сидон базиргянлары сизлерни бай эттилер.

3+Буюк сувлардан Шихорнынъ ашлыгъыны,

Нил дерьясынынъ берекетини мында кетире эдилер,
халкълар мында алыш-вериш эте эди.

4Эй, Сидон шеэри, утан!
Денъиз ве денъиз къалеси бойле дей:
«Догъув агърыларнен чекишмедим,
балаларны тапмадым,
огъланларны тербиелемедим,
къызларны беслемедим!»
5Тир акъкъындаки хабер
мысырлыларгъа барып чыкъкъанда,
олар къоркъудан къалтырайджакълар.

6Таршишке ёл алынъыз,
эй, ялы боюнда яшагъанлар!
Окюр-окюр агъланъыз.
7Эвель-эзельден тургъан,
шенъленген шеэринъиз бумы?
Адамлары узакъ мемлекетлерде
яшамагъа кеткен шеэринъиз бумы?[*]

8Бу шеэрде падишаларны падишалыкъкъа отурта эдилер,
мында алыш-веришчилер башлыкъ эткенлер,
базиргянларны дюньяджа урьмет эте эдилер.

Тир шеэрининъ башына бу къарарны ким чыкъаргъан?

9Эр бир шуретли адамнынъ къопайлыгъыны масхара этмек,
бутюн ер юзю урьмет эткен адамларны ашаламакъ ичюн,
бу къарарны Ордуларнынъ РАББИси чыкъарды.

10Эй, Таршиш къызы, озь топракъларынъда,
Нил дерьясы киби, басып кеч,
сени кимсе тутып оламайджакъ[*].
11+РАББИ къолуны денъизге къаршы узатты,
падишалыкъларны сарсытты,
РАББИ Ханаан къалелерини йыкъмагъа буюрды.
12– Энди шенъленмейджексинъ,
масхаралыгъы чыкъкъан Сидон къызы!

Тур, кет Киттимге, анда да раатлыкъ корьмейджексинъ, – деди.

13+Мына къасдийлилернинъ топрагъы.

Бу халкъ ёкъ энди.

Ашшур бу топракъны кийик айванларгъа берди:

уджюм къуллелерини къурдылар,
сарайларыны къырдылар,
йыкъыкъ ерлерни къалдырдылар.

14Эй, Таршиш гемилери! Окюр-окюр агъланъыз!

Къаленъиз харап олды.

15+Бундан сонъ Тирни етмиш йылгъа, бир падишанынъ омюри узунлыгъына унутаджакълар. Етмиш йыл кечкен сонъ, тюркюдеки ороспунен не олгъан олса, Тирнен де оладжакъ:

16– Сантыр алып, шеэр бою долан,
эй, унутылгъан ороспу!

Сени хатырласынлар деп, яхшы чалып,
чокъ тюркюлер йырла.

17+Етмиш йыл кечкен сонъ РАББИ кене Тирнинъ къасеветини чекеджек. Кярларыны алмакъ ичюн, шеэр кене бутюн дюньядаки эписи падишалыкъларынен ороспуланаджакъ. 18Лякин алыш-вериштен олгъан кяр айырылып, РАББИге багъышланаджакъ. Оны сакъламайджакъ, анбарларгъа къоймайджакълар. Алыш-веришлеринден олгъан кяр РАББИнинъ юзю огюнде яшагъанларгъа кетеджек; олар тойгъандже ашайджакъ, яхшы урба кийип юреджеклер.

24

Бутюн ер юзю ичюн джеза

24^1+Иште, РАББИ ер юзюни хараплайджакъ ве бош этеджек,
ер юзюнинъ корюнишини денъиштиреджек,
устюнде яшагъанларны дагъытаджакъ.
2+Эм халкъкъа, эм руханийлерге,
эм къулгъа, эм эфендисине,
эм хызметчи къызына, эм онынъ саибесине,
эм сатын алгъангъа, эм саткъангъа,
эм борджкъа алгъангъа, эм борджкъа бергенге,
параны фаизге эм алгъангъа, эм бергенге
бир беля келеджек.
3Ер юзю бутюнлей харап оладжакъ,
бутюнлей чайпаланаджакъ.
Буны РАББИ дей.

4+Ер юзю къуруп сола,
дюнья харап ола,
ер юзюндеки кучьлю адамлар такъаттан кесиле.
5+Ер юзюнде яшагъан адамлар оны арамлады,
Къанунны таптадылар,
низамнамени денъиштирдилер,
эбедий Васиетни боздылар.
6+Онынъ ичюн къаргъыш ер юзюни ашай,
устюнде яшагъанлар джезаларыны чекелер.
Онынъ ичюн ер юзюнде яшагъанлар яналар,
пек аз адам къалды.
7+Тазе шарап агълай,
юзюм пытагъы хасталана.
Джан-юректен къувангъан эр кес
агъыр кокюс кечирелер.
8+Даре иле олгъан шенълик токътады,
къувангъанларнынъ сеслери кесильди,
сантырнынъ сеси сусты.
9Тюркю йырламай, шарап ичмейлер энди,
ичкининъ леззети ичкенлер ичюн аджджыдыр.
10Бошап къалгъан шеэр йыкъылды,
кимсе кирмесин деп, эписи эвлери къапалы.
11+Шарап артындан сокъакъларда агълайлар,
къуванчнынъ эсери биле къалмады,
шенълик топракъны ташлап кетти.
12Шеэр къоркъунчлы ерге чевирильди,
къапулары чиль-парча олды.
13+Зейтюнлерни къакъкъанда,
юзюм салкъымларыны джыйгъанда,
берекет джыйылувындан сонъра насыл олса,
топракъ ортасында, халкълар арасында да ойле оладжакъ.

14Сагъ къалгъанлар сеслерини юксельтеджек,

РАББИнинъ буюклиги акъкъында къуванчнен къычыраджакъ,
куньбатышта сес котерип, Раббини шуретлейджеклер!

15Онынъ ичюн, куньдогъушта яшагъанлар!

РАББИни макътанъыз!

Денъиз адаларында яшагъанлар!

РАББИнинъ, Исраиль Алласынынъ Адыны шуретленъиз!

16+Дюньянынъ четинден тюркюни эшитемиз:

«Догъру Олгъангъа шан-шурет!»

Амма мен:

«Ах, башыма беля, башыма беля!

Вай-вай-вай!

Имансызлар имансыз ишлер япалар!

Имансызлыкъ эткенлер имансыз ишлер этелер!» – дедим.

17+Эй, ер юзюнде яшагъанлар!

Дешет, чукъур ве къапкъан сизни беклей!

18+О вакъыт кок къапулары ачыладжакъ;
ер юзюнинъ темеллери сарсыладжакъ.

Дешет къычырувындан къачкъанлар чукъургъа тюшеджек;
чукъурдан чыкъкъанлар къапкъангъа тюшеджек.
19Ер юзю чатлап ярыла,
саллана-саллана сарсыла,
шалтырай-шалтырай къакъына.
20+Ер юзю, сархош киби, тентир-ментирдир,
чалаш киби саллана.
Онынъ къабаатлары пек агъыр,
оларнынъ тюбюнде йыкъыладжакъ,
бир даа турамайджакъ.

21О куню РАББИ юкъарыда кок ордусыны джезалайджакъ,
ер юзюнде ер падишаларыны джезалайджакъ.
22Оларнынъ эписи эсир этиледжек,
чукъургъа ташланаджакъ,
зиндангъа къапатыладжакълар,
чокъ вакъыт кечкен сонъ джезаланаджакълар.
23+Ай арланаджакъ, кунеш утанаджакъ.
Ордуларнынъ РАББИси

Сион дагъында ве Ерусалимде падишалыкъ этеджек,
акъсакъаллар Онынъ шуретини кореджек.

25

Раббиге шукюр

25^1+Я РАББИ! Сен Меним Алламсынъ,
Сени юксельтип, Адынъны макътарым.
Сен аджайип ишни яптынъ,
эвель-эзельден ниет эткенинъни толусынен беджердинъ.

2+Сен шеэрлерни таш обасына чевирдинъ,
къавийлештирильген къалелерни йыкътынъ.

Ябанджыларнынъ сарайлары шеэрден ёкъ олды;
бир даа омюрбилля гъайрыдан къурулмайджакъ.

3Шунынъ ичюн кучьлю халкълар Сени шуретлейджек,
къоркъунчлы миллетлернинъ шеэрлери Сенден къоркъаджакъ.

4+Сен фукъарелерни сакълайсынъ,
сыкъынты вакътында гъариплерни къорчалайсынъ,
боранда сакъланув ерни бересинъ,
сыджакъта салкъын ёллайсынъ.

Залымларнынъ гъазабы – сувукъ авада боран киби,

5сувсуз ерде аджджы сыджакъ кибидир.

Ябанджыларнынъ шаматасыны ятыштырдынъ,
аджджы сыджакъны булут кольгесинен къапаткъаны киби,
зулум эткенлернинъ къуванчыны ёкъ эттинъ.

6+Ордуларнынъ РАББИси бу дагъда
бутюн халкълар ичюн семиз ашларнен,
темиз шарапнен, энъ гузель этнен,
буллюр киби темиз шарапнен софра донатаджакъ.

7Бу дагъда эписи халкъларны орьткен орьтюни ёкъ этеджек,
эписи миллетлерни къаплагъан орьмени гъайып этеджек:

8+олюм эбедиен енъиледжек,

РАББИ-ТААЛЯ бутюн юзьлерден козьяшларны силеджек,
ер юзюнде Онынъ халкъыны бир вакъыт
яманламайджакълар ве масхара этмейджеклер.

РАББИ бойле дей.

9+О куню бойле дейджеклер:

– Мына, бу – бизим Алламыз!

Онъа ишандыкъ, ве О бизни къуртарды!

Бу – РАББИдир! Биз Онъа ишандыкъ!

О бизни къуртарды! Къуванып, шенъленейик!

Моавнынъ джезасы акъкъында

10+РАББИнинъ къолу бу дагъда къаладжакъ.

Моав исе, тобан кубре чукъурында тапталгъаны дайын,
озь еринде тапталаджакъ.
11Ялдагъан адам къолларыны саллагъаны киби,
Моав къолларыны саллайджакъ,
амма къол айнеджилигине бакъмадан,
РАББИ онынъ къопайлыгъыны ашалайджакъ.
12Къавийлештирильген ерлеринъни,
юксек диварларынъны йыкъаджакъ,
авдарып, ерге урып, тозгъа чевиреджек.

26

Рабби – Исраильнинъ Къуртарыджысыдыр

26^1О куню Ехуда топрагъында бу тюркюни йырлайджакълар:

Бизим шеэримиз къавий!

Рабби бизни, дивар ве къале киби, къорчалай.

2+Къапуларынъызны ачынъыз:

инсафлы миллет, ишанчлы халкъ кирсин.

3Санъа бутюнлей ишангъангъа тынчлыкъ-аманлыкъ бересинъ,
иманлары сарсылмаз олгъанны сакълайсынъ,
чюнки о, Санъа ишана.
4+Эбедиен РАББИге ишанынъыз,
РАББИ-Тааля – эбедий Къаядыр.
5Юкъарыда яшагъанларны,
юксекликте тургъан шеэрни авдарды,
ерге урды, тозгъа ташлады.
6Гъариплер шеэрни аякъларнен таптайлар,
фукъарелер анда юрелер.

7+Инсафлы адамнынъ ёлу догъру.

Сен инсафлы адамнынъ ёлуны догъурлайсынъ!

8Я РАББИ! Къарарларынъ ёлунда кетип,

Санъа ишанамыз!

Адынъны чагъырмагъа, Сени тюшюнмеге –
джанларымызнынъ истегидир!

9+Санъа геджесинен джаным ынтыла,

Сени ичимдеки рухум къыдыра!

Ер юзюнде къарарларынъ олгъанда,
дюньяда яшагъанлар догърулыкъкъа огренир.

10Яман адам багъышланса да,
догърулыкъкъа огренмез.

Догърулыкъ топрагъында да яманлыкъ япар,

РАББИнинъ буюклигини танымаз.

11+Я РАББИ! Сен къолунъны юкъары котердинъ,
амма олар корьмейлер.

Сен халкъынъны севгенинъни корип, утанаджакълар,
атешинъ душманларынъны ашап битиреджек.

12+Я РАББИ! Сен бизге тынчлыкъ-аманлыкъ бересинъ,
бутюн ишлеримизни онъундан кетиресинъ!

13+Я РАББИ-Таалямыз!

Сенден гъайры башкъа падишалар бизге башлыкъ этти,
амма ялынъыз Санъа, Сенинъ Адынъа ибадет этемиз.

14+Ольгенлер бир даа яшамаз,
олюлернинъ рухлары[*] турмаз.
Сен оларны джезаладынъ,
йыкъып, ёкъ эттинъ,
эсерлерини силип ташладынъ.
15+Сен миллетни чокълаштырдынъ, я РАББИ,
миллетни чокълаштырдынъ.
Озюнъни шерефлединъ,
мемлекетнинъ четлерини кенълештирдинъ.

16Я РАББИ! Сени сыкъынты вакътында къыдырдылар,
башларына джеза тюшкенде,
Санъа явашчыкътан ялвардылар.
17+Юклю къадын догъып башлагъанда,
агърылардан насыл чекишип, яйгъара,
бизлер де Сенинъ огюнъде ойле эдик, я РАББИм!

18Юклю эдик, чекиштик, лякин тек ельни догъурдыкъ.

Мемлекетни къорчаламадыкъ,
дюньянынъ башкъа халкъларыны енъмедик.

19+Сенинъ олюлеринъ тириледжек,
ольген беденлер тураджакъ.
Топракъта яткъанлар, уянынъыз,
къуванчнен къычырынъыз!
Чыкъ откъа тюшкени дайын,

Сенинъ мераметинъ олю рухларнынъ мемлекетине энеджек.

20+Кет, халкъым, ички одаларынъа кир,
артынъдан къапуларынъны къапат!
Раббининъ гъазабы кечкендже,
аз вакъыткъа сакъланып отурынъыз.
21+Бакъынъыз! Ер юзюнде яшагъанларны,
акъсыз ишлери ичюн джезаламагъа
Озь мескенинден РАББИ чыкъа.
Топракъ тёкюльген къанны ачып,
ольдюрильгенлерни энди сакъламайджакъ.

27

Исраильнинъ къуртулышы

27^1+О куню РАББИ агъыр, буюк ве къавий къылычынен
ливьятанны – къачкъан йыланны ураджакъ,
ливьятанны – бургъучлангъан йыланны джезалайджакъ,
денъиз аждерханы ольдюреджек.

2+О куню истенильген юзюм багъы акъкъында йырланъыз!

3– Мен, РАББИ, юзюм багъыны къорчалайым,
оны кереккенде суварайым,
анда кимсе кирмесин деп,
гедже-куньдюз къаравуллайым.
4+Мен гъазаплы дегилим,
лякин къаршыма тикенлер ве кийик отлар чыкъса,
оларгъа къаршы дженк этерим,
бутюнлей якъып ташларым.
5Юзюмлик Манъа ишансын,
Меннен муаббет яшасын,
тынчлыкъ-аманлыкъ яшасын.

6+Келеджекте Якъуп, терек киби, тамыр атаджакъ,

Исраиль, филис атып, чечекленеджек,
бутюн дюнья онынъ махсулларына толаджакъ.

7РАББИ эм исраиллилерни,
эм оларны ургъан ве ольдюргенлерни де ургъанда ве ольдюргенде,

Исраильге мерамети олмадымы?

Оны ольдюргенлерни ольдюрген киби ольдюрдими?

8+Исраильни ольчюнен джезалап,
оларны сюргюн эттинъ.

Куньдогъуш ели уфюргени киби,
оны кучьлю нефесинънен котерип аттынъ.

9+Бунынънен Якъупнынъ къабааты одеме этиледжек,
гунасындан вазгечкенде, ишлери ойле оладжакъ:
къурбан ерлерининъ эписи ташларыны,
киреч киби, тозгъа чевиреджек,
Ашера путуна табынма диреклерини кеседжек,
къокъулы отлар якъыладжакъ ерлерни бозаджакълар.

10+Янына барылмаз шеэр бошап къалды,
яшагъан ерлери, сахра киби, адамсыз, бакъымсыз олды.

Анда бузавлар отлап раатланыр,
филислерини ашап битирир.
11+Къуруп къалгъан пытакълары къопарылалар,
къадынлар келип, оларны якъалар.
Бу халкъ бир шейни анъламагъаны ичюн,
РАББИ оны аджымайджакъ,
Яратыджы мерамет эйлемейджек.

12О куню Фират дерьясындан башлап, Мысыр вадийине баргъандже, арманда богъдайны баскъанлары киби, РАББИ эр кесни урып джезалайджакъ ве сизни, Исраиль огъулларыны, бирер-бирер топлайджакъ. 13+О куню буюк бору чаладжакъ ве Ашшур топрагъында гъайып олгъанлар ве Мысыр топрагъына сюргюн этильгенлер къайтаджакъ, Ерусалимдеки азиз дагъ устюнде РАББИге ибадет этеджеклер.

28

Эфраимнинъ такъдири

28^1Эфраимнинъ сархош огъуллары макътангъан таджгъа беля!

Солаяткъан чечекке,

Эфраимнинъ дюльберлигине ве шуретине беля!

Чечек берекетли вадийининъ башында,
анда яшагъанлар исе шарапнен харапландылар!

2+Мына Раббининъ сагълам ве кучьлю бириси бар.

Бурчакълы ягъмур, йыкъыджы боран,
кучьлю сув ташкъыны киби келеджек.

Рабби Озь къолунен буны ерге ёллайджакъ.

3Сархош эфраимлилер макътангъан тадж аякъ асты этиледжек.

4Солаяткъан чечек,
Эфраимнинъ дюльберлиги ве шурети,
берекетли вадийининъ башындаки чечек –
вакътындан эрте пишкен инджир киби олур:
корюнир-корюнмез, аман къопарылып ютуладжакъ.

5О куню сагъ къалгъан халкъына
Ордуларнынъ РАББИси аджайип тадж,
дюльберлик ве шурет оладжакъ.
6+Суд эткенлерге О, адалет рухуны береджек,
шеэр къапуларында душманларнен дженклешкенлерге О, юрек оладжакъ.

7+Булар да шараптан тентир-ментир юрелер,
ичкиджиликтен ёлларыны шашыралар,
руханийлернен пейгъамберлер сюрюнелер.
Шарапкъа берилип,
ичкиджиликтен акъылларыны ашадылар,
руяларында янъылалар,
тарифлеринде абыналар.

8Софралары джиренч къускъакъкъа ве бокъкъа толу,
темиз ер къалмады.

9Кимге акъыл огретип оладжакъ?

Кимге Раббининъ хаберини анълатаджакъ?

Ана сютюни якъында эмгенлерге,
янчыкъ кокюстен айырылгъан балаларгъамы?

10+Бутюн огреткенлери – сонъсуз къаиделер, къаиделер, огютлер, огютлер.

Азачыкъ андан, азачыкъ мындан алынгъан огютлер ве къаиделер.

11+Рабби бу халкъкъа ябанджы тильде,
анълашылмагъан сёзлернен айтаджакъ.

12Оларгъа:

«Мына – раатлыкъ, ёргъунгъа раатлыкъ беринъиз.

Тескин будыр», – деди,
амма олар динълемеге истемедилер.

13+РАББИнинъ сёзлери олар ичюн:

«Сонъсуз къаиделер, къаиделер, огютлер, огютлер.

Азачыкъ андан, азачыкъ мындан алынгъан огютлер ве къаиделер».

Онынъ ичюн олар кетеджек, авдарылып йыкъыладжакълар,
яраланаджакълар, къапкъангъа тюшип, тутуладжакълар.

Сионнынъ темель ташы

14+Эй, мыскъылджылар, Ерусалимдеки халкъкъа падишалыкъ эткенлер!

РАББИнинъ сёзюни динъленъиз!

15Сизлер: «Олюмнен анълаштыкъ,
олюлернинъ дюньясынен бирлештик, – дейсинъиз. –

Орталыкъны ёкъ эткен сув ташкъыны кельгенде,
бизге зарар кетирмейджек.

Бизни ялан къорчалай,
алдав тюбюнде сакъланамыз».

16+Бунынъ ичюн РАББИ-ТААЛЯ бойле дей:

– Бакъынъыз! Мен Сионда бир ташны –
сыналгъан, къыйметли, коше башында темельташны къояйым.

Онъа ишангъан адам къоркъмайджакъ.

17+Ольчю йипинен ольчеген дайын, адалетнен суд этеджегим,
акъикъатны догърулыкънен ольчейджегим.

Ялан булунгъан ерни бурчакъ урып ёкъ этеджек,
сакълангъан ерлерни сув басаджакъ.

18Олюмнен тизген анълашманъыз дагъыладжакъ,
олюлернинъ дюньясынен бирлигинъиз де гъайып оладжакъ.

Орталыкъны ёкъ эткен сув ташкъыны кельгенде,
о, сизни таптайджакъ.
19Бу беля кельген сайын,
сизлернинъ башынъызгъа тюшеджек,
эр саба, эр куньдюз, эр гедже сизге келеджек.

Хаберни анълап, къоркъудан къалтырайджакъсынъыз.

20Аякъларынъызны узатмакъ ичюн,
тёшегинъиз къыскъа оладжакъ,
сарылып ятмакъ ичюн,
ёргъанынъыз тар оладжакъ.

21+РАББИ Перацим дагъында олгъаны дайын тураджакъ,

Гивон вадийинде олгъаны киби ачувланаджакъ,

Озюнинъ меракълы, аджайип ишини япаджакъ,
о вакъыттан эвель корюльмеген арекетини этеджек.

22+Энди мыскъылджы олманъыз,
ёкъса зынджырларынъыз даа зияде агъыр оладжакъ.

Ордуларнынъ РАББИ-ТААЛЯсындан эшиттим ки,
бутюн ер юзю къырыладжакъ ве гъайып оладжакъ.

Раббининъ икмети

23Къулакъ асып, айткъанларымны динъленъиз,
дикъкъат этип, лафымны динъленъиз.
24Сачмакъ вакъты кельгенде,
сабанджы токътамаздан топрагъыны сюрерми?
Баразна этип, токътамаздан тырнакълармы?
25Ёкъ! Топракънынъ тёпесини тегизлеген сонъ,
къара зира сачар, кимьён сепер,
я да сыра-сыра богъдай, айры ерде арпа,
янына да къызыл богъдай сачар.

26Бойле тертип-низамны онъа Алла тенбиелеп огрете.

27Къара зира кескин алетнен бастырылмаз,
кимьённынъ устюнден баскъан копчекни юварлатмазлар.

Зираны да, кимьённы да таякънен дёгерлер.

28Богъдай отьмеги басылыр, амма эзильмез,
онынъ устюнден баскъан копчеклерни атларынен берабер кечирселер де,
эписи бир эзмезлер.

29+Буларнынъ эписи – Ордулар РАББИсининъ эмиридир.

О, энъ аджайип акъыл огретиджидир, акъылы буюктир!

29

Ерусалимнинъ такъдири

29^1+Вай-вай-вай, Ариэл, Ариэл[*]! Давут яшагъан шеэр!

Йылдан йылгъа байрамларынъызны япынъыз,

2амма Мен ойле япарым ки, Ариэлде агъыр заманлар башлар.

Шеэрде окюр-окюр агълап, такъмакълайджакълар.

Меним огюмде шеэр къурбан ери киби оладжакъ.

3+Мен сени алкъагъа аладжагъым,
чевре-четинъе уджюм къуллелерини къураджагъым,
уджюм алетлерини къояджагъым.

4Ашаланаджакъсынъ, ер тюбюнден лаф этеджексинъ,
тоз-топракъ ичинде ятып сесленеджексинъ,
сесинъ – олюнинъ сеси киби оладжакъ,
тоз-топракъ тюбюнден фысылдайджакъ.

5Сайысыз душманларынъ – уфакъ тозгъа,
къоркъунчлы ордулар – ель алып кеткен кепекке ошайджакъ.

Бу апансыздан, бир аньде оладжакъ.
6+Ордуларнынъ РАББИси сени джезалайджакъ,
санъа къаршы кок гудюрдисини,
ер тепренювини, кучьлю шувултыны,
боран ве кучьлю ельни,
эм де йыкъыджы атешни ёллайджакъ.
7+Ариэлге къаршы дженк эткенлер,
онъа ве онынъ къалелерине къаршы чыкъкъанлар,
оны сыкъкъан сайысыз халкълар
гедже корьген тюш дайын оладжакълар.

8Тюшюнде аш ашагъаныны корьген ач адам уянгъанында
эп ач ола;
тюшюнде сув ичкенини корьген сувсагъан адам уянгъанында
эп кучьсюз, сувсузлыкътан чекише.

Сион дагъына къаршы дженк эткен
сайысыз халкъларнынъ да алы ойле оладжакъ.

9+Шашынъыз, къатып къалынъыз!

Кёр олунъыз, козьлеринъиз корьмесин!

Олар сархошлар, амма шараптан дегиль,
тентир-ментир юрелер, амма ичкиджиликтен дегиль.

10+РАББИ сизни къатты юкъугъа далдырды!

Эй, пейгъамберлер! О козьлеринъизни къапатты!

Эй, гизли шейлерни корьгенлер! О башларынъызны орьтти!

11+Сизлер ичюн эр бир пейгъамберлик
япылгъан китаптаки сёзлер киби олды:

оны китап окъумагъа бильгенге: «Окъу», – деп берелер де,
о: «Окъуп оламайым.

О, печатнен басылгъан да», – деп джевап бере.

12Сонъ китапны окъумагъа бильмегенге берип:

«Окъу», – дейлер де,
о да: «Мен окъумагъа бильмейим», – деп джеваплана.

13+Рабби бойле деди:

– Бу халкъ Манъа тек сёзлеринен якъын,

Мени тек тиллеринен урьмет этелер.

Юреклери исе Менден узакъ,
инсанларнынъ буюргъанларыны тутып, Мени саялар, деп тюшюнелер.

14+Онынъ ичюн Мен бу халкъкъа эвель олмагъан шейлерни япмагъа девам этеджегим;
акъыллы адамларынынъ акъылы гъайып оладжакъ,
анълагъан адамларынынъ анълавы ёкъ оладжакъ.

15+Ниетини РАББИден гизлегенлерге,
онынъ ичюн чукъурда сакълангъанларгъа беля!

Озь ишлерини къаранлыкъта япып:

«Бизни ким кореджек? Ишимизни ким биледжек?» – деп тюшюнелер.

16+Кереги киби тюшюнмейсинъиз!

Чёльмекчини чамур ерине корьмеге мумкюнми?

Япылгъан шей оны япкъаннынъ акъкъында:

«О мени япмады», – деп олурмы я?

Бардакъ чёльмекчи акъкъында:

«О, бир шей анъламай», – деп олурмы я?

Якъупнынъ муджизели чевирильмеси акъкъында

17Тез вакъытта Ливан орманы багъчагъа чевириледжек,

багъны да орман ерине кореджеклер.

18+О куню сагъырлар китапнынъ сёзлерини эшитеджек,
къаранлыкъта ве зульметте олгъан кёрлар корип башлайджакъ.

19+Алчакъгонъюллилер РАББИде кене къуванаджакъ,
фукъарелер Исраильнинъ Азизине шенъленеджеклер.

20Къоркъунчлы залымлар ёкъ оладжакъ,
мыскъылджылар гъайып оладжакъ,
акъсызлыкъ япкъанлар эписи къырыладжакъ.
21+Адамларны лафларынен ёлдан ургъанлар,
шеэр къапуларында акъикъатны къыдыргъанларгъа къапкъан къойгъанлар,
адалетни ялан ёлунен ёкъ эткенлер гъайып оладжакълар.

22+Онынъ ичюн Ибраимни сатын алгъан РАББИ

Якъупнынъ эви акъкъында деди ки:

– О заман Якъуп бир даа утанмаз,
бир даа бети ап-акъ кесильмез.

23О, къолумнынъ яратувы олгъан озь балаларыны кореджек,
балалары Адымны Азиз оларакъ саяджакълар,
Якъупнынъ Алласыны Азиз саяджакълар,
Исраильнинъ Алласындан къоркъаджакълар.

24О заман рухлары ёлны шашыргъан сойлары анълайджакълар,
динълемегенлер динълемеге огренеджеклер.

30

Инат халкъкъа беля

30^1– Инат огъулларнынъ башларына беля! – дей РАББИ. –

Олар Менден сорамайып, ниетлерини беджерелер,
Менден рухланмайып, башкъаларнен бирлешелер,
гунагъа гуна къошалар.
2+Менден сорамайып, Мысыргъа кетелер,
фыравундан ярдым сорайлар,

Мысырнынъ къолу астында сакъланмагъа истейлер.

3+Амма фыравуннынъ кучю сизлерге тек айып кетиреджек,

Мысырнынъ сакъланув ери де масхаралыгъынъыз оладжакъ.

4+Ерусалимнинъ башлыкълары энди Цоанда,
эльчилери Ханес шеэрине барып еттилер.

5+Олар эписи утанаджакълар;
бу халкъ оларгъа ярдым этип олмаз.

Халкътан не ярдым, не файда оладжакъ,
тек утанч ве масхаралыкъ.

6Негев ерининъ айванлары акъкъында пейгъамберлик.

Эльчилер кетип,
арсланлар, йыланлар ве аждерхалар яшагъан топракътан,
зулум чеккен ве сыкъынты корьген ерлерден кечелер,
эшеклерининъ аркъаларына байлыкъларыны,
девелерининъ орькечлерине хазинелерини юклеп,
озьлерине ич бир файда кетирмейджек халкъкъа алып кетелер.

7+Мысырлылар ич бир ярдым этмез,
шунынъ ичюн Мен оларгъа: «Чокъ лаф эте, бир шей этмей[*]», – айттым.

8+Энди барып, бу сёзлерни левагъа сыз,
бурулгъан кягъыткъа язып къой,
олар келеджек заманларгъа, омюрбилля къалсын!

9Бу халкъ инаттыр, яланджы балалардыр,

РАББИнинъ Къанунына бойсунмагъа истемейлер.

10+Не оладжагъыны эвельден бильгенлерге:

«Не оладжагъыны эвельден бильмеге вазгечинъиз», – дейлер,
пейгъамберлерге:

«Бизге догърусыны айтманъыз,
юрегимизге хош кельген шейни айтынъыз!

11Ёлдан чекилинъиз, туткъан ёлунъыздан урулынъыз,

Исраильнинъ Азизини козюмизнинъ огюнден джоюнъыз», – дейлер.

12Шунынъ ичюн Исраильнинъ Азизи бойле дей:
– Сёзюмни ред эткенинъиз ичюн,
ялан ве алдавгъа таянып, ишангъанынъыз ичюн,

13+бу гуна сизлер ичюн диварда пейда олгъан чатлакъ киби,
авдарыладжакъ олгъан юксек дивар киби оладжакъ:

бир кунь апансыздан, бир аньде о, йыкъыладжакъ.

14+Чёльмекчи бардакъны аджымаздан къыргъаны киби,
о, бутюнлей парчаланаджакъ.

Оджакътан атеш алмакъ
я да хавуздан сув чыкъармакъ ичюн
ярагъан бир парча биле къалмайджакъ.

15РАББИ-ТААЛЯ, Исраильнинъ Азизи бойле деди:
– Эгер сиз къайтсанъыз ве тынч олсанъыз,
джанларынъызны къуртарырсынъыз;
раат олып, Раббиге ишансанъыз, кучьлю олурсынъыз.

Амма сизлер истемединъиз:

16– Ёкъ, ат устюнде къачаджакъмыз, – дединъиз.

Онынъ ичюн къачаджакъсынъыз.

– Тез атлар устюне минип къачаджакъмыз, – дединъиз.

Онынъ ичюн сизлерни къувалагъанлар да тез оладжакъ.

17+Бир адам сизни къоркъутса, бинъ адам къачаджакъ,
беш адам къоркъутса, эпинъиз къачаджакъсынъыз.

Сагъ къалгъанларынъыз исе дагъ устюндеки байракъ сапы киби,
байыр устюндеки байракъ киби оладжакъсынъыз.

18+Онынъ ичюн РАББИ сизлерге мерамет эйлемеге истеп, беклей,
турып, сизлерни аджыйджакъ.

РАББИ – адалетли суд эткен Алладыр,

Онъа ишангъан эр кес бахтлыдыр.

Алла Озь халкъыны багъышлай

19Эй, Сионда ве Ерусалимде яшагъан халкъ! Сен чокъ агъламайджакъсынъ: ярдымгъа чагъырувларынъызны эшитип, РАББИ санъа мытлакъа мерамет эйлейджек. Сизни эшиткенде, джевап береджек. 20Сыкъынты вакътында Рабби сизге отьмек береджек, ве белягъа огърагъанынъызда, сизни ичиреджек[*]. Оджанъыз башкъа сакъланмайджакъ, Оны козьлеринъизнен кореджексинъиз. 21О заман сизлер онъгъа я да солгъа урулгъанынъызда, артынъыздан, къулакъларынъызгъа: «Мына ёлдыр, бу ёлдан кетинъиз», – дегенлерини эшитеджексинъиз. 22+Сонъ кумюшнен къаплангъан путларынъызны, алтыннен къаплангъан путларынъызны арам деп саяджакъсынъыз, пис шей киби, котерип атаджакъсынъыз, «Кет мындан», – айтаджакъсынъыз.

23+Тарланъызда сачкъан урлукъларгъа Рабби ягъмур ягъдыраджакъ; топракъ береджек махсуллар бол ве берекетли оладжакъ. О куню айванларынъ кениш отлакъларда отлап юреджеклер. 24Тарланы ишлеген огюзлеринъиз ве эшеклеринъиз энъ яхшы, курекнен ве сенекнен темизленген, тузлу ем ашайджакълар. 25+Къуллелер тюшкен куню, буюк енъилюв куню, эр юксек дагъда ве эр байырда чокъракълар ве сув акъымлары акъаджакъ. 26+Ай, кунеш киби, ярыкъ береджек, кунеш исе еди къат кучьлю, еди куннинъ ярыгъы киби, нур сачаджакъ. О куню РАББИ халкъынынъ яраларыны сараджакъ, агъыр яраланувларыны тедавийлейджек.

Исраиль душманларынынъ джезасы акъкъында

27+Бакъынъыз, РАББИнинъ Ады узакътан келе,
гъазабы къайнай, атешине чыдамагъа чареси ёкъ,
агъзы ачув толу, тили – якъыджы атеш кибидир.

28+Нефеси – адамнынъ богъазына къадар котерильген сув ташкъыны киби,
электен унны кечирген киби, О, халкъларны сынап джезалайджакъ;
халкъларнынъ агъызларына
ёлны адаштырыджы агъызлыкъны такъаджакъ.

29+Азиз байрам геджесинде дайын, йырлайджакъсынъыз,

РАББИнинъ дагъына, Исраильнинъ Къаясына
къавал чалып кеткен киби, юректен къуванаджакъсынъыз.

30+РАББИ шуретли сесинен гудюрдейджек,
буюк ачувнен къолуны котерип, къудретини косьтереджек,
йыкъыджы атешни, дешетли боранны, ягъмурны
ве ташлы бурчакъны ёллайджакъ.

31РАББИнинъ сесинден Ашшур къалтырайджакъ,
таякънен уруладжакъ.

32РАББИ оны джезалап, таякънен ургъанда,
даре ве сантырны чаладжакъ,
эр шейни ёкъ этип, онъа къаршы дженк этеджек.

33+Къурбан атеши[*] чокътан азырланды,
падишаны терен чукъурдаки буюк атеш беклей.

Атешинде одуны пек чокъ.

РАББИнинъ уфюрмеси, янгъан кукюрт киби, оны туташтыраджакъ.

31

Алла Ерусалимни къорчалай

31^1+Вай-вай-вай! Мысырдан ярдым сорап кеткенлернинъ башына беля!

Атларгъа таяналар,
дженк арабаларынынъ чокълугъына
ве аскерлерининъ буюк кучюне ишаналар,
Исраильнинъ Азизине исе къулакъ асмайлар,
РАББИни къыдырмайлар.
2Амма О да акъыллыдыр, беляны ёллайджакъ,
сёзюнден къайтмайджакъ,
яман адамларнынъ союна
ве акъсызлыкъ япкъанларнынъ ярдымджыларына къаршы чыкъаджакъ.

3+Мысырлылар – Алла дегиль, адамдыр,
атлары да – рух дегиль, эт ве кемиктир.

РАББИ къолуны узатыр, ве ярдым эткенлер абыныр,
къорчалангъанлар да йыкъылыр,
эписи гъайып олур.

4+РАББИ манъа бойле деди:

– Окюрген арслан, авнынъ устюнде багъыргъан яш арслан,
чобанларнынъ чокълугъы онъа къычырса да,
оларнынъ къычырувындан къалтырамаз,
шаматасындан къоркъмаз.
Ойле де Ордуларнынъ РАББИси,

Сион дагъына, юксек байыргъа тюшип, дженк этеджек.

5+Ювасы устюнде учкъан къуш киби,

Ордуларнынъ РАББИси Ерусалимни къорчалайджакъ, къоруйджакъ,
аджыйджакъ ве къуртараджакъ.

6Эй, Исраиль огъуллары!

о къадар инатлыкънен юзюнъизни чевирген РАББИнъизге къайтынъыз!

7+О куню сиз эпинъиз кумюш ве алтын бош путларынъызны
котерип атаджакъсынъыз.

Къолларынъызнен япылгъан путлар сизни ёлдан урдылар.

8+– Ашшурлылар адамнынъ олмагъан къылычындан йыкъыладжакъ,
адамнынъ олмагъан къылычы оларны ольдюреджек.

Олар къылычтан къачаджакъ,
яш огъланлары къул оладжакъ.

9+Къоркъудан олар таянгъан аркъа-къая йыкъыладжакъ,
байракъларны корип, башлыкъларынынъ отьлери патлайджакъ, – дей РАББИ.

Онынъ атеши – Сион дагъында,
оджагъы – Ерусалимде яна.

32

Адалетли Падиша

32^1+Бакъынъыз, Падиша адалетли падишалыкъ этеджек,
башлыкълар догърулыкънен суд этеджек.
2+Эр бири ельге къаршы бир къорув киби,
борандан сакъланув ери,
сувсуз топракъта бир чокъракъ,
къуругъан топракътаки юксек къаянынъ аткъан талдасы киби оладжакъ.

3+Корьгенлернинъ козьлери къапалмайджакъ,
эшиткенлернинъ къулакълары динълейджек.

4Фикирсизлернинъ акъылы анъламагъа огренеджек,
тиллери абдал сойлары да айдын лаф этеджек.

5Бир даа акъылсызгъа «мырза»,
алчакъ кишиге де «намуслы адам» айтмайджакълар.

6+Акъылсыз акъылсызлыкъ айта,
акъылы-фикри яманлыкъкъа ынтыла,
имансыз ишлер япа,
РАББИни яманлай,
ач адамгъа ашамагъа ёл бермей,
сувсагъанны сувгъа тоюрмай.
7Алчакъ адамнынъ да арекетлери яман,
къара ишлерни япмагъа ниетлене;
фукъаре акълы олса да,
оны яланларнен ёкъ эте.

8Намуслы адам исе намуслы шейлер акъкъында тюшюне,
озь намуслыгъында эбедий тура.

Ерусалимнинъ апайлары акъкъында

9+Эй, къасеветсиз къадынлар!

Турунъыз, сесимни динъленъиз!

Эй, къайгъысыз къызлар!

Айткъанларыма къулакъ асынъыз!

10Бир йылдан азачыкъ зияде кечкен сонъ,
къоркъудан къалтырайджакъсынъыз, эй, къайгъысызлар!

Юзюм багълары мейва бермез,
оракъ вакътында джыйыладжакъ берекет олмаз.

11Эй, къасеветсизлер, къалтыранъыз!

Эй, къайгъысызлар, титренъиз!

Урбаларынъызны чыкъарынъыз, союнынъыз,
белинъизге чувал токъумасыны багъланъыз.

12Аджайип тарлаларнынъ, берекетли юзюмликлернинъ артындан янып,
кедерден кокюслеринъизни урунъыз.
13+Халкъымнынъ топрагъында
тикенлер ве кийик отлар оськени акъкъында,
шенъленген шеэрнинъ къувангъан эвлери акъкъында агъланъыз.

14Падишанынъ сарайы бакъымсыз оладжакъ,
шаматалы шеэрни ташлап кетеджеклер.

Офел байыры ве къаравул къуллеси омюрбилля къобалар оладжакъ,
кийик эшеклер ве отлагъан айванлар бегенген ерге чевириледжек.

15+Бойле ал чокъкъа сюреджек,
амма сонъундан устюмизге юкъарыдан Рух энеджек,
сахра багъ-багъчагъа чевириледжек,
багъча да орман киби юксек оладжакъ.
16О заман сахрада адалетнен яшайджакълар,
берекетли тарлада догърулыкънен суд этеджеклер.

17Догърулыкъ тынчлыкъ-аманлыкъ кетиреджек,
догърулыкъ эбедиен раатлыкъ ве хавфсызлыкъ береджек.

18Сонъ халкъым аманлыкъ ерлеринде яшайджакъ,
ич бир шейден къоркъмайджакъ, къасеветсиз ве раат оладжакъ.

19+Бурчакъ орманларны ураджакъ,
шеэр ернен ексан оладжакъ.

20Сизлер исе бахтлы олурсынъыз:

суву олгъан эр бир ерде урлукъ сачаджакъсынъыз,
туварынъызны ве эшеклеринъизни эр ерде отлатаджакъсынъыз!

33

Ярдым ичюн дува

33^1+Вай-вай-вай! Сен башкъаларны йыкъып ёкъ эте эдинъ,
сени исе бир кимсе йыкъмады.

Башкъаларны алдата эдинъ,
сени исе бир кимсе алдатмады.

Йыкъып битиргенинъден сонъ, сени де йыкъаджакълар,
алдатып битиргенинъден сонъ, сени де алдатаджакълар.

2Я РАББИ! Бизни аджы! Санъа ишанамыз!

Бизге эр саба-танъда такъат бер,
бизни сыкъынты заманда къуртар!

3Шамата сесинден халкълар къачалар,
аякъкъа тургъанынъда, миллетлер чевре-четке чапалар.

4+Тыртырлар киби, адамлар гъаниметни джыялар,
онъа, сарынчкъа дайын, атылалар.

5+Юксеклерде отургъан РАББИ юджедир!

О Сионны адалетке ве догърулыкъкъа толдураджакъ.

6Сенинъ яшайышынъны къорчалайджакъ,
сени бутюнлей къуртараджакъ,
акъыл ве бильги береджек.

РАББИден къоркъмакъ – энъ къыйметлидир.

7+Бакъынъыз, кучьлю адамлар сокъакъларда ярдымгъа чагъыралар,
барышыкъ шартнамесини тизеджек олгъан эльчилер аджджы-аджджы агълайлар.

8+Ёллар бошап къалды, ёлджулар ёкъ олды.
Берген сёзюни бозды, шеэрлерни къырды,
адамларны адам ерине корьмеди.
9+Ер юзю зарлана, къуруп къала,
Ливан дагълары солып къалды,
Шарон тегизлиги къуру сахрагъа чевирильди,

Башан ери ве Къармел дагъларынынъ тереклери япракъларыны тёкти.

Алланынъ джезасы

10+РАББИ:

– Энди тураджагъым, юкселеджегим,
не къадар устюн олгъанымны косьтереджегим, – дей.

11– Сизлер пиченнен юклюсинъиз, тобан догъураджакъсынъыз,
нефесинъиз атеш олып, сизни ашап битиреджек.

12+Халкълар – янгъан киреч киби оладжакъ,
кесильген тикенлер киби атеште янып битеджеклер.

13Эй, узакътакилер, нелер япаджагъымны эшитинъиз!

Эй, якъындакилер, къудретимни билинъиз!

14+Сиондаки гунакярларнынъ отьлери патлады,
имансызлар къалтырап башлады:

«Арамыздан эр шейни ашап битирген атешнинъ янында
ким отурып олур?

Арамыздан эбедий алевнинъ янында ким яшап олур?»

15+Амма адалетнен яшагъан, догърусыны айткъан,
арам къазанчтан нефретленген,
къолларыны къапардан узакъ туткъан,
къан тёкюльгени акъкъында эшитмемеге къулакъларыны тыкъаткъан,
яманлыкъны корьмемеге козьлерини къапаткъан адам

16юксекликте ерлешеджек,
янына барылмаз къаяларда сакъланаджакъ,
керекли ашлары оладжакъ, суву да битмейджек.

Шуретли келеджек

17Козьлеринъ Падишагъа бутюн гузеллигинен бакъаджакълар,
узакъ топракъны кореджеклер.

18Кечмиштеки дешетлеринъизни хатырлап:

«Халкъымызны сайып чыкъкъан,
бергилерни теразеге чеккен,
къуллелеримизни сайгъан къайда?» – дейджексинъиз.

19+Къопай халкъны бир даа корьмейджексинъиз,
анълашылмагъан, богъукъ тильде лаф эткен,
абдал лакъырдысы олгъан халкъкъа энди бакъмайджакъсынъыз.

20Байрам топлашувларымызнынъ шеэрине, Сионгъа бакъ!

Козьлеринъ Ерусалимни, раатлыкъ ерини корьсюнлер.

О – букленмез бир чадыр!
Къазыкълары еринден чыкъмайджакъ,
бир йипи узюльмейджек.
21Анда аджайип РАББИ бизнен оладжакъ,
анда дерьялар ве кенъ каналлар ерлешеджек.
Амма бир курекли къайыкъ, бир буюк геми
анда кечалмайджакъ.
22РАББИ – бизим Суд Этиджимиз,
РАББИ – Къанун Бериджимиз,
РАББИ – бизим Падишамыз,
О – бизим Къуртарыджымыз!

23Гемидеки аркъанларынъ бошады,
мачтаны тутып оламайлар,
елькенни котермеге мумкюн дегиль.
О заман буюк гъанимет пай этиледжек,
топаллар биле чайпавгъа къошуладжакъ.
24Анда отургъанларнынъ ич бириси:
«Мен хастам», – демейджек;
анда яшагъан халкънынъ гуналары багъышланаджакъ.

34

Алла Озь душманларыны джезалай

34^1+Эй, миллетлер, динълемек ичюн, якъынлашынъыз!

Эй, халкълар, къулакъ асынъыз!

Ер юзю ве ер устюнде яшагъан эр шей,
дюнья ве анда эписи догъгъанлар, динъленъиз!

2РАББИ эписи миллетлерге ачувланды,
оларнынъ бутюн ордуларына гъазапланды.

Оларны ёкъ этеджек, чокъларыны ольдюреджек.

3+Олюлери анда-мында атыладжакъ,
джесетлеринден сасыкъ даркъаладжакъ,
дагълары къандан сылакъ оладжакъ.

4+Бутюн кок ордусы ирип кетеджек,
коклер, бурулгъан кягъыт киби, сарыладжакъ.

Юзюм пытагъындан, я да инджир терегинден
солгъан япракъ тюшкени дайын,
бутюн ордулары йыкъыладжакъ.

5+– Къылычым кокте тойгъандже ичти,
энди де Эдомгъа тюшеджек,
ёкъ этиледжек халкъны джезалайджакъ, – дей РАББИ.

6+РАББИнинъ къылычы чокъ къан тёкеджек,
къочкъарларнынъ ве текелернинъ ягъларына ве къанына,
къочкъарларнынъ ич ягъына тояджакъ.

Боцра шеэринде РАББИ къурбан чаладжакъ,

Эдом топрагъында чокъ сояджакъ.

7+Оларнен берабер кийик бугъалар,
эм бузавлар, эм кучьлю огюзлер союладжакъ.

Топракъ къанларына тояджакъ,
ягъларындан семиреджек.

8+О куню РАББИ джезалай,
о йылы Сион давасы ичюн халкъларнынъ акъларыны бере.

9+Эдом озенлери зифтке,
топрагъы кукюртке чевиреледжек;
бутюн мемлекети янгъан зифт оладжакъ.
10+Гедже-куньдюз сёнмейджек,
омюрбилля тютейджек.

Несильден несильгедже мемлекет бом-бош къаладжакъ,
адамлар анда эбедиен юрмейджек.

11+О топракънынъ сабылары миявкъушнен кирпилер оладжакъ,
анда пугъу ве къузгъун яшайджакъ.

РАББИ Эдомнынъ бойдан-боюна харап этювини тайинлейджек,
ёкъ этювини чекеджек.

12Мырзалар: «Энди падишалыкъ ёкъ», – дейджек,
башлыкъларынынъ эписи гъайып оладжакъ.

13+Сарайларында тикенли осюмликлер,
къавийлештирильген шеэрлерде къыджыткъан ве кийик отлар оседжек.

О ер шакъалларнынъ яшагъан ери,
девекъушуларнынъ юрту оладжакъ.
14+Кийик айванлар сыртланларнен корюшеджек,
анда теке шейтанлары къычырышаджакълар,
Лилит[*] анда ерлешип, раатланаджакъ.
15+Кийик къушлар[*] анда юва япып,
йымырта къозлап, балаларыны чыкъараджакълар да,
талдалары тюбюнде оларны топлайджакълар.

Чайлакълар анда ерлешип топланаджакълар.

16Оларнынъ эписи, бири четте къалмай, анда чифт-чифт пейда оладжакъ.

РАББИнинъ Китабында тапып окъунъыз,
айтылгъан эр шей мытлакъа оладжакъ.

Бу эмир РАББИнинъ агъзындан чыкъты,

Руху да оларны топлайджакъ.

17Олар ичюн РАББИ джереп чекти,
къолунен мемлекетни ольчеп, оларгъа пай этти.

Олар омюрбилля о топракъкъа саиплик этип,
несильден несильгедже анда яшайджакълар.

35

Шан-шурет падишалыгъы ве азизлик ёлу акъкъында

35^1Сахра ве къуру чёль къуванаджакъ,
сувсуз топракъ[*] шенъленип,
гузель чечек киби ачаджакъ.
2+Аджайип чечекленип къуванаджакъ,
къуванчнен къычырып шенъленеджек.
Ливан шурети онынъ оладжакъ,

Къармел дагъларынынъ ве Шарон тегизлигининъ дюльберлиги онъа бериледжек.

Олар РАББИнинъ шуретини,

Алламызнынъ дюльберлигини кореджеклер.

3+Такъаттан кесильген къолларынъызны къуветлендиринъиз,
къалтырагъан тизлеринъизни къавийлештиринъиз.

4+Къоркъакъларгъа:

– Бир шейден къоркъмайып, къатты олунъыз,

Бакъынъыз, Алланъыз келе! – айтынъыз. –

О джезалайджакъ,
эр кеснинъ къазангъанына коре береджек.

О келеджек ве сизлерни къуртараджакъ.

5+О заман кёр адамларнынъ козьлери ачыладжакъ,
сагъырларнынъ къулакълары эшитеджек.
6+О заман топал, сыгъын киби, сычрайджакъ,
тильсизлер йырлап башлайджакъ;
сахрада сувлар фышкъыраджакъ,
къуру чёльде чокъракълар акъаджакъ.
7Сыджакъ топракъта голь,
сувсагъан топракъта чокъраклар пейда оладжакъ.

Шакъалларнынъ отургъан ерлеринде ешиль къамыш оседжек.

8+Анда буюк бир ёл оладжакъ, о ёл «Азиз Ёл» деп адланаджакъ.

Арам адамлар андан юралмайджакъ,
о, тек Алланынъ ёлундан кеткенлер ичюн оладжакъ.

Бу ёлдан кеткен, акъылсыз олса да, ёлуны шашырмайджакъ.

9Анда арсланлар олмайджакъ,
йыртыджы айван да о ёлгъа чыкъмайджакъ.

Олар анда тапылмайджакълар.

Анда тек къуртулгъанлар юреджек.

10+РАББИ сатын алгъан адамлар къайтаджакъ,

Сионгъа къуванчнен къычырып келеджек,
къуванч оларнен эбедиен оладжакъ.

Олар къуванч ве шенълик тападжакъ,
гъам ве къасевет исе олардан узакълашаджакъ.

36

Санхерив Ерусалимни къоркъуза

36^1Хизкия 14-юнджи йылы падишалыкъ эткенде, Ашшур падишасы Санхерив, Ехуданынъ бутюн къавийлештирильген шеэрлерине къаршы чыкъып, оларны запт этти. 2+Ашшур падишасы Лакиш шеэринден Ерусалимге Хизкия падишасына орду башыны буюк ордусынен берабер ёллады. О келип, юкъары хавуздан акъкъан арыкъ янында токътады. О ер токъумаларны ювып къуруткъан тарлагъа баргъан ёлунда эди. 3+Оны къаршыламакъ ичюн, Хилкиянынъ огълу сарай башлыгъы Эльяким, языджы Шевна ве Асафнынъ огълу тарихчы Ёах чыкътылар.

4Орду башы оларгъа бойле деди:

– Хизкиягъа айтынъыз:

Ашшурнынъ улу падишасы бойле дей:

Сен кимге ишанасынъ? 5Сенинъ айткъан шейлеринъ – бош лаф. Дженк этмек ичюн акъыл танышув ве къувет керек. Сен исе манъа къаршы котерилип, кимге ишанасынъ? 6+Сен Мысыргъа, бу сынгъан таякъкъа ишанасынъ, гъалиба? Мысыргъа ким таянса, о къолуны санчып яралай. Мысыр падишасы олгъан фыравун онъа ишангъанларнынъ эписине ойле япа. 7+Сен, гъалиба, манъа: «Биз РАББИге, Алламызгъа ишанамыз», – дерсинъ. Лякин Хизкия шу Алланынъ ибадет тёпелерини ве къурбан ерлерини ёкъ этип, бутюн Ехуда ве Ерусалим халкъына: «Тек бу къурбан еринде ибадет этинъиз», – демедими?

8Шимди эфендимнен Ашшур падишасынен анълашсанъ ве мен санъа эки бинъ ат берсем, оларнынъ устюне атлылар тапып олурсынъмы? 9Сен эфендимнинъ энъ кичик башлыгъындан юзь чевирме, Мысыргъа ве онынъ дженк арабалары ве атлыларына ишанма. 10Бундан да гъайры, мен бу мемлекетни йыкъмагъа Алланынъ эмиринен кельдим. РАББИ манъа: «Шу мемлекетке бар да, оны ёкъ эт», – деди.

11+Эльяким, Шевна ве Ёах орду башына:

– Бизге, къулларынъа арамий тилинде айт, биз арамийдже анълаймыз. Еудийдже лаф этме, дивардаки адамлар бизни эшителер де, – дедилер.

12Орду башы оларгъа джевап къайтарып:

– Эфендим бу сёзлерни тек сизге ве эфендинъизге айт деп, мени йибердими? Ёкъ! Диварларнынъ устюнде отургъан бу халкъкъа да йиберди. Олар сизлернен берабер ачлыкътан озь бокъларыны ашайджакълар, озь сийдиклерини ичмеге меджбур оладжакълар, – деди.

13Сонъ орду башы турып, бар сесинен еудийдже къычырды:

– Ашшурнынъ улу падишасынынъ сёзлерини динъленъиз! 14Падиша бойле дей:

Хизкия сизни алдатмасын, о сизни къуртарып оламаз! 15Хизкия Алла акъкъында: «РАББИ бизни мытлакъ къуртарыр, бу шеэр Ашшур падишасынынъ къолуна тюшмез», – деп сизни ишандырмасын. 16+Хизкияны динълеменъиз! Ашшур падишасы бойле дей: Меннен барышынъыз ве огюме чыкъынъыз. Сонъра эр кес озь юзюми ве озь инджирлерини ашасын, озь къуюсындан сув ичсин. 17+Сонъ мен келип, сизни тыпкъы сизинъ топрагъынъыз дайын топракъкъа алып кетеджегим. О топракъ – ашлыкъ ве яш шарап, отьмек ве юзюмликлер топрагъыдыр.

18Хизкия: «РАББИ бизни къуртарыр», – деп, сизлерни алдатмасын. Миллетлернинъ аллалары озь топракъларыны Ашшур падишасы къолундан къуртардымы? 19+Хамат ве Арпад шеэрлерининъ аллалары къайда? Сефарваим шеэрининъ аллалары къайда? Аллалар Самарие шеэрини менден къуртардылармы? 20+Бутюн ерлернинъ аллаларындан къайсы алла озь мемлекетини менден къуртарды? РАББИ Ерусалимни менден къуртара билирми?

21Эр кес индемеди, кимсе онъа бир сёз биле джевап бермеди, чюнки падиша джевап бермемеге буюргъан эди. 22Сонъ Хилкиянынъ огълу сарай башлыгъы Эльяким, языджы Шевна ве Асафнынъ огълу Ёах тарихчы урбаларыны йыртып, Хизкиягъа кельдилер, онъа орду башынынъ сёзлерини айтып бердилер.

37

Ерусалимнинъ къуртулышы акъкъында пейгъамберлик

37^1Буларны эшиткен Хизкия устюндеки урбаларыны йыртты, чувал токъумасындан тикильген урбаны кийип, РАББИнинъ Сарайына кетти. 2+О, сарай башлыгъы Эльякимни, языджы Шевнаны ве баш руханийлерни чувал токъумасындан тикильген урбаларда Амоцнынъ огълу Ешая пейгъамберге ёллады. 3+Олар келип, бойле дедилер:

– Хизкия шойле дей: «Бу кунь – сыкъынты, джеза ве масхаралыкъ куню. Балаларнынъ догъаджакъ вакъты кельди, амма догъурмагъа кучь ёкъ. 4+Бельки РАББИ, сенинъ Алланъ Ашшур падишасы йиберген, Тири Алланы сёгген орду башынынъ сёзлерини эшитир ве айткъан ярамай шейлери ичюн оны джезалар. Сен исе сагъ къалгъанлар ичюн дува окъу».

5Хизкиянынъ хызметчилери Ешаягъа кельгенинен, 6+Ешая оларгъа бойле деди:

– Эфендинъизге айтынъыз: «РАББИ бойле дей: Сен эшиткен шейлерден, Ашшур падишасынынъ хызметчилери Мени сёгип айткъан сёзлеринден къоркъма. 7Мына Мен онъа бир рух ёлларым да, о, хаберни эшитип, озь топрагъына къайтаджакъ. Мен оны анда къылычнен ольдюреджегим».

Санхерив кене Хизкияны къоркъуза

8+Ашшур падишасынынъ Лакиш шеэринден кеткени акъкъында хаберни алып, орду башы кетти ве Ливна шеэрине къаршы дженклешкен падишагъа кельди. 9Падиша, Хуш падишасы олгъан Тирхакъа акъкъында: «Мына, о санъа къаршы дженклешмеге чыкъкъан», – деген сёзлерни эшиткен сонъ, Хизкиягъа эльчилер ёллап, бойле деди:

10– Ехуда падишасы Хизкиягъа айтынъыз: «Сен ишангъан Алланъ: “Ерусалим шеэри Ашшур падишасынынъ къолуна тюшмез”, – деп, сени алдатмасын. 11Ашшур падишалары бутюн ерлерге нелер эткенлери акъкъында ве оларны бутюнлей ёкъ эткенлери акъкъында эшиттинъ. Сен сагъ къаладжакъсынъмы? 12+Баба-деделерим ёкъ эткен миллетлерни аллалары къуртардымы? Гозан ве Харанны, Рецеф ве Телассардаки Эден огъулларыны къуртардылармы? 13+Хамат шеэри падишасы ве Арпад шеэри падишасы къайда? Лаир, Сефарваим, Хена ве Ивва шеэри падишалары шимди къайда?»

14Хизкия эльчилернинъ къолларындан мектюпни алып, оны окъуды. Сонъ РАББИнинъ Сарайына кетип, мектюпни РАББИнинъ огюнде ачты. 15Хизкия РАББИнинъ огюнде дувалар окъуп, бойле деди:

16+– Ордуларнынъ РАББИси, Керувларнынъ устюнде отургъан Исраильнинъ Алласы! Бутюн ер падишалыкъларнынъ Алласы – бирден-бир Сенсинъ. Сен ернен коклерни яраттынъ. 17+Я РАББИ, къулакъ ас да, эшит. Козьлеринъни ач да, Озюнъ корь. Санхеривнинъ эписи сёзлерини, Тири Алланы насыл сёггенини эшит! 18РАББИм, догърусы шу ки, Ашшур падишалары эписи топракъларны ёкъ эттилер, 19+оларнынъ аллаларыны атеште якътылар. Олар исе аллалар дегиль, олар инсан япкъан шейдир: агъач ве таш. Шунынъ ичюн де оларны ёкъ эттилер. 20+Шимди исе, РАББИм, бизим Алламыз, бизни олардан къуртар. Бутюн ернинъ падишалыкълары бильсин ки, бирден-бир РАББИ – Сенсинъ.

Алла Ешаянен джевап бере

21Сонъ Амоцнынъ огълу Ешая Хизкиягъа бойле хабер ёллады:

– РАББИ, Исраильнинъ Алласы бойле дей: «Ашшур падишасына Санхеривге къаршы дуваларынъны эшиттим». 22Мына онынъ акъкъында РАББИнинъ сёзлери:

Сион къызы сенден нефретленир, устюнъден кулер. Ерусалим къызы артынъдан башыны саллар. 23Кимни сёгдинъ, кимни ашаладынъ? Кимге сес котерип, юкъарыдан бакътынъ? Исраильнинъ Азизине! 24+Къулларынънен Раббини ашаладынъ ве: «Чокътан-чокъ арабаларымнен дагъларнынъ тёпесине, Ливаннынъ къаяларына чыкътым, юксек кедр тереклерини кестим, энъ яхшы кипарислерини кестим. Онынъ энъ юксек тёпелерине кельдим, багъынынъ гурь ерине кирдим. 25Къую къазып, сувны ичтим, бутюн Мысыр озенлерини табанларымнен къуруттым», – дединъ.

26+Бутюн буларны Мен чокътан япкъаным акъкъында эшитмединъми сен? Къадимий заманларда буны Мен яздым. Шимди исе къавийлештирильген шеэрлерни сенинъ къолларынънен ёкъ эттим. 27+Шеэрде яшагъанлар кучьсюзленди, къалтырай ве утаналар. Олар тарладаки от киби, назик ешиллик киби, дамлардаки от ве баш багъламай янгъан ашлыкъ кибилер.

28+Сен отурасынъмы, кирип-чыкъасынъмы – Мен эписини билем. Сенинъ Манъа къаршы олгъан ачувынъны да билем. 29+Сенинъ Манъа къаршы ачувынъ, къопайлыгъынъ Манъа келип етти. Мен бурнунъа алкъа къоярым, агъзынъа агъызлыкъ такъарым. Кельген ёлунънен сени алып къайтарырым.

30+Иште санъа, Хизкия, бир алямет: бу йыл тюшкен ашлыкъны ашайджакъсынъыз, экинджи йылы – озю осип чыкъкъан ашлыкъ, учюнджи йылы ашлыкъ сачып ораджакъсынъыз, юзюм багъчаларыны сачып, емишини ашайджакъсынъыз. 31+Ехуда эвинден сагъ къалгъанлар кене тамыр аткъан ве мейва кетирген тереклер киби оладжакълар. 32+Сагъ къалгъанлар Ерусалимден, къуртулгъанлар Сион дагъындан чыкъаджакъ. Буны Ордулар РАББИсининъ кучьлю севгиси япаджакъ. 33+Шунынъ ичюн РАББИ Ашшур падишасы акъкъында бойле дей: «О, бу шеэрге кирмейджек, анда окъ атмайджакъ, къалкъаннен якъынлашмайджакъ, онынъ дивары янында уджюм обаларыны обаламайджакъ. 34Кельген ёлунен къайтаджакъ, бу шеэрге кирмейджек, – дей РАББИ. 35– Озюм ичюн, къулум Давут хатири ичюн Мен бу шеэрни къорчалайджагъым».

36+Алланынъ Мелеги келип, Ашшур ордусынынъ 185 000 аскерини къырды. Адамлар саба тургъанда, бутюн аскерлер олип-серилип ята эди. 37+Ашшур падишасы Санхерив кетип, артына къайтты ве сонъра Ниневеде яшады.

38+Бир кунь, о, озюнинъ алласы Нисрок путханесинде табынгъанда, огъуллары Адраммелек ве Сарецер оны къылычнен ольдюрдилер. Озьлери исе Арарат мемлекетине къачып кеттилер. Онынъ ерине огълу Эсар-Хаддон падиша олды.

38

Хизкиянынъ хасталанувы ве тедавийленюви

38^1Шу куньлери Хизкия агъыр хасталанып, олюм тёшегинде яткъанда, онъа Амоцнынъ огълу Ешая пейгъамбер кельди ве бойле деди:

– Эвинъдекилеринъе васиетинъни къалдыр. Сен оледжексинъ, тюзельмейджексинъ.

2Хизкия диваргъа айланып, РАББИге:

3+– Я РАББИ! Сенинъ огюнъде насыл садыкълыкънен ве бутюн юрегимнен Санъа берилип юргенимни эсле. Сенинъ огюнъде яхшылыкъ яптым, – дува этип, аджджы агълап башлады.

4РАББИ Ешаягъа бойле деди:

5+– Артынъа къайт да, Хизкиягъа шойле айт: «РАББИ, бабанъ Давутнынъ Алласы бойле дей: Мен сенинъ дуваларынъны эшиттим, козь яшларынъны корьдим. Омрюнъе даа он беш йыл къошаджагъым, 6+сени ве шу шеэрни Ашшур падишасы къолундан къуртараджагъым, бу шеэрни къорчалайджагъым». 7Мына санъа РАББИ айткъан сёзлерини тутаджакъ алямети: 8+Ахазнынъ басамакъларындан он басамакъ тюшкен кольгени арткъа къайтараджагъым.

Кунеш къайтты, кольге де энген он басамагъындан арткъа къайтты.

9Ехуда падишасы Хизкия хаста олып, яхшы олгъан сонъ, шуны язды:

10– Ярым омюр яшап, кетем,
омюримнинъ яшамагъан йылларына
мени олюлернинъ дюньясына чагъырдылар, – дедим.

11+– РАББИни корьмейджегим!

Яшагъанлар топрагъында РАББИни корьмейджегим! – деп тюшюндим.

Адамларгъа энди бакъмайджагъым,
дюньяда яшагъанларнынъ арасында энди олмайджагъым.

12+Яшагъан ерим менден алына,
чобан чалашы киби, менден узакълаша.

Кетен безини сарып джыйыштыргъан токъумаджыгъа ошап,
омюримни битирмек кереким;
о, басманы кескени киби, омрюмни кесе.

Гедже-куньдюз мени гъайып этесинъ.

13+Сабагъадже ярдым сорап къычырам,

О исе, арслангъа ошап, бутюн кемиклеримни парчалай.

Гедже-куньдюз мени гъайып этесинъ.

14+Къарылгъач, турна киби, аджыныкълы сеснен къычырам,
гогерджин киби, ах чекем.

Сёнюк козьлеримнен кокке бакъам.

Я Раббим! Тарсыкъам, манъа аркъа-къая ол!

15Не айтаджагъым?

О манъа айткъаныны беджерди.

Йылларымны кедер толу битирем.

16Я Раббим, адамлар сёзлеринънен яшайлар,
рухумнынъ яшайышы да бундадыр.

Мени тедавийлеп, манъа омюр багъышла!

17+Иште, буюк аджджылыкъ меним ичюн хайырлы олды.

Сен джанымны олюм чукъурындан къуртардынъ,
эписи гуналарымны четке ташлап аттынъ.
18+Олюлернинъ дюньясы Санъа шукюр этмез,
олюм Сени макътамаз,
мезаргъа тюшкенлер Санъа ишанмаз.
19+Санъа тирилер, тек тирилер шукюр этелер,
бугунь мен эткеним дайын, Сени макътайлар.
Бабалар балаларына ишанчлыгъынъны анълата.
20Меним Къуртарыджым – РАББИдир;
омюрбилля РАББИнинъ Эвинде
телли чалгъыларымызны чалдырып,
тюркюлер йырлайджакъмыз!

21Ешая бойле деди:

– Бир тёгерек басылгъан инджир алып кетирсинлер, оны чибанына къойсунлар, ве о тюзелип кетеджек.

22Хизкия исе:

– Мен РАББИнинъ Эвине бараджагъымнынъ алямети недир? – деп сорады.

39

Хизкиянынъ фена арекети

39^1О заманда Баладаннынъ огълу Меродакъ-Баладан, Вавилон падишасы, Хизкиянынъ хаста олгъаныны эшитип, онъа мектюплер ве бахшыш ёллады. 2+Хизкия эльчилерни къуванчнен къаршылап, оларгъа эвининъ хазинесини косьтерди: алтын-кумюшни, къокъулы отлар ве темиз ягъларны, бутюн силяханесини ве хазинесиндеки эр шейни косьтерди. Хизкия эвинде ве саип олгъан бутюн ерлеринде оларгъа косьтермеген бир шейи къалмады.

3Ешая пейгъамбер, Хизкия падишагъа келип, ондан:

– Бу адамлар нелер айттылар, олар санъа къайдан кельдилер? – деп сорады. Хизкия исе:

– Узакъ мемлекеттен, Вавилондан кельдилер, – деп джевап берди.

4– Эвинъде нелер корьдилер? – деп сорады Ешая. Хизкия:

– Эвимде олгъан эписи шейлерни корьдилер. Хазинемде оларгъа косьтермеген бир шей къалмады, – деди.

5Ешая онъа:

– РАББИнинъ сёзлерини динъле. 6+«Ойле куньлер келеджек ки, эвинъдеки бутюн шейлерни ве бугуньге къадар бабаларынъ топлагъан шейлерини Вавилонгъа алып кетеджеклер. Бир шей къалмайджакъ, – дей РАББИ. 7+– Сенден догъгъан огъулларынъны алып, Вавилон падишасынынъ эвинде хызметчилер япаджакълар», – деди.

8Хизкия Ешаягъа:

– Сен РАББИден кетирген сёзлер яхшыдыр, – деди. Сонъ даа къошты: – Ич олмаса, меним куньлеримде тынчлыкъ ве аманлыкъ оладжакъ!

40

Умют шурети

40^1+– Гонъюль алынъыз,
халкъымнынъ гонълюни алынъыз! – дей сизинъ Алланъыз.

2+– Ерусалимнен йымшакъ лаф этинъиз,
онъа хабер этинъиз:
дженк вакъты битти,
къабааты ичюн одеме этильди,
бутюн ишлеген гуналары ичюн
РАББИнинъ къолундан эки къат корьди.

3+– Раббининъ ёлуны азырланъыз,
бакъымсыз ерлерде Алламыз кечеджек ёлны тюм-тюз этинъиз! – деп къычыра сахрада бир сес.

4– Эписи вадийлер толдурылсынлар,
байырлар ве дагълар алчакъ этильсинлер.

Къыйыш ёллар догъру олсунлар,
чукъурлы ёлчыкълар тегиз этильсинлер!

5+РАББИнинъ Шурети пейда оладжакъ,
оны эр бир джан кореджек.

Буны РАББИ Озю деди.

6– Хабер эт! – дей сес.

– Нени хабер этейим? – деп сорадым.

– Бутюн инсанлыкъ откъа ошай,
онынъ дюльберлиги – тарла чечеги киби.
7РАББИ уфюргенинен,
от къуруй, чечек тюше;
керчектен де, инсанлыкъ откъа ошай.
8+От къуруй, чечек тюше,
РАББИнинъ Сёзю исе эбедиен яшай!

9Эй, Сионнынъ хаберджиси[*],
юксек дагъгъа чыкъ!

Эй, Ерусалимнинъ хаберджиси[*],
юксельт сесинъни, юксельт, къоркъма!

Ехуда шеэрлерине айт:

«Мына сизинъ Алланъыз!»

10+Бакъынъыз, РАББИ-ТААЛЯ кучюнен келе,
акимиет къудретинен якъынлаша.

Бакъынъыз, О, мукяфатлайджакъ,
адамларгъа акъларыны береджек!

11+Чобан айванларны бакъкъаны киби,
о, адамларны бакъаджакъ:

къозуларны къолунен топлайджакъ,
оларны багърына басаджакъ,
ана-къойларны зорламайып алып кетеджек.

12+Сувларны къошавучынен ким ольчеди?

Коклерни къарышнен ким ольчеп олды?

Топракъ тозуны ким чекти?

Дагъларнен байырларны теразеде ким чекип олды?

13+РАББИнинъ Рухуны ким анълап олды?

Онъа огют берип акъыл огретеджек бармы?

14+О, кимнен акъыл таныша?

Онъа ким акъыл огрете?

Акъикъат ёлуна ким къоя?

Оны бильгиге ким огрете?

Онъа икмет ёлуны ким корьсете?

15РАББИ ичюн миллетлер – къопкъадаки сув тамчысы,
теразедеки тоз зерреси кибидир.

Мына, индже тоз киби, адаларны котере.

16+Бутюнлей якъыладжакъ къурбан кетирмек ичюн,

Ливан дагъларындаки тереклер етмез,
анда яшагъан айванлар етерли олмаз.

17+РАББИнинъ огюнде эписи миллетлер – ич бир шей кибидир,
ич бир шейден ашагъы, бошлукъ дайын сайыла.

18+РАББИни кимге ошатаджакъсынъыз?

Онъа бенъзегенни тападжакъсынъызмы?

19Уста маден иритип, путны япа,
къуюмджы оны алтыннен къаплай,
онынъ ичюн темиз кумюштен зынджырчыкълар ясай.

20+Бойле бахшыш кетирмек ичюн фукъаре олгъан сою
чюрюмейджек бир терекни сайлап ала,
къатты тураджакъ бир путны япмакъ ичюн,
устаны къыдыра.

21Бильмейсинъиз, аджеба?

Эшитмединъиз, аджеба?

Энъ башындан сизлерге айтмадылармы?

Дюнья насыл къурулгъаныны анъламайсынъызмы?

22+О, ер тёгерегининъ устюнде отура,
ер юзюнде яшагъанлар – сарынчкъа кибидир!

Коклерни индже басма киби керген,
яшамакъ ичюн бир чадыр киби къургъан!

23+О, мырзаларны ич бир шейге чевире,
ернинъ къадыларыны бош бир шейге айландыра.

24Якъында сачылып, якъында сепилип,
якъында топракъкъа тамыр аткъанда,

РАББИнинъ уфюргенинден къуруйлар,
боран оларны, тобан киби, савура.

25– Мени кимге ошатаджакъсынъыз?

Манъа ким тенъ? – дей Мукъаддес Олгъан.

26+– Козьлеринъизни котерип, коклер юксеклигине бакъынъыз!

Оларны ким яратты?

Коклердеки ордуларны сыранен алып келе,
эр бирини адынен чагъыра.

Улу къудрети, буюк кучю ичюн,

Онынъ эр шейи озь ериндедир.

27+Насыл ола да, сен, Якъуп,
не ичюн сен, Исраиль, бойле айтасынъыз:
«Башыма нелер тюшкени РАББИден сакълыдыр,
манъа адалетнен бакъсынлар деп, Алла къасевет этмей».

28+Бильмейсинъми, аджеба?

Эшитмединъми, аджеба?

Дюньянынъ четлерини яраткъан РАББИ,

Эбедий Алла такъаттан тюшмей ве ёрулмай.

Оны анъламагъа мумкюн дегиль.

29+Болдургъангъа – кучь,
такъаттан кесильгенге буюк къудрет бере.

30Йигитлер де болдурып, такъаттан кесиле,
яш огъланлар да абынып, йыкъыла.

31+РАББИге ишангъанлар исе тазе кучь аладжакъ,
къарталлар киби, къанатларыны котереджек,
чапып, болдурмайджакъ,
юрип, такъаттан кесильмейджеклер.

41

Алла – Исраильнинъ ярдымджысы

41^1+– Эй, адалар, огюмде индеменъиз!

Халкълар кучь тапсынлар да,
якъынлашып десинлер.

Бирликте судгъа топлашайыкъ.

2+Куньдогъуштан Алланынъ адалетини беджерген бирини ким алып кетирди?

Ким оны артындан кетмек ичюн чагъырды?

Ким онъа миллетлерни берди
ве падишаларны бойсундырды?

О, оларны къылычнен тозгъа чевирди,
окънен ель савургъан тобангъа айландырды.

3Оларны къувалай,
тынч олып, аякъ басмагъан ёлдан кете.

4+Буларнынъ эписини ким япты?

Мен келеджек несиллерни башындан чагъырам!

Мен, РАББИ, – биринджим,
сонъкилернен де оладжагъым!

5Адалар буны корип, къоркътылар,
ер юзюнинъ кенарлары къалтырадылар,
якъынлашып кельдилер.
6Эр бири аркъадашына ярдым эте,
бири-бирине: «Кучьлю ол», – дей.
7+Зенаатчы маден иритиджисини,
дёгюджи демирджини юреклендире,
бирикюв акъкъында: «Аджайип», – айта,
пут къатты турсун деп, мыхларнен мыхлай.

8+– Сен исе, Исраиль – Меним къулум,
Мен сайлагъан Якъуп,
севимли достум Ибраимнинъ эвлятлары!

9Сизлерни ер юзюнинъ кенарларындан алып кетирдим,
дюньянынъ четлеринден чагъырдым, санъа:

«Сен Меним къулумсынъ! Мен сени сайладым,
сени ред этмедим», – дедим.

10Къоркъма! Мен янынъдадырым!

Дешетке къалма! Мен Алланъдырым!

Мен сени къавийлештиририм, санъа ярдым этерим,
онъ къолумнен санъа адалет берерим.

11Санъа къаршы ачувлангъан эр кес
утанаджакъ ве масхара оладжакъ.
Сеннен дженклешкенлер
бош ер киби олып, гъайып оладжакъ.
12Санъа къаршы душманлыкъ эткенлерни
къыдырып тапамайджакъсынъ,
санъа къаршы курешкен олмайджакъ бир шей,
асла олмайджакъ бир шей киби оладжакъ.
13Мен – РАББИ, сенинъ Алланъ,
сени сагъ къолунъдан тутам, санъа:

– Къоркъма! Мен санъа ярдым этеджегим, – дейим.

14+– Къоркъма, Якъуп-къурт, Исраиль акъайлары!

Санъа Мен ярдым этеджегим, – дей РАББИ,
сени сатын алгъан Исраильнинъ Азизи.

15– Иште, Мен сени янъы, кескин тишли бир арман чанасы япаджагъым.

Дагъларны арман этип, уфакълатаджакъсынъ,
байырларны кепек киби этеджексинъ.
16Оларны савураджакъсынъ,
оларны ель алып дагъытаджакъ,
боран алып кетеджек.
Сен исе РАББИде къуванаджакъсынъ,
Исраильнинъ Азизинен макътанаджакъсынъ.

17Ёкъсулларнен фукъарелер сув къыдыраджакълар,
амма тапалмайджакълар.

Сувсузлыкътан тиллери къуруйджакъ.

Мен, РАББИ, оларгъа джевап береджегим,

Мен, Исраильнинъ Алласы, оларны къалдырмайджагъым.

18+Дагъларда озенлерни акъызаджагъым,
вадийлерде чокъракъларны ачаджагъым,
сахраны – гольге, къуру топракъны – сув акъкъан ерге чевиреджегим.

19+Сахрада кедр, акация, мирт
ве зейтюн тереклерини сачаджагъым,
сувсуз чёльде кипарис, къарагъач ве чам осьтюреджегим.

20Халкълар корип бильсинлер,
тюшюнип анъласынлар ки,
бутюн бу шейлерни РАББИнинъ къолу этти,
Исраильнинъ Азизи яратты.

Рабби – акъикъий Алла

21– Даванъызны беян этинъиз, – дей РАББИ.

– Исбатларынъызны кетиринъиз, – дей Якъупнынъ Падишасы.

22Олар не оладжагъыны айтсынлар;
кечмиште олгъаныны хабер этсинлер.

Иште, айтынъыз, бизлер де тюшюнип,
ненен битеджегини биледжекмиз.

Я да келеджекте не оладжагъы акъкъында хабер этсинлер.

23Келеджекте не оладжагъыны айтынъыз да,
сиз аллалар олгъанынъызны билейик;
я да яхшы, я да яман бир шей этинъиз,
эпимиз де корип шашып къалайыкъ.
24+Бакъынъыз, сиз – ич бир шейсинъиз,
эткенинъиз де бир шейге ярамайджакъ,
сизни сайлагъан – пистир.

25+– Мен оны шимальден алып кетирдим;
бакъынъыз, о кельди.

О, куньдогъуштан Меним Адымны чагъырды.

Башлыкъларны, чамур киби, эзе,
чёльмекчи балчыкъны баскъаны киби, таптай.

26+Мен билейим деп, бунынъ акъкъында башындан ким хабер этти?

«О, догъру эди!» – дейик деп, буны ким бильдирди?

Кимсе айтмады, кимсе хабер этмеди,
кимсе сёзлеринъизни эшитмеди!
27+Сионгъа: «Бакъынъыз!» – деген,
хайырлы хаберджини Ерусалимге ёллагъан
биринджи оларакъ Мен эдим.
28Бакъсам, ич бир адам ёкъ,
Менден сорагъан я да акъыл берген адам ёкъ,
джевап берип оладжакъ сою ёкъ.
29Иште, эписи бир олмайджакъ,
ишлери де бир шейге ярамайджакътыр,
путлары – ель ве бошлукътыр!

42

Раббининъ къулу

42^1+– Мына – къулум!

Мен оны сайладым ве онъа ярдым этем!

О – джанымнынъ чырагъыдыр.

Онъа Озь Рухумны бердим;

О, халкъларгъа адалетликни илян этер.

2Давалашмаз О ве къычырмаз,
сокъакъларда кимсе Онынъ сесини эшитмез.

3О, чатлакъ къамышны къопармаз,
тютеп тургъан фитильни сёндюрмез,
акъикъатнен адалетликни илян этер.

4Ер юзюнде адалетни пекитмегендже,
болдурмаз, такъаттан кесильмез,
адалардаки халкълар Онынъ къанунына умют багълар.

5+Коклерни яраткъан ве джайгъан,
ерни ве анда булунгъан эписи шейлерни ясагъан,
дюньядаки адамларгъа нефес берген,
устюнде юргенлерге джан берген РАББИ-Тааля бойле дей:

6+– Мен, РАББИ, сени адалетнен чагъырдым.

Сени къолунъдан тутаджагъым ве къорчалайджагъым.

Сенинъ ярдымынънен инсанларгъа васиет береджегим,
миллетлерге ярыкъ оладжакъсынъ:
7+кёр адамларнынъ козьлерини ачаджакъсынъ,
эсирлерни зиндандан,
къаранлыкъта яшагъанларны аписханеден чыкъараджакъсынъ.

8+Мен – РАББИм; Адым будыр.
Ич кимсеге шуретимни,
путларгъа шанымны бермейджегим.
9Мына, эвельден хабер эткенлерим эписи олды,
энди исе янъыларны хабер этем,
олар ерине кельмезден эвель,
сизге хабер этем.

Макътав йыры

10+Эй, денъизнен ялдагъанлар ве денъизде олгъанлар!

Эй, адалар ве устьлеринде яшагъанлар!

РАББИге янъы бир йырны йырланъыз,
дюньянынъ дёрт тарафындан Оны макътанъыз!

11+Сахра ве андаки шеэрлер,

Кедарнынъ койлери сеслерини юксельтсин.

Селада яшагъанлар тантана этсин,
дагъларнынъ тёпелеринден къуванчнен къычырсынлар.

12РАББИни шуретлесинлер,
адаларда шаныны макътасынлар.

13+Батыр киби, РАББИ чыкъаджакъ,
дженкчи киби, ачувгъа толаджакъ.

Гудюрди киби, гъазап толу олып, къычыраджакъ,
душманларыны енъеджек.

Рабби Озь халкъыны къалдырмамагъа сёз бере

14+Чокъ вакъыт индемедим,
агъыз ачмайып, озюмни туттым.
Энди догъгъан апай киби инъильдейджегим,
зорнен нефес алып, ах чекеджегим.
15+Дагъ ве тёпелерни харап этеджегим,
бутюн ешиллигини къурутаджагъым.
Озенлерини ойле сай этеджегим ки,
оларда адалар пейда оладжакъ,
голлерини къурутаджагъым.

16+Кёр адамларны белли олмагъан ёлларындан алып кетеджегим,
таныш олмагъан ёлларда юрсетеджегим,
оглериндеки къаранлыкъны ярыкъкъа чевиреджегим,
къыйыш ёлларыны догъру этеджегим.

Олар ичюн япаджакъларым будыр,
оларны къалдырмайджагъым.

17+О заман путларгъа ишангъанлар, оларгъа:

«Сиздир бизим аллаларымыз», – дегенлер
арткъа чекиледжеклер,
буюк масхаралыкъкъа огърайджакълар.

Корьмеген ве динълемеген Исраиль

18+– Эй, сагъырлар, динъленъиз,
эй, кёр адамлар, бакъынъ ве корюнъиз!

19+Къулум къадар кёр олгъан бармы?

Мен ёллагъан хаберджим къадар сагъыр олгъан бармы?

Севгилим къадар кёр,

РАББИнинъ къулу къадар кёр олгъан бармы?

20+Чокъ шей коресинъ, амма фаркъына бармайсынъ,
къулакъларынъ ачыкъ, амма эшитмейсинъ.

21Озь догърулыгъы ичюн

РАББИ Къанунны юксельтмеге ве шуретлемеге истеди.

22+Амма бу халкъны харап эттилер,
эр бир шейини тартып алдылар.

Эписини къапкъан чукъурларына туттылар,
зинданларгъа къапаттылар,
мулькюни чайпап алдылар,
ич кимсе оларны къуртармады.

Чайпалгъанлар, кимсе де:

«Кери къайтар!» – демей.

23Бунъа ким къулакъ асаджакъ?

Ким дикъкъат этип, келеджекте эшитеджек?

24Якъупны харап этмеге,

Исраильни чайпамагъа ким ёл берди?

Биз РАББИнинъ огюнде гуна яптыкъ,
шунынъ ичюн О, ойле шейлер япты.

Исраиллилер Онынъ ёлларындан юрмеге истемедилер,

Къануныны динълемедилер.

25+Шунынъ ичюн устьлерине къызгъын ачувыны тёкти,
шиддетли дженкни ёллады.
Чевре-четлерини атеш сарды,
амма олар анъламай эди,
оларны якъа эди,
амма фаркъына бармадылар.

43

Исраильнинъ Къуртарыджысы

43^1+Эй, Якъуп! Эй, Исраиль!

Сени яраткъан, дюньягъа кетирген РАББИ шимди бойле дей:

– Къоркъма! Мен сени сатын алдым,
сени адынънен чагъырдым;
сен Менимсинъ!
2+Сувларнынъ ичинден кечкенинъде,
янынъда оладжагъым,
озенлерден кечкенинъде, богъулмайджакъсынъ,
атештен кечкенинъде, янмайджакъсынъ,
алев сени якъмайджакъ.
3+Мен – РАББИ, сенинъ Алланъ,
Исраильнинъ Азизи,
сенинъ Къуртарыджынъ!
Сени сатын алмакъ ичюн,
Мысыр, Хуш ве Сева мемлекетлерини бердим.
4Сен козюмде дегерли ве пек сайгъылысынъ,
Мен сени севем.
Сенинъ ичюн башкъа адамларны,
джанынъ ичюн халкъларны береджегим.
5+Къоркъма! Мен янынъдам.

Эвлятларынъны куньдогъуш тарафындан алып келеджегим,
куньбатыш тарафындан топлайджагъым.
6Шималь тарафына: «Бер!» – айтаджагъым;
дженюпке: «Токътатма! Огъулларымны узакътан,
къызларымны ернинъ кенарындан кетир, – дейджегим.

7– Менимки олгъан эр кесни,
шуретиме яратылгъанларны,
Мен япкъан ве ясагъанларны алып кель».

Исраиль – Раббининъ шааты

8+Козьлери олып да, кёр олгъан,
къулакълары олып да, сагъыр олгъан халкъны огге чыкъар.

9+Эписи миллетлер берабер топлаштылар,
халкълар бир ерде олдылар.

Араларында буны ким хабер этти?

Сонъундан олып кечкен шейни кунь эвельден ким айтты?

Шаатларны кетирсинлер,
догъру олгъанларыны косьтерсинлер,
адамлар эшитип, «Бу керчектир!» – десинлер.

10+– Сизлер – Меним шаатларым ве къулларымсыз, – дей РАББИ.

– Сиз Мени билинъиз, Манъа ишанынъыз,

Мен РАББИ олгъанымны анъланъыз деп,
сизлерни сайладым.

Менден эвель алла ёкъ эди,

Менден сонъ да олмайджакъ.

11+Мен, тек Мен – РАББИдирим,

Менден гъайры Къуртарыджы ёкъ.

12Эвельден Мен хабер эттим,
къуртардым, бильдирдим.

Башкъа бир ябанджы алла буны япмады.

Сизлер – шаатларымсынъыз, – дей РАББИ-Тааля.

– Мен – Аллам!

13+Дюнья къурулгъанындан берли Мен – Аллам!

Къолумдан кимсе къуртармаз;

Мен эткенимни кимсе къайтарып оламаз.

Алланынъ мерамети ве Исраильнинъ имансызлыгъы

14РАББИ, сизлерни Сатын Алгъан,
Исраильнинъ Азизи бойле дей:
– Сизинъ ичюн Вавилонгъа ордуны ёллайджагъым,
оларнынъ эписини къачакъ этеджегим,
къасдийлилер гемилеринде янгъанларындан къычыраджакълар.

15Мен – РАББИ, Азизинъиз,
Исраильнинъ Яратыджысы,
Падишанъыздырым.

16+РАББИ бойле дей.
О, денъизде ёл ачты,
кучьлю сувлар ичинде ёл косьтерди,
17дженк арабаларыны, атларны, орду
ве бутюн олгъан кучь-къуветини алып кетирди.

Оларнынъ эписи берабер ерге тюшип, турмадылар,
фитиль киби сёнди, гъайып олдылар.

18Эвельдекилерни хатырламанъыз,
къадим шейлерни тюшюнменъиз.

19+Бакъынъыз, янъы бир шей япаджагъым!

Мына-мына пейда оладжакъ,
аджеба буны да бильмеге истемейсинъиз?

Мен сахрада ёл япаджагъым,
бакъымсыз ерлерде озенлер акъызаджагъым.

20+Кийик айванлар, шакъалларнен девекъушулар Мени шуретлейджек.

Сайлагъан халкъымны сувармакъ ичюн,
сахрада сув, бакъымсыз ерлерде озенлер акъызаджагъым.

21Шуретимни макътамакъ ичюн,

Мен Озюме бу халкъны яраттым.

22+– Сен исе, Якъуп, Мени чагъырмадынъ!

Менден болдурдынъ, Исраиль!

23Бутюнлей якъыладжакъ къурбан оларакъ,

Манъа озь къозуларынъны кетирмединъ,
шуретиме къурбанларынъны чалмадынъ.

Манъа ашлыкъ бахшышларыны кетирмеге
сени хызмет эттирмедим,
къокъулы отларны якъмагъа зорламадым.

24+Меним ичюн, кумюш берип, къокъулы къамыш алмадынъ,
къурбанларынънынъ ягъларынен Мени тойдурмадынъ.

Амма гуналарынъызнен агъырлыкъ кетире эдинъ,

Мени къабаатларынъызнен чекиштире эдинъ.

25+Гуналарны багъышлагъан – Меним, тек Меним.

Бир даа оларны акъылыма кетирмейджегим.

26+Не олгъаныны Манъа хатырлатынъ да,
айды, давамызны чезейик;
акъланмакъ ичюн, бир шей айт.

27+Баба-деделеринъиз гуна япты,
векиллеринъиз Манъа къаршы чыкъты.

28Мукъаддес Ернинъ башлыкъларындан руханийликни алдым,

Якъупны бутюнлей ёкъ этмеге,

Исраильни яманламагъа ёл ачтым.

44

Алла Исраильни сайлады

44^1+– Эй, къулум Якъуп! Шимди динъле!

Эй, Мен сайлагъан Исраиль! Къулакъ ас!

2Сени ананънынъ къарнында яраткъан,
санъа ярдым эткен РАББИ бойле дей:

– Эй, къулум Якъуп!

Эй, Мен сайлагъан Ешурун[*]! Къоркъма!

3+Сувсагъан топракъкъа сувларны,
къуру ерге озенлерни акъызаджагъым.

Балаларынъа Рухумны тёкеджегим,
эвлятларынъа багъышлавымны береджегим.

4Сув акъымлары янында оськен сельбилер киби,
отлар арасында оседжеклер.

5Бири: «Мен РАББИнинъ», – дер,
башкъасы Якъупнынъ адынен адланыр,
даа бири къолунен: «РАББИнинъ», – язаджакъ
ве «Исраиль» деп адланаджакъ.

6+РАББИ, Исраильнинъ Падишасы,
оны сатын алгъан Ордуларнынъ РАББИси бойле дей:

– Мен биринджи,
ве Мен сонъки!

Менден гъайры алла ёкъ!

7Мен киби олгъан бармы? Сесини чыкъарсын,
къадимий халкъны яраткъан вакътымдан башлап,
эр шейни бирер-бирер айтып берсин.

Я да келеджекте оладжакъ шейлер акъкъында хабер этсин.

8+Къоркъманъыз, отюнъиз патламасын!

Эвель-эзельден сизге хабер этип,
оладжакъны эвельден бильдирмеген эдимми?

Сиз – Меним шаатларымсынъыз.

Менден гъайры алла бармы?

Ёкъ, башкъа бир Къая ёкътыр,
ич бирини бильмейим!

9+Путларны ясагъан эр кес – бош ердир,
оларнынъ истенильген сойларындан бир файда ёкъ.

Олар озьлери – шаатлардыр:

путлар бир шей корьмейлер,
бир шей бильмейлер,
ве масхара оладжакълар.

10+Алланы ким япты?

Ич бир файда кетирмеген путны ким ясады?

11+Путнынъ тарафдарлары эписи утанаджакъ,
оларны япкъанлар – тек адамлар!

Олар эписи бир ерге топланып, берабер турсунлар,
оларнынъ эписининъ отьлери патлайджакъ,
олар эписи масхара оладжакълар!

12Демирджи демирден балта япар,
комюр атешинде чалышыр,
чёкючнен онъа бичим берер.
Такъаттан кесилип ач олмагъандже,
сув ичмейип болдурмагъандже,
кучьлю къолунен оны япар.
13Дюльгер йипни тарттырыр,
кескин пычакънен четлерини сызар,
кёзев ве пергельнен ишлер,
онъа дюльбер адамнынъ бичимини берер,
эвде тураджакъ бир путны япар.
14Кедр тереклерини кесер,
ормандаки тереклерден чам ве эмен тереклерини сайлап алыр.

Я да озю терекни сачар,
ве оны ягъмур осьтюрир.
15Адам тереклерни одун оларакъ къулланыр,
бир къысмыны бузламамакъ ичюн якъар,
отьмек пиширмек ичюн де атеш туташтырыр.
Теректен де алланы япып, онъа табыныр,
путны ясап, огюнде ерге тюшер.
16Терекнинъ бир къысмыны атеште якъар,
эт къавурып, тойгъандже ашар,
къызынып: «Э, къызындым,
атешни дуйдым», – айтар.
17Терекнинъ къалгъанындан исе алланы япар,
озь путуны ясап, онъа табыныр,
огюнде бель букип, онъа:
«Ялварам, къуртар мени,
сен – меним алламсынъ», – деп дува этер.
18+Бойле сойлары бир шей бильмез,
бир шейни анъламаз.
Козьлери кёр, ич бир шейни корьмейлер,
акъыллары къапалы, ич бир шейни анъламайлар.
19Ич кимсе буны акъылына алмаз:
«Ярысыны атеште якъып,
комюр атешинде отьмек пиширдим,
эт къавурдым ве ашадым.
Къалгъанындан джиренч бир шей япаджаммы?
Терек парчасына табынаджаммы?» –
айтмакъ ичюн, не акъылы, не анълавы етер.
20+Тознынъ артындан къувалай,
алдангъан юреги оны ёлдан урды.
Джаныны къуртарамаз;

«Сагъ къолумдаки шей алдав дегильми?» – деп сорамаз.

21+– Эй, Якъуп ве Исраиль!

Буларны акъылынъда тут, сен – къулумсынъ.

Мен сени яраттым,

Сен Меним къулумсынъ, сен, Исраиль!

Мени унутма!

22+Къанунсыз япкъанларынъны, думан киби, къувдым,
гуналарынъны, булут киби, къуваладым.

Мен сени сатын алдым,
шунынъ ичюн Манъа къайтынъыз.

23+Эй, коклер, тантана этинъиз!

РАББИ буны япты!

Эй, топракъ теренликлери,
сес котерип къычырынъыз!

Эй, дагълар, орман ве ормандаки эр терек,
къуванчынъыздан шамата котеринъиз!

РАББИ Якъупны сатын алды,

Исраильде шурет къазанды.

Ерусалимде кене яшайджакълар

24+Сени сатын алгъан,
ананънынъ къарынында санъа бичим берген РАББИ бойле дей:

– Мен – бутюн шейни яраткъан РАББИм!
Коклерни ялынъыз кердим,
ер юзюни янгъыз ясадым.
25+Яланджы пейгъамберлернинъ бельгилерини
бош шейлерге чевирем,
фалджыларны акъылсыз этем,
акъыллы адамларны арткъа къувам,
бильгилерини ахмакълыкъкъа чевирем.
26+Мен къулумнынъ сёзюни пекитем,
эльчилеримнинъ айткъанларыны ерине кетирем,
Ерусалимге: «Ичинъде адамлар яшайджакъ»,
Ехуда шеэрлерине: «Сизлер къуруладжакъсынъыз,
йыкъыкъ ерлерни янъыдан тиклейджегим», – дейим.

27+Терен денъизге: «Къуру ол!

Акъымларынъны къурутаджагъым», – дейим.

28+Кореш акъкъында бойле дейим:

– О – Меним чобанымдыр,
эр истегимни беджереджек.

Ерусалимге: «Янъыдан къуруладжакъсынъ»,

Сарайгъа: «Янъыдан темелинъни къояджакълар», – дейджек.

45

Кореш акъкъында пейгъамберлик

45^1+– Мен, РАББИ, месихимни[*] Корешни сагъ къолундан тутам,
онынъ огюнде миллетлерни бойсундырам,
падишаларнынъ къолларындан укюмни тартып алам,
огюнде къапуларны ачам,
араба къапуларыны къапатмайым.
РАББИ Корешке бойле дей:
2+– Огюнъден кетип, дагъларны тегизлейджегим,
бакъыр къапуларны къыраджагъым,
демир мандалларны сындыраджагъым,
3+санъа къаранлыкъта сакълагъан хазинелерни,
гизли байлыкъларны береджегим.
Сонъра сен биледжексинъ ки,
Мен – РАББИм, Исраильнинъ Алласыдырым,
сени адынънен чагъырам.
4+Къулум Якъуп ве Мен сайлагъан Исраиль ичюн,
сени адынънен чагъырдым.
Сен Мени танымасанъ да,
санъа сайгъылы ад бердим.
5+Мен РАББИ, башкъасы ёкъ.
Менден гъайры алла ёкъ.
Сен Мени танымасанъ да,
къолунъа буюк укюм бердим.

6+О заман куньдогъуш тарафындан куньбатышкъадже биледжеклер ки,

Менден гъайры алла ёкъ,

Мен – РАББИм, башкъасы ёкътыр.

7+Мен ярыкъны ясайым, къаранлыкъны япам,
аманлыкъ яратам ве беля ёллайым.

Буны эписини япкъан – Мен, РАББИдирим!

8Эй, юкъарыдаки коклер, адалетни кетиринъиз;
булутлар да догърулыкъны ягъдырсынлар.

Ер ачылсын да, къуртулыш пейда олсун,
онен берабер адалет де кельсин.

Буларны яраткъан – Мен, РАББИдирим!

9+Вай-вай-вай! Яратыджысынен давалашкъангъа беля!

Ернинъ чамурындан япылгъан балчыкъ савуты чёльмекчиге:

«Недир эткенинъ?» – дерми?

Сен япкъан шей: «Къоллары ёкъ!» – айтармы?

10Вай-вай-вай!

«Мени бу дюньягъа неге кетирдинъ?» – бабасына дегенге,

«Мени неге догъдынъ?» – деп, анасындан сорагъангъа беля!

11РАББИ, Исраильнинъ Азизи,
онынъ Яратыджысы бойле дей:

– Огъулларым акъкъында Менден сорайджакъсынъызмы?

Къолларымнынъ япкъанлары акъкъында Манъа буюраджакъсынъызмы?

12+Ер юзюни Мен яптым,
устюнде адамны яраттым.

Коклерни Мен Озь къолларымнен кердим,
ве бутюн кок ордусына буюрам.

13+Адалетнен Корешни кетиреджегим,
о юреджек эписи ёлларны догъру ве тегиз этеджегим.

О, шеэримни къураджакъ,
сюргюн этильген халкъымны къайтараджакъ,
олардан не акъча, не къапар алмайджакъ, –
дей Ордуларнынъ РАББИси.

14+РАББИ бойле дей:
– Мысырлыларнынъ топлагъан шейлери,
хушлуларнынъ алыш-веришнен къазангъанлары,
юксек бойлу шевалылар да санъа кечип,
сенинъки оладжакълар.
Олар артынъдан кетеджеклер,
зынджырларынен келип,
огюнъде ерге тюшеджеклер, санъа:
«Алла тек сеннен,
башкъа алла ёкъ», – деп ялвараджакълар.

15Керчектен, Сен – Озюнъни гизлеген бир Алласынъ,

Исраильнинъ Алласы, Къуртарыджыдыр.

16+Олар эписи бирликте масхара олып, утанаджакълар,
пут ясагъанларнынъ эписи айып олып, узакълашаджакълар.

17+РАББИ Исраильни исе къуртараджакъ,

Исраиль эбедиен къуртулгъан оладжакъ.

Сизлер эбедиен не масхара оладжакъсынъыз,
не де утанаджакъсынъыз.

18РАББИ коклерни яратты,
ер юзюни ясап, онъа бичим берди, оны пекитти,
бошуна яратмады, анда яшасынлар деп, оны япты.

РАББИ бойле дей:

– Мен – РАББИ! Башкъасы ёкъ!

19+Мен дегенде, ер юзюнинъ къаранлыкъ еринде гизли айтмадым.

Якъупнынъ эвлятларына:

«Мени бошуна къыдырасынъыз», – демедим.

Мен – акъикъатны айткъан, догърусыны ачкъан РАББИдирим!

Акъикъат, кучь ве къуртулыш – Алладандыр!

20+Эй, халкълардан къачып къуртулгъанлар!

Эпинъиз топлашып, яныма келинъиз.

Озь агъач путуны ташыгъан,
оларны къуртарып оламайджакъ аллагъа дува эткенлер
ич бир шейни анъламайлар.

21+Озьара акъыл танышып, айтынъыз,
буны къадим замандан ким хабер этти,
оладжагъындан эвель ким бильдирди?

Мен РАББИм дегильми?

Менден гъайры аллалар ёкъ!

Мен – адалетли Алла ве Къуртарыджы!

Менден башкъасы ёкъ!

22Эй, дюньянынъ дёрт тарафындакилер!

Манъа айланынъыз ве къуртулыш тапынъыз.

Мен – Алла! Башкъасы ёкъ!

23+Озюмнен ант этем,
агъзымдан чыкъкъан сёз догъру ве ич денъишмез.

Эр тиз огюме чёкеджек,
эр тиль Меннен ант этеджек.

24Меним акъкъымда бойле дейджеклер:

«Адалет ве кучь тек РАББИдедир!»

Онъа къаршы душманлыкъ эткен эр кес

Онъа келеджек ве утанаджакъ.

25Исраильнинъ эписи эвлятларыны

РАББИ акълайджакъ ве шуретлейджек.

46

Вавилоннынъ аллалары

46^1+Бел бель букти, Нево[*] баш эгди,
оларнынъ путлары айванларгъа, туваргъа юкленди.

Эвельден сиз оларны ташый эдинъиз,
энди олар болдургъан айванларынъызгъа агъырлыкъ эте.

2+Берабер баш эгип, бель буктилер,
юклерини къорчалап оламадылар,
озьлери сюргюнликке кеттилер.

3+Эй, Якъупнынъ эви, Исраиль эвинден эписи сагъ къалгъанлар!

Ананъыз сизни догъгъан сонъ, сизни ташып юре эдим.

Мени динъленъиз!

4+Къартлыгъынъызгъа къадар Мен денъишмем!

Башынъыз чаларгъандже сизлерни къолумда ташыйджагъым.

Сизни Мен яраттым,

Мен де ташыйджагъым, Мен де къорчалайджагъым.

5+Мени кимге ошатаджакъсынъыз?

Кимнен тенъештиреджексинъиз,
кимнен къаршылаштыраджакъсынъыз?

Кимге ошайджагъым?

6+Киседен алтын сепелер,
теразеде кумюш чекелер,
къуюмджыгъа акъча берелер,
ве о, алланы ясай.
Огюнде ерге тюшелер ве ибадет этелер.
7+Оны омузларына котерип ташыйлар,
озь ерине къоялар;
пут къыбырдамайып еринде тура,
онъа къычыргъанда биле, джевап бермей,
белядан къуртарамай.

8Буны акъылда тутунъыз, юрек алынъыз!

Эй, ёлдан урулгъанлар! Буны тюшюнинъиз.

9Эвель-эзельден олгъаныны акъылгъа кетиринъиз;

Мен – Аллам, башкъасы ёкъ,

Мен – Аллам, Манъа ошагъан ёкътыр!

10+Башындан башлап сонъунадже оладжагъыны хабер этем,
къадимий заманлардан даа олмагъан шейлер акъкъында айтам:

– Ниетлерим оладжакъ,
истеген эр шейни япаджагъым.

11+Куньдогъуштан, узакъ мемлекеттен йыртыджы къушларны чагъырдым,
ниетлеримни беджереджек адамны алып кетирдим.

Мен айттым ве мытлакъа беджереджегим,
ниетлендим ве япаджагъым.

12Эй, юреклери инат олгъанлар,
догърулыкътан узакълашкъанлар!

Мени динъленъиз!

13+Догърулыгъымны якъынлаштырдым,
энди о узакъ дегиль,
къуртарышым кечикмейджек.

Сионгъа къуртулышны,

Исраильге дюльбер шуретимни береджегим.

47

Вавилоннынъ суд этильмеси

47^1+– Эй, Вавилон къызы, тюш ашагъы,
ерге отур!

Эй, къасдийлилернинъ къызы, тахт ёкъ,
топракъкъа отур!

Эндиден сонъ санъа:

«Назик, салтанатлы», – демейджеклер.

2+Дегирмен ташларыны ал да, ун чек.

Орьтюнъни чыкъар, этегинъни котер,
тизлеринъни ачып, озенден кеч.

3+Чыплакълыгъынъ ачыладжакъ,
аврет еринъ де корюнеджек.

Очюмни аладжагъым,
кимсени аджымайджагъым.

4Бизни сатын алгъан – Ордуларнынъ РАББИси,

Онынъ Ады – Исраильнинъ Азизи.

5Къасдийлилернинъ къызы!

Къаранлыкъкъа кет, индемейип отур.

Эндиден сонъ санъа:

«Падишалыкъларнынъ ханым-эфендиси», – демейджеклер.

6+Озь халкъыма ачувландым,

Озь мульк-мирасымны ашаладым да, къолунъа бердим,
амма сен оларны аджымадынъ,
къарт адамларгъа биле
агъыр боюндырыгъынъны такътынъ.

7+«Омюрбилля ханым-эфенди оладжагъым», – айта эдинъ,
амма бундан сонъ нелер оладжагъыны
акълынъда тюшюнмединъ.

8+Эй, къасеветсиз яшап, назлы олгъан,
ичинден: «Манъа тенъ кельген дюньяда ёкътыр,
тул къалмайджагъым,
балаларымнынъ ольгенини корьмейджегим», – деген!

Буны динъле:
9– Бир кунь ичинде шу эки беля
апансыздан башынъа тюшеджек.
Ырымларынънынъ чокълугъына,
тылсымларынънынъ буюк кучюне бакъмадан,
эм бала аджджысыны кореджексинъ,
эм тул къаладжакъсынъ,
бу белялар толусынен сени къаплайджакъ.
10Яманлыгъынъа ишандынъ;
«Мени кимсе корьмей», – дединъ.
Акъылынънен бильгинъ сени ёлдан урды,
ичинъден: «Менден башкъасы ёкъ», – дединъ.
11+Санъа яманлыкъ келеджек,
ондан ырым ярдымынен биле къуртулып оламайджакъсынъ.

Башынъа беля тюшеджек,
оны къайтармагъа кучюнъ олмайджакъ,
ич бир шейни анъламайып,
апансыздан гъайып оладжакъсынъ.

12Яшлыгъынъдан гъайретнен огърашкъан тылсымларынънен,
ырымларынънынъ чокълугъынен отура бер;
бельки, озюнъе ярдым этерсинъ,
бельки, биревни къоркъузып да олурсынъ!
13Чокъ акъыл танышкъанынъдан ёрулдынъ.
Йылдыз фалджыларынъ, йылдыз сайгъанларынъ,
янъы ай догъгъанда не оладжагъыны бильдиргенлеринъ
шимди турып, башынъа тюшеджегинден
сени къуртарсынлар.
14+Мына, олар тобан киби,
оларны атеш якъып битирди,
озь джанларыны атештен къуртарамадылар.
Не къызмакъ ичюн къор,
не де къаршысында отурыладжакъ атеш къалмады.

15Яшлыгъынъдан берли алыш-веришнен огърашкъан,
бирликте хызмет эткен адамларынъ
сенинъ ичюн ойле олды.

Эр бири озь тарафына кетти,
сени кимсе къуртармады.

48

Инат Исраиль

48^1+– Эй, Якъупнынъ эви, буны динъленъиз!
Исраиль адынен адланасыз,
Ехуда союндан келип чыкъасыз,
РАББИнинъ Адынен ант этесиз,
Исраильнинъ Алласыны чагъырасыз,
лякин ишанчлыкъ ве инсафлыкътан узакъ оласыз.

2Азиз шеэринде яшайсыз,

Исраильнинъ Алласына ишанасыз.

Онынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИсидир.

3+Олып кечкенлерни баягъы эвельден бильдирдим,
агъзымны ачып айткъан эдим,
хабер эттим ве апансыздан эттим,
эписи ерине кельди.
4+Инат олгъанынъны,
бойнунъда демир дамарлары,
манълайынъ да бакъырдан япылгъаныны биле эдим.

5+Онынъ ичюн оладжакъ шейлерни
баягъы эвельден бильдирдим.

Ёкъса сен:

«Буны путум япты,
буны иритильген маденден япылгъан аллам буюрды», – дер эдинъ.

6+Буларны эшиттинъ, энди исе бакъ!

Буны да къабул этмейджексинъиз, аджеба?

Бугунь исе сен бильмеген,
янъы ве гизли олгъан шейни хабер этеджегим.
7Булар шимди ерине келеджек,
эвельден олмады.
Сен бунынъ акъкъында шимдигедже эшитмединъ,
ёкъса: «Мына, мен буны биле эдим!» – айтар эдинъ.

8Сен бунынъ акъкъында эшитмединъ, бильмединъ,
къулакъларынъ къапалы эди.

Биле эдим ки, мытлакъа Менден вазгечеджексинъ,
ананънынъ къарнындан башлап,
«инат» деп адлана эдинъ.
9Адым ичюн гъазабымны ятыштырырым,
Мени макътасынлар деп, Озюмни тутарым,
сени къырмайджагъым.
10+Иште, сизлерни сынадым,
амма кумюшни ириткенлери киби дегиль,
сени сыкъынты оджагъында темизледим.
11+Буны Озюм ичюн, тек Озюм ичюн япам,
Адымны яманламасынлар да!
Меним шуретимни кимсеге бермейджегим.

Кореш – сайлангъан ёлбашчы

12+– Эй, Якъуп, Мен чагъыргъан Исраиль,

Мени динъле:

– Бу – Меним!

Мен – биринджи, Мен де – сонъки!

13+Меним къолум ер юзюни яратты,

Онъ элим коклерни керди.

Оларны чагъыргъанымда,
берабер огюмде турарлар.

14+Эпинъиз топланып, динъленъиз:

Олардан къайсы бири буны эвельден бильдирди?

РАББИ оны севди,
ве о, Вавилонгъа япмагъа истегенини беджереджек,

Онынъ кучюни къасдийлилерге косьтереджек.

15+Мен, Мен буны айттым,
оны чагъырдым ве алып кетирдим,
о, енъеджек.

16+Яныма келинъиз, буны динъленъиз:

– Башындан да Мен гизли айтмадым,
буларнынъ башлагъан вакътындан

Мен анда эдим.

Энди РАББИ-Тааля мени Рухунен ёллай.

17Сени сатын алгъан РАББИ,

Исраильнинъ Азизи бойле дей:

– Мен – РАББИ, сенинъ Алланъ.

Сени файдалы шейлерге огретем,
санъа кетмеге керек олгъан ёлдан юрсетем.

18+Ах, сен Меним эмирлериме бойсунгъайдынъ!

О заман тынчлыкъ-аманлыгъынъ – кениш дерья киби,
догърулыгъынъ да – буюк денъиз далгъалары киби
олур эди.

19+Эвлятларынъ – къум киби,
сенинъ торунларынъ – къум данелери киби чокъ сайылы
олур эди.

О заман адлары Меним огюмден силинмез,
ёкъ олмаз эди.

20+Вавилондан чыкъынъыз,
къасдийлилерден къачынъыз,
къуванчнен къычырып хабер этинъиз,
буны дюньянынъ кенарларына бильдиринъиз;

«РАББИ Озь къулуны Якъупны сатын алып къуртарды», – айтынъыз.

21+РАББИ оларны сахрадан кечиргенде,
сувсузлыкънен чекиштирмеди,
оларгъа къаядан сувны чыкъарды,
къаяны ярды да, сувлар фышкъырды.

22– Яманларгъа тынчлыкъ-аманлыкъ ёкъ! – дей РАББИ.

49

Раббининъ къулу

49^1+– Адалар, Мени динъленъиз,
узакътаки халкълар, къулакъ асынъыз!

Догъгъанымдан мени РАББИ чагъырды,
адымны ана къурсагъындан бильди.

2+Агъзымны кескин къылыч киби япты,
мени Озь къолунен къорчалады,
мени кескин бир окъкъа чевирди,

Озь окълугъына сакълады.

3+Манъа: «Исраиль, сен – Меним къулумсынъ,
шуретимни сенде косьтереджегим», – деди.

4Амма мен: «Бошуна хызмет эттим, – дедим.

– Кучюмни ич бир шейге, бошуна масраф эттим.

Амма РАББИ манъа мытлакъа адалет косьтереджек,

Аллам мытлакъа мукяфатлайджакъ».

5Якъупны Озюне къайтармагъа,

Исраильни Озюне топламагъа,
догъгъанымдан берли РАББИ мени Озь къулу япты.

РАББИнинъ козюнде шурет къазандым,

Аллам – меним кучюмдир.

Шимди О, дей:

6+– Сен – Меним къулумсынъ,

Якъупнынъ къабилелерини гъайрыдан тиклейджексинъ,

Исраильнинъ къалгъанларыны къайтараджакъсынъ.

Бундан гъайры, миллетлер ичюн бир ярыкъ оладжакъсынъ,
сенинъ ярдымынънен дюньянынъ кенарларында яшагъанларны къуртараджагъым.

7+Исраильни сатын алгъан РАББИ, Азиз Алла,
масхара олгъангъа, халкъларнынъ кореджек козю олмагъангъа,
падишаларнынъ къулуна бойле дей:

– Ишанчлы РАББИ, сени сайлагъан Исраильнинъ Азизи ичюн,
падишалар сени корип, аякъкъа тураджакълар,
сенинъ огюнъде башлыкълар ерге тюшеджеклер.

Исраильнинъ гъайрыдан тикленмеси

8+РАББИ бойле дей:
– Келишикли вакъытта сени эшиттим,
о куню санъа ярдым бердим, сени къуртардым.
Сени къорчалайджагъым,
халкълар ичюн сени васиет этеджегим,
ер юзюни гъайрыдан тиклейджегим,
йыкъылгъан ерлерни сабыларына къайтараджагъым,

9+зинданда яткъанларгъа: «Чыкъынъыз»,
къаранлыкъта отургъанларгъа:

«Корюнинъиз», – дейджегим.

Ёллар бою айванларыны бакъаджакълар,
эр тёпелеринде отлакълары оладжакъ.
10+Ачлыкъ чекмейджеклер, сувсамайджакълар,
оларны сыджакънен кунь къырмайджакъ.
Оларны Аджыгъан оларгъа ёл косьтереджек,
сув чокъракъларына алып келеджек.
11Бутюн дагъларны ёлгъа чевиреджегим,
ёлларым котериледжек.
12+Мына, базылары узакътан келеджек,
башкъалары шималь тарафындан ве денъизден,
даа башкъалары Синим тарафтан келеджеклер.

13+Эй, коклер, къуванынъыз,
ер юзю, шенълен,
дагълар, къуванчнен къычырынъыз!
РАББИ Озь халкъынынъ юрегини алды,
Озь азап чеккенлерини аджыды.

14+Сион исе: «РАББИ мени ташлап кетти,

Раббим мени унутты», – дей эди.

15+Къадын къундакъ баласыны унутырмы?

Догъгъан огълуны аджымазмы?

Унутса биле, сени Мен унутмайджагъым.

16Мына, сенинъ адынъны къолларымда яздым,
диварларынъ даима козюм огюнде.

17Огъулларынъ арткъа ашыкъалар,
сени йыкъкъанлар ве бошаткъанлар исе кетеджеклер.

18+Козюнъни котерип, чевренъе бакъ:

эписи топлашып, санъа келелер.

– Озюмнен ант этем, – дей РАББИ.

– Олар эписи санъа бир ильван киби оладжакъ,
оларны, бир келин киби, киеджексинъ.

19+Сенинъ йыкъыкъ ве бакъымсыз ерлеринъде
ве бозулгъан топрагъынъда тар оладжакъ,
о къадар чокъ адамлар анда яшайджакълар да.
Сени харап эткенлер сенден узакълашаджакъ.
20+Балаларынъны джойдынъ,
амма башкъа эвлятларынъ оладжакъ,
олар сенинъ къулакъларынъа:

«Ерим тар, яшамакъ ичюн бир ер бер бизге», – дейджеклер.

21О заман юрегинъде: «Буларны манъа ким тапты? – айтаджакъсынъ.

– Мен баласыз ве къысыр эдим,
сюргюнликке къувулдым, узакъкъа кеттим.

Оларны ким осьтюрди?

Яп-янъгъыз эдим, булар къайдан чыкъты?»

Исраильнинъ къайтувы ве зорбаларнынъ суд этильмеси

22+РАББИ-ТААЛЯ бойле дей:

– Бакъынъыз! Мен къолумны миллетлерге котереджегим,
халкъларгъа байрагъымны юксельтеджегим.

Олар огъулларынъны къолларында кетиреджек,
къызларынъны омузларында ташыйджакълар.

23+Падишалар сизни беслейджек,
апайлары сизге даялыкъ этеджек.

Бетлеринен ерге тюшип,
аякъларынънынъ тозуны ялайджакълар.

О заман Мен РАББИ олгъанымны биледжексинъ,

Манъа ишангъанлар утанмайджакъ.

24+Кучьлюнинъ гъанимети къолундан тартып алынырмы?

Енъгеннинъ эсирлери къуртулып олурмы?

25+РАББИ бойле дей:

– Кучьлюнинъ элинден эсирлер алынаджакъ,
зорбанынъ гъанимети олгъанлар да къуртарыладжакъ.

Душманларынъа къаршы Мен чыкъаджагъым,

Мен огъулларынъны къуртараджагъым.

26+Сени чекиштиргенлерге озь этлерини ашатаджагъым,
тазе шараптан киби, озь къанларындан сархош оладжакълар.

О заман эр бир джан биледжек ки,

Мен – РАББИ, сенинъ Къуртарыджынъ,
сени сатын алгъан Батыр, Якъупнынъ Алласыдырым.

50

Исраильнинъ гунасы

50^1+РАББИ бойле дей:

– Ананъызгъа айырылув кягъытыны бермейип,
оны къувдым.

Кимсеге борджлу олмайып, сизни саттым. Не ичюн?

Сизни гуналарынъыз ичюн саттым,
ананъызны акъсыз япкъанларынъыз ичюн къувдым.

2+Мен кельгенимде, не ичюн кимсе ёкъ эди?

Чагъыргъанымда, не ичюн кимсе джевап бермеди?

Сизлерни къуртармакъ ичюн,
къолум къыскъардымы, аджеба?

Сизлерни къорчаламакъ ичюн,
кучюм биттими?

Бакъынъыз! Сертнен къычыргъанымда,
денъиз къуруй, озенлер сахрагъа чевириле,
сув етмегенинден балыкълар оле ве сасый.

3+Коклерни къаранлыкънен къаплайым,
чувал токъумаларынен киби оны япам.

Къулу Раббини динълей

4+Рухтан тюшкенни сёзнен юреклендирейим деп,

РАББИ-ТААЛЯ манъа акъыллы лаф этмеге къабилиетини берди.

Акъыллы адам киби динълейим деп,
эр саба къулагъымны уята.
5РАББИ-ТААЛЯ къулагъымны ачты,
мен бунъа къаршы чыкъмадым, арткъа чекильмедим.

6+Мени ургъанларгъа аркъамны,
сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым.

Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

7+РАББИ-Тааля манъа ярдым эте,
шунынъ ичюн утанмайым,
бетимни чакъмакъташы киби этем,
масхара къалмайджагъымны билем.

8+Мени акълайджакъ Алла якъындыр,
манъа къаршы ким чыкъмагъа азыр?

Юзьме-юзь турайыкъ!

Мени къабаатламагъа ким азыр?

Яныма кельсин!

9+Мына, манъа РАББИ-ТААЛЯ ярдым эте,
мени ким къабаатлайджакъ?

Оларнынъ эписи, урба киби, ипранаджакъ,
оларны сюме ашап битиреджек.

10Аранъыздан РАББИден ким къоркъа?

Къулунынъ сёзюни ким тута?

Ярыкъ олмайып, къаранлыкъта юргенлер

РАББИнинъ Адына ишансын,

Алласына таянсын.

11Эй, атешни алевлендиргенлернинъ эписи!

Эй, янгъан окъларны туткъанлар!

Атешинъизнинъ ялынына,
окъларынъызнен якъкъан атешке кетинъиз.

Буны сизге къолум япаджакъ,
чекишип оледжексинъиз.

51

Алла Исраильни къуртара

51^1Эй, инсафлыкъкъа ынтылгъанлар,
РАББИни къыдыргъанлар,
динъленъиз мени!
Сизлер оюлгъан къаягъа,
сизлер чыкъарылгъан чукъургъа бакъынъыз.
2+Деденъиз Ибраимге,
сизни догъгъан Сареге бакъынъыз.
Мен Ибраимни чагъыргъанда,
о, бир адам эди.
Мен оны багъышладым,
онъа чокъ эвлятлар бердим.
3+РАББИ Сионнынъ юреклерини аладжакъ,
онынъ йыкъылгъан ерлерине теселли береджек;
сахралары ве чёллери
РАББИнинъ Эдем багъчасы киби оладжакъ.
Анда къуванаджакъ ве шенъленеджеклер,
Алланы макътайджакъ ве йырлайджакълар.

4+Эй, халкъым, Мени динъленъиз!

Эй, джемаатым, Манъа къулакъ асынъыз!

Менден Къанун чыкъаджакъ,
халкъларгъа ярыкъ Меним адалетли судум оладжакъ.

5+Тезден эр кесни адалетли джезалайджагъым,
къуртармагъа якъынлашам,
халкъларны кучьлю къолумнен суд этеджегим.
Адалар Манъа ишанаджакъ,
кучюме умют багълайджакълар.
6+Козьлеринъизни коклерге котеринъиз,
сонъ ашагъы, ер юзюне бакъынъыз.
Коклер, думан киби, гъайып оладжакъ,
ер юзю, урба киби, ипранаджакъ,
анда яшагъанлар, къурт-къырмыскъа киби, оледжек.

Амма Мен эбедиен къуртарув береджегим,
адалетимнинъ сонъу олмайджакъ.

7+Эй, адалетни бильгенлер!

Эй, юреклеринде Къануным олгъан халкъ!

Динъленъиз Мени!

Адамлар сизни яманлагъанларындан къоркъманъыз,
куфюр сёзлеринден отюнъиз патламасын!

8+Сюме оларны, урбаны киби, ашайджакъ,
къуртлар да оларны, къой юнюни киби, ашап битиреджек.

Адалетим исе эбедий оладжакъ,
несильден-несильгедже къуртарув береджегим.

9+Котериль, котериль, эй, РАББИнинъ къолу!

Къудретли ол!

Къадимий заманлардаки киби,
эвельки несиллерде олгъаны киби, котериль!

Сен Рахавны[*] парча-парча кесмединъми?

Денъиз аждерханы урмадынъмы?

10+Денъизни, буюк теренликнинъ сувларыны
къурутмадынъмы, аджеба?

Сатын алынгъанлар, къуртарылгъанлар кечсин деп,
денъиз теренликлерини ёлгъа чевирген сен дегиль эдинъми?

11+РАББИ къуртаргъанлары къайтаджакъ,
тюркюнен Сионгъа келеджек,
эбедиен къуванаджакълар,
къуванчнен шенълик тападжакълар,
къасеветлернен ынъранувлар узакълашаджакълар.

12+– Мен, Мен Озюм гонълюнъизни аладжагъым!

Не ичюн сиз оледжек адамдан,
от киби олгъан адам огълундан къоркъасынъыз?

13+Не ичюн сизни яраткъанны, коклерни кергенни,
ер юзюне темель къойгъан РАББИни унутасынъыз?

Не ичюн сизни ёкъ этмеге азырлангъан
залымнынъ ачувындан даима, эр кунь
къоркъып отурасынъыз?

Къана, не ерде залымнынъ ачувы?

14Зынджырларнен багълангъан тезден азатлыкъкъа чыкъаджакъ,
зинданда ольмейджек,
отьмекке мухтадж олмайджакъ.
15+Мен – РАББИ, сенинъ Алланъ;
Мен денъизни далгъалатам,
ве далгъалары гудюрдей.
Меним Адым – Ордуларнынъ РАББИсидир.
16Сёзлеримни агъзынъа къойдым,
сени къолумнен къорчаладым,
коклерни ерлештирдим,
ер юзюни пекиттим,
Сионгъа: «Сен – Меним халкъымсынъ!» – дедим.

Ерусалим душманларындан акътыманнынъ алынувы

17+Эй, Ерусалим! Котериль, котериль, тур аякъкъа!

РАББИ санъа Озь къолунен къадени берди,
къаде Онынъ ачувына толу эди.

Сен къадеден ичтинъ ве аякъларынъда турып оламадынъ.

18Догъгъан эписи огъулларындан
онъа ёл косьтерген ёкъ,
осьтюрген о къадар огъулларынъдан
къолундан туткъан кимсе ёкъ.

19+Башынъа эки беля тюшти,
лякин сени ким аджыйджакъ?

Зорбалыкъ, йыкъылув,
ачлыкъ ве къылыч.

Сенинъ гонълюнъни ким аладжакъ?

20Огъулларынъ такъаттан кесильди,
къапкъангъа тюшкен антилопа киби,
эр сокъакъ башында яталар.

РАББИнинъ ачувыны бутюнлей корьдилер,

Алланынъ джезасыны алдылар.

21Шунынъ ичюн, эй, эзиетленген,
шарапсыз сархош олгъан!

Буны динъле!

22+РАББИ-Таалянъ,

Озь халкъыны къорчалагъан Алланъ бойле дей:

– Бакъ! Къолунъдан сархошлаткъан къадени,
гъазабым къайнагъан савутны алдым.

Бир даа ондан ичмейджексинъ.

23Оны сени чекиштиргенлерге береджегим.

Санъа: «Ерге тюш, устюнъден кечейим», – айткъанларда,
ерге тюштинъ, ве олар устюнъден,
топракъ ве сокъакътан киби, келе-кече эдилер.

Энди оларнынъ къолуна ачувым савутыны къояджагъым.

52

Рабби Ерусалимни къуртараджакъ

52^1+Котериль, эй, Сион, котериль! Къудретли ол!

Эй, азиз шеэр Ерусалим!

Дюльбер урбаларынъны кий!

Эндиден сонъ сюннет этильмеген, арам олгъан ич кимсе
къапуларынъдан кирмейджек!

2Устюндеки тозунъны къакъ,
тур, эй, эсир Ерусалим!

Бойнунъдан зынджырынъны чыкъар,
эй, эсир Сионнынъ къызы!

3РАББИ бойле дей:

– Бедава сатылдынъыз,
парасыз да сатын алынаджакъсынъыз.

4РАББИ-ТААЛЯ:

– Башта халкъым Мысыргъа кетти,
анда яшады, – дей, –
сонъра Ашшур оларны токътамайып чекиштире эди.

5+Энди не япаджагъым? – дей РАББИ.
– Халкъым бес-бедава алынды,
онъа башлыкъ эткенлер агълай, – дей РАББИ, –
Адымны эр кунь, токътамайып яманлайлар.
6Онынъ ичюн халкъым Адымны биледжек,
о куню: «Мына – Меним!» деген – Мен олгъанымны анълайджакъ.

7+Дагълар бою кельген,
тынчлыкъ-аманлыкъны илян эткен,
хайырлы хаберни кетиргеннинъ келюви не къадар хоштыр!

О, къуртулыш акъкъында бильдире,

Сионгъа: «Алланъ падишалыкъ этмеге башлады», – дей.

8Къаравулларынънынъ сеслери эшитиле,
эписи берабер къуванчнен къычыралар,
РАББИнинъ Сионгъа къайткъаныны
козьлеринен корьмектелер.
9+Тантана этинъиз, къуванчнен къычырынъыз,
эй, йыкъылгъан Ерусалим!
РАББИ Озь халкъынынъ гонълюни алды,
Ерусалимни сатын алып, къуртарды.
10+Бутюн халкъларнынъ козю огюнде
РАББИ Озь кучюни косьтерди.
Дюньянынъ эписи кенарлары
Алламызнынъ къуртарувыны кореджек.

11+Кетинъиз, кетинъиз, андан чыкъынъыз!
Арамгъа токъунманъыз,
арасындан чыкъынъыз,
озьлеринъизни элялланъыз,
эй, РАББИнинъ савутларыны ташыгъанлар!
12+Ашыкъмаздан чыкъаджакъсынъыз,
къачмайып кетеджексинъиз,
РАББИ огюнъизден кетеджек,

Исраильнинъ Алласы артынъыздан сизни къорчалайджакъ.

Раббининъ къулу чекеджек азаплар

13+Мына, къулумнынъ ишлери онъ келеджек,
котериледжек, юкселеджек, пек буюк оладжакъ.
14Чокъусы санъа бакъып, шашып къалдылар;
оны ойле котекледилер ки,
оны танымагъа мумкюн дегиль эди,
адам сыфаты къалмады.
15+Лякин чокъ миллетлерни шашыртаджакъ,
онынъ огюнде падишаларнынъ агъызлары къапаладжакъ.

Оларгъа айтылмагъан шейлерни кореджеклер,
эшитмеген шейлерни биледжеклер.

53

53^1+Бизим хаберимизге ким инанды?

РАББИнинъ къудрети кимге ачылды?

2+О, РАББИнинъ огюнде бир фидан киби,
къуру топракътан бир филис киби чыкъты.

О, не дюльбер, не де улу эди.

Бизлер Оны корьдик,
ве корюниши бизни меракъландырмай эди.

3+Адамлар Оны ашалады,

Ондан башыны чевирди.

Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди.

Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик,
адамлар Оны ашалады,
ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

4+О хасталыкъларымызны Озюне алды,
дертлеримизни Озь омузларына къойды.

Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик.

5+Амма О гуналарымыз ичюн яраланды,
къабаатларымыз ичюн урулып къырылды.
Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп,
джеза Онынъ устюне тюшти,
Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.
6+Эпимиз, къойлар киби, долаштыкъ,
эпимиз озь ёлумызнен кеттик,
ве РАББИ бизим эписи гуналарымызны
Онъа юкледи.

7+Оны эзиетледи, къыйнадылар,
О исе агъзыны ачмады.
Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер,
къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби,

О да агъзыны ачмады.

8+Оны туттылар, судгъа кетирдилер;

Онынъ несилини ким анъаджакъ?

Ер юзюндеки омрю узюльди,
халкъымнынъ гуналары ичюн джезаланды.

9+Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер,
лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди.

О ич бир яман шейни япмады,
агъзындан ялан чыкъмады.

10Оны йыкъмагъа РАББИ истеди,
Оны чекишмеге ёллады.
Джаныны къабаат ичюн къурбаны оларакъ берсе,
эвлятлары узакъ йыллар яшайджакълар,
Озю исе РАББИнинъ истегини беджереджек.
11+Азап чеккен сонъ, О бакъып къуванаджакъ.
Инсафлы олып, РАББИнинъ къулу озь анълавынен
чокъ адамларны акълайджакъ,
къабаатларыны Озюне юклейджек.

12Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим,
кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек.
О, джаныны олюмге берди,
джинаетчилернен бир сайылды,
устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды,
джинаетчилер ичюн ялварды.

54

Янъы Исраиль

54^1+– Эй, догъып оламагъан, баласыз къадын, къуван!

Багъыр, къуванчнен къычыр,
эй, догъып азап чекмеген!
Къысыр къадыннынъ балалары
акъайы олгъан къадыннынъ балаларындан чокътыр! – дей РАББИ.

2– Чадырынънынъ ерини кенълештир,
яшагъан еринънинъ перделерини узат,
утанма, йиплеринъни узат,
къазыкъларынъны пекит.
3Сен сагъгъа ве солгъа джайыладжакъсынъ,
эвлятларынъ халкъларнынъ топракъларыны аладжакъ,
бакъымсыз шеэрлерде ерлешеджек.

4+Къоркъма, масхара олмайджакъсынъ,
утанма, ашаланмайджакъсынъ.
Яшлыкъ айыбынъны унутаджакъсынъ,
туллыкъ масхаралыгъынъны бир даа хатырламайджакъсынъ.

5+Сени Яраткъан – акъайынъдыр.
Онынъ Ады – Ордуларнынъ РАББИси,
Исраильнинъ Азизи – Къуртарыджынъ!
Онъа «Бутюн Ер Юзюнинъ Алласы» дейлер!
6+Къувулгъан ве пешман олгъан апайны киби,
айдалгъан яшлыкъ апайыны киби,
РАББИ сени арткъа чагъыра:
7+– Сени аз вакъыткъа къувдым,
амма буюк мераметнен кери къабул этеджегим.
8+Гъазабымнынъ къызгъын заманында
бир аньге сенден юзюмни чевирдим,
амма эбедий севгинен багъышлайджагъым,
– дей сени къуртаргъан РАББИ.

9+– Бу меним ичюн Нухнынъ сув ташкъыны кибидир.

Нухнынъ сув ташкъыны ер юзюни бир даа басмайджакъ,
деп ант эттим,
ойле де, санъа ачувланмамагъа,
сени серт опькелемемеге ант эттим.
10+Дагълар гъайып олур,
байырлар сарсылыр,
буюк севгим исе сенден айырылмаз,
аманлыкъ васиетим де сарсылмаз, –
дей санъа мерамет эткен РАББИ.

Янъы Ерусалим

11Эй, заваллы, борангъа тутулгъан,
теселли тапмагъан шеэр!
Ташларынъны ферузе устюне къояджагъым,
темелинъни кок якъуттан япаджагъым.
12Къуллелеринъни къыйметли ташлардан,
къапуларынъны парлакъ ташлардан,
бутюн диварынъны дегерли ташлардан япаджагъым.

13+Огъулларынъ эписини РАББИ акъкъында огретеджеклер,
огъулларынъ буюк тынчлыкъ-аманлыкъ ичинде яшайджакъ.

14Сенинъ догърулыгъынъ къавий оладжакъ,
зорбалыкъ сенден узакълашаджакъ,
ич бир шейден къоркъмайджакъсынъ,
дешет де санъа якъынлашмайджакъ.

15Санъа къаршы дженклешмеге ич бирини ёлламайджагъым.

Ким исе санъа къаршы чыкъса,
енъилип йыкъыладжакъ.

16Мына, мен демирджини яраттым.

О, атештеки къорларгъа уфюре,
дженк ичюн силя япа.

Йыкъсын деп, Мен залымны яраттым.

17+Санъа къаршы ич бир япылгъан силя
енъиш къазанмайджакъ,
судда сеннен давалашкъан эр кимни
къабаатлайджакъсынъ.

РАББИ къулларынынъ къысмети бойледир,
оларны Мен акълайджагъым, – дей РАББИ.

55

Бахыт оларакъ къуртулыш

55^1+Эй, сувсагъанлар!

Эпинъиз сувларгъа келинъиз!

Кумюши олмагъанлар!

Барынъыз, сатын алынъыз, ашанъыз!

Барынъыз, шарап ве сютни
кумюшсиз, парасыз алынъыз.

2+Отьмек олмагъан шей ичюн кумюшинъизни берменъиз,
тойдурып оламагъан шейлер ичюн
къазангъан паранъызны тёлеменъиз.
Мени дикъкъатнен динъленъиз,
ве яхшы шейлерни ашайджакъсынъыз,
джанынъыз леззетли ашларгъа тояджакъ.
3+Къулакъ асынъыз, яныма келинъиз;
динъленъиз де, джанынъыз сагъ оладжакъ.
Мен сизге эбедий васиет береджегим,
Давуткъа берильген сёзлерни береджегим.
4Мына, Мен оны халкъларгъа шаат эттим,
миллетлерге буюргъан ёлбашчы яптым.
5+Сен танымагъан миллетни чагъыраджакъсынъ;
сени бильмеген миллет санъа ашыкъаджакъ,
РАББИ, сенинъ Алланъ,
сизни шуретлеген Исраильнинъ Азизи ичюн
санъа келеджеклер.

6+РАББИни тапмагъа чареси олгъанда,
Оны къыдырынъыз,
О, якъын олгъанында, Оны чагъырынъыз.
7Яман адам – озь ёлуны,
беля кетирген киши – озь къара ниетлерини ташласын
ве РАББИге, Алламызгъа, къайтсын.

Рабби мераметли олып, оны багъышлайджакъ.

8– Меним фикирлерим – сизинъ фикирлеринъиз дегиль,
туткъан ёлларынъыз – Меним ёлларым дегиль, – дей РАББИ.

9+– Амма ер юзюне коре кок не къадар юксек олса,

Меним ёлларым да сизинъ ёлларынъызгъа коре,
фикирлерим де сизинъкине коре о къадар юксектир!

10Ягъмур ве къар, коктен тюшип, анда къайтмаз,
лякин топракъны сувнен тойдурыр,
топракъ исе берекет кетирир,
эм сачмакъ ичюн урлукъларны,
эм ашамакъ ичюн отьмек берер.
11+Агъзымдан чыкъкъан сёзюм ойле де,
Манъа бош къайтмайджакъ.
О, истегимни беджереджек,
япсын деп оны ёллагъан ишни беджереджек.

12+Шенъликнен чыкъаджакъсынъыз,
тынчлыкъ-аманлыкънен сизни алып кетеджеклер,
дагълар ве байырлар огюнъизде
тюркю йырлайджакълар,
чёльдеки эписи тереклер
сизге эль чырпаджакълар.
13+Тикенлер ерине кипарис оседжек,
къыджыткъан ерине мирт тереги котериледжек.
Булар эписи РАББИге нам къазанаджакъ,
эбедий, сонъсуз бир алямет оладжакъ.

56

Эписи халкълар ичюн къуртулыш

56^1+РАББИ бойле дей:
– Адалетни къорчаланъыз,
инсафлы ишлер япынъыз.
Якъында Мен къуртараджагъым,
чокъ кечмеден, догърулыгъымны косьтереджегим.
2+Инсафлы ишлерни япкъан адам,
буны гъайретнен эткен адам не де бахтлыдыр!
Раатлыкъ кунюни туткъан,
оны арамламагъан,
бир тюрлю яманлыкъ этмектен озюни сакълагъан адам бахтлыдыр!

3+РАББИге инангъан ябанджы:

«РАББИ мени Озь халкъындан айырды», – айтмасын,
пичильген киши де:

«Мына, мен къуру бир тереким», – демесин.

4РАББИ дей:

– Эгер пичильген эр ким раатлыкъ куньлерини тутса,

Мен бегенген шейлерни сайласа,
васиетимни яхшы тутса,
5Мен эвимде ве диварларымда
онъа огъулларымдан ве къызларымдан яхшы
ад ве ер береджегим.
Ёкъ олмайджакъ, эбедий бир адны береджегим.

6РАББИге кельген, Онъа хызмет эткен,
РАББИнинъ Адыны севген,
Онынъ къулу олгъан,
раатлыкъ кунюни туткъан, оны арамламагъан,
васиетимни яхшы туткъан ябанджыларны
7+азиз дагъыма алып кетиреджегим,
Ибадет Эвимде къувандыраджагъым,
бутюнлей якъыладжакъ ве башкъа къурбанлар
къурбан еринде къабул этиледжек;

Эвиме «Бутюн халкълар ичюн Ибадет Эви» дейджеклер.

8+Сюргюн этильген исраиллилерни
топлагъан РАББИ-ТААЛЯ бойле дей:

– Энди топлангъанлардан гъайры,
башкъаларны да топлайджагъым.

Яман ёлбашчыларнынъ джезасы

9+Эй, эписи кийик айванлар,
ормандаки бутюн айванлар!
Ашамагъа келинъиз!
10+Къаравулларнынъ эписи кёр ве бильгисиз,
оларнынъ эписи – тильсиз копеклер;
авулдап оламай,
тюш корип, яталар,
юкъламагъа пек севелер.
11+Олар тойып оламагъан,
ачкозь копеклердир,
акъылсыз чобанлардыр,
эписи озь ёлуна бакъалар,
тек озь файдаларыны тюшюнелер.
12+«Келинъиз, мен шарап кетиририм,
тойгъандже ички ичейик,
ярын да бугунь киби оладжакъ,
атта даа яхшы оладжакъ», – дейлер.

57

Путларгъа табынгъанларнынъ джезасы

57^1Догъру адам олип кеткенде,
кимсе эмиет бермей,
эйи юрекли адамлар дюньяны терк этелер,
бунынъ не ичюн олгъаныны кимсе анъламай.

Бойледже, Рабби догъру адамны яманлыкътан айыра,

2+ве о, тынчлыкъ-аманлыкъ ерине кече;
догъру ёлда юргенлер озь ятакъларында раат ятаджакълар.

3+Амма сизлер, джадынынъ огъуллары,
ороспулыкъ эткен акъайнынъ ве кахпенинъ балалары,
мында келинъиз!

4Сиз кимнинъ устюнден кулесинъиз?

Агъыз кениш ачып, кимге къаршы тилинъизни чыкъарасынъыз?

Сизлер акъсыз ишнинъ балалары, ялан урлугъы дегильсинъизми?

5+Эр бир даллы терекнинъ тюбюнде,
эменлернинъ арасында истекнен янып туташасынъыз;
къая чатлакъларында,
асылып тургъан къаяларнынъ этеклеринде
балаларны къурбан чаласынъыз.

6Сенинъ къысметинъ – вадийдеки тегиз ташлардыр;
санъа тюшкен джереп – олардыр!

Ичимлик бахшышларыны оларнынъ огюнде тёке,
ашлыкъ бахшышларыны оларгъа кетире эдинъ.

Башынъызгъа тюшюреджек джезам ичюн пешман олурыммы?

7Ятагъынъны буюк, юксек дагъгъа къойдынъ,
къурбан чалмакъ ичюн анда котерильдинъ.
8+Къапуларнынъ ве первазларнынъ артындан
путларынъны къойдынъ;
Менден башынъны чевирип,
чыплакълашып котерильдинъ,
ятагъынъны кенишлеттинъ,
ойнашларынънен келиштинъ,
аврет ерлерине бакъа эдинъ.

9Сен Молек путкъа барып, онъа бахшыш оларакъ
зейтюн ягъыны кетире эдинъ,
къокъулы мислеринъни онъа аджымаздан масраф эте эдинъ,
эльчилеринъни узакъ ерлерге ёлладынъ,
оларны тап олюлернинъ дюньясына йибердинъ.

10Узун ёлдан болдургъанда:

«Умютим гъайып олды», – айтмадынъ.

Эп даа такъат таптынъ,
шунынъ ичюн кучьтен тюшмединъ.

11+Сен кимден къоркътынъ?

Кимден отюнъиз патлады?

Не ичюн Менден вазгечтинъ,

Мени унуттынъ, юрегинъде сакъламадынъ?

Мен чокъ вакъыт индемедим;

Менден къоркъмакътан вазгечтинъ бунынъ ичюнми?

12Сенинъ инсафлы ишлеринънен япкъанларынъны бильдиреджегим,
амма бундан санъа файда олмайджакъ.

13+Фигъан къопаргъанынъда,
топлагъан путларынъ сени къуртарып олурмы?

Ель оларнынъ эписини алып кетеджек,
оларны бир уфюрюв савураджакъ.

Меним къорчалавымны къыдыргъанлар исе ерни аладжакълар,
азиз дагъымнынъ сабылары оладжакълар.

Тёвбе эткенге мерамет

14Рабби дей:

– Джыйыштырынъыз, темизленъиз, ёлны тегизленъиз,
халкъымнынъ ёлундан юрмеге кедер эткен балабан ташларны ве чёплюкни алынъыз.

15+Юдже, Юксельген, эбедий Яшагъан, Ады Азиз олгъан дей ки:

– Юксек ве мукъаддес ерде яшайым,
лякин тёвбе эткенлернен ве алчакъгонъюллилернен олам.

Алчакъгонъюллилернинъ рухларыны джанландыраджагъым,
тёвбе эткенлернинъ джанларыны тирильтеджегим.

16+Дава этеджегим эбедий дегиль,
ачувланаджагъым эр вакъыткъа дегильдир.

Ойле олса, Мен яраткъан эр джан ве эр рух такъаттан кесилир эди.

17+Арам къазанч гуналарына ачувланып, оны урдым,
юзюмни сакъладым, пек гъазапландым,
лякин олар, юзь чевирип, озь ёлларындан кеттилер.

18+Арекетлерини корьдим,
амма оларны яхшы этеджегим,
ёл косьтереджегим,
онынъ ве агълагъанларынынъ юреклерини аладжагъым,

19+ве олар Мени макътайджакълар.

Узакътаки ве якъындакилерге
тынчлыкъ-аманлыкъ олсун! – дей РАББИ.

– Мен оларны яхшы этеджегим!

20Амма яман адамлар – къутургъан денъиз кибидир.

Раат олып оламай,
сувлары чамурны ве писликни котерип аталар.

21+– Яманлар тынчлыкъ-аманлыкъны корьмез! – дей Аллам.

58

Акъикъий ораза акъкъында

58^1+– Озюнъни тутмайып, къычырып чагъыр,
боразан сеси киби, сесинъни юксельт!
Халкъыма акъсыз япкъанларыны,
Якъупнынъ эвине гуналарыны косьтер.
2Олар эр кунь Мени къыдыралар,
ёлларымны бильмеге истейлер;
догъру яшагъан,
Алласынынъ къарарларыны туткъан миллет киби,
арекет этелер;
адалетли къанунлар акъкъында сорайлар,
Аллагъа якъынлашмагъа истейлер.

3+«Аштан-сувдан вазгечемиз де, нечюн корьмейсинъ? – дейлер.

– Джанларымызнынъ истеклерини тутамыз да,
нечюн шуны бильмейсинъ?»

Бакъынъыз! Аштан-сувдан вазгечкен куню
истеклеринъизни ерине кетиресинъиз,
башкъаларны агъыр хызмет эттиресинъиз.
4Оразаны туткъанда,
къавгъа ве даваларны чокълаштырасынъыз,
башкъаларны юмрукънен яман урасынъыз.
Оразаны ойле туткъанда,
сеслеринъиз тёпеде эшитильмейджек.
5+Мен сайлагъан ораза ойле олурмы?
Алчакъгонъюлли олмагъа куню ойлеми?
Башны, къамыш киби, эгмеге,
чувал токъумасыны киймеге, кульде отурмагъа керекми?

«РАББИ истеген ораза куню» деп,
бунъа айтасынъызмы?
6+Мен сайлагъан ораза будыр:
яманлыкъ бугъавларыны чыкъарынъыз,
боюндырыкъ багъларыны чезинъиз,
эзиетленгенлерни азатлыкъкъа йиберинъиз,
эр бир боюндырыкъны йыкъынъыз.
7+Ашынъызны ачнен пай этинъиз,
эвлери олмагъан фукъарелерни эвинъизге кирсетинъиз,
урбасы олмагъанны корьсенъиз, кийиндиринъиз оны,
сой-сопларынъыздан сакъланманъыз.

8+О заман ярыгъынъыз танъ киби агъараджакъ,
тезден яхшы оладжакъсынъыз,
догърулыгъынъыз огюнъизден кетеджек,
РАББИнинъ Шурети сизни озгъараджакъ.
9О вакъыт РАББИни чагъыргъанда,
О эшитеджек,
ярдым сорагъанда, РАББИ:
«Мен мындам», – айтаджакъ.

Аранъыздан эр тюрлю боюндырыкъны гъайып этсенъиз,
къабаатламагъа битирсенъиз,
яманламакътан вазгечсенъиз,
10ач адамгъа юрекнен берильсенъиз,
чекишкенлернинъ истеклерини беджерсенъиз,
о заман ярыгъынъыз къаранлыкъта парылдайджакъ,
къара геджеси уйле киби оладжакъ.

11+О заман РАББИ эр заман ёлбашчынъыз оладжакъ,
къургъакъ заманында сизлерни тойдураджакъ,
беденлеринъизни къавийлештиреджек;
сувгъа тойгъан бир багъча,
суву битмеген чокъракъ киби оладжакъсынъыз.

12+Чокътан йыкъылгъан шеэрлерни янъыдан къураджакъсынъыз,
къадимий несиллер къойгъан темеллерни тиклейджексинъиз,
сизге: «Йыкъыкъ диварны янъыдан тиклеген,
инсанларгъа ёлларны янъыдан ачкъан», – дейджеклер.

Раатлыкъ куню акъкъында

13+– Раатлыкъ кунюни тутсанъыз,
азиз кунюмде истеклеринъизден вазгечсенъиз,
раатлыкъ кунюни къувачнен беклесенъиз,
РАББИнинъ азиз кунюне сайгъы этсенъиз,
эр вакъыттаки ишлеринъизнен огърашмасанъыз,
истеклеринъизни ерине кетирмесенъиз
ве бош лаф этмесенъиз,
14+о заман РАББИде шенълик тападжакъсынъыз;
ер юзюнинъ тёпелерине котерилип,
деденъиз Якъупкъа берильген топракънынъ
берекетини ашайджакъсынъыз, – дей РАББИ.

59

Гуна, тёвбе, багъышлав

59^1+Мына, РАББИнинъ къолу, эвельдеки киби, къуртарып ола,
сагъыр олмайып, къулагъы эп даа эшите.
2+Амма къабаатларынъыз сизни Алладан айырды,
гуналарынъыз ичюн, сизни эшитмесин деп,
О сизден башыны чевирди.
3+Къолларынъыз къаннен,
пармакъларынъыз къабаатнен арамланды.
Агъзынъызнен ялан айтасыз,
тилинъизнен яманлайсыз.
4+Адалет ичюн агъзыны ачкъан,
керчекни къорчалагъан кимсе ёкъ.
Бош шейге ишаналар, ялан айталар,
яманлыкъ тюшюнип, ярамазлыкъ догъалар.
5Йылан йымырталарында кулюк яталар,
орюмчек ювасыны япалар;
йымырталарыны ашагъан олер,
эзильген йымыртадан йылан чыкъар.
6+Орюмчек йиплери урбагъа ярамаз,
эллеринен япкъан шейлерини кийип оламазлар,
япкъанлары – адалетсиз ишлер,
къолларында – зорбалыкътыр;
7+аякълары яманлыкъкъа чапар,
къабаатсыз къанны тёкмеге ашыкъар.
Фикирлери – яман фикирлердир,
чевре-четини йыкъа ве къыралар.
8Аманлыкъ ёлларындан хаберлери ёкъ,
юрген ерлеринде адалет ёкъ.
Туткъан ёллары къыйыштыр,
о ёлдан кеткен эр кес аманлыкъны бильмез.

9Онынъ ичюн адалет бизден узакътыр,
догърулыкъ бизге кельмей.
Ярыкъ бекледик, къаранлыкъ кельди,
парылдыгъа ишандыкъ, зифт къаранлыкъкъа огърадыкъ.

10+Кёр адамлар киби, дивар тутып кетемиз,
козьсюз киби, къармаланамыз,
уйле ярыгъында акъшам къаранлыгъында киби абынамыз,
сагъ адамларнынъ арасында олюлер кибимиз.
11+Эпимиз, аюв киби, окюремиз,
гогерджинлер киби, инъильдеймиз,
адалет беклеймиз, орталыкъта ёкъ,
къуртулыш беклеймиз, бизден узакъ.

12Сенинъ огюнъде чокъ къанунсызлыкъ яптыкъ,
гуналарымыз бизни къабаатлайлар,
къанунсыз япкъанларымыз козюмиз огюнде,
къабаатларымызны билемиз.
13РАББИге къаршы чыкътыкъ,
Ондан вазгечтик,
Алламыздан юзь чевирдик.
Зорбалыкъ ве хаинлик акъкъында айттыкъ,
ялан сёзлерини тюшюнип, сёйледик.
14Адалетни къувдыкъ,
догърулыкъны узакълаштырдыкъ;
керчек мейданда сюрюнди,
намускярлыкъ кирип оламады.

15Ич бир ерде акъикъат ёкъ,
яманлыкътан узакълашкъан адам
яманлыкънынъ къурбаны олды.
РАББИ бакъты да,
адалетнинъ ёкъ олгъаны Онынъ козюнде яманлыкъ эди.

16+Адам олмагъаныны корьди,
оларны къорчаламагъанына шашты.
Лякин Онынъ кучю ярдым этти,
догърулыгъы таянч олды.
17+Устюне бир зырх киби, догърулыкъны кийди,
Озь башына башлыкъ киби, къуртарувны къойды.
Акътыман урбасыны кийди,
гъазапнен, япынджанен киби, устюни къаплады.
18+Эр кеске япкъанларына коре береджек,
душманларына гъазабыны ёллайджакъ,
джавларына джезасыны береджек,
адаларда яшагъанлар да акъларыны аладжакъ.

19Куньбатышта РАББИнинъ Адындан къоркъаджакълар,
куньдогъушта Шуретинден отьлери патлайджакъ.

О, ташкъын дерья киби келеджек,

РАББИнинъ ели оны къувалайджакъ.

20+– Сионгъа Къуртарыджы келеджек,
яманлыкътан юзь чевирген Якъупнынъ огъулларыны О, къуртараджакъ, – дей РАББИ.

21+– Оларгъа берген васиетим будыр, – дей РАББИ. – Сеннен булунгъан Рухум ве агъзынъа къойгъан сёзлерим эбедиен эм сенинъ агъзынъда, эм балаларынънынъ агъзында, эм торунларынънынъ агъызларында къаладжакъ. Шимдиден ве эбедиен ойле оладжакъ!

60

Ерусалимнинъ келеджек шурети

60^1+– Тур, парылда, ярыгъынъ кельди,
РАББИнинъ Шурети устюнъден догъды.
2+Бакъынъыз! Дюньяны къаранлыкъ къаплайджакъ,
халкъларны къою булутлар япаджакъ,
сенинъ устюнъден исе РАББИ котериледжек,
устюнъден Шурети корюнеджек.
3+Халкълар ярыгъынъа келеджек,
устюнъден догъгъан парылдыгъа падишалар топлашаджакъ.

4+Козьлеринъни котерип, чевренъе бакъ:

эписи топланып санъа келелер,
узакътан огъулларынъ келе,
къучакъта къызларынъны кетирелер.

5+Буны корип, бет-сымалары къуванч толу оладжакъ,
юрегинъ титреп ойнайджакъ,
денъиздеки байлыкъны санъа кетиреджеклер,
халкъларнынъ зенгинлиги санъа бериледжек.
6+Чокътан-чокъ девелер,
Мидьяндан ве Эфадан боталар
топрагъынъны толдураджакъ.
Шевадаки бутюн халкъ санъа келеджек,
алтын ве къокъулы майны кетиреджек,
РАББИге макътав йырларыны йырлайджакълар.

7+Сенде Кедарнынъ эписи къой-эчкилери топлашаджакъ,
санъа Невайотнынъ къочкъарларыны кетиреджеклер,
къурбан еримде олар Мен бегенген къурбанлар оладжакълар,
ве Мен дюльбер Эвимни шан-шурет этеджегим.

8+Булар кимдир?
Булутлар киби учалар,
юваларына ынтылгъан гогерджинлерге ошайлар.
9+Манъа адалар ишаналар,
башында Таршиш гемилери келелер,
узакълардан кумюш ве алтынларынен огъулларынъны кетирелер,

РАББИнинъ Ады, сенинъ Алланъ,

Исраильнинъ Азизи ичюн шуны япалар.

РАББИ сени шуретледи!

10+О заман диварларынъны
ябанджыларнынъ огъуллары къураджакълар,
санъа падишалары хызмет этеджеклер.
Гъазапланып, сени урдым,
сени аджып исе, мерамет эйледим.
11+Къапуларынъ даима ачыкъ оладжакъ,
гедже-куньдюз къапалмайджакъ.
Халкъларнынъ байлыгъыны,
эм де падишаларыны санъа кетиреджеклер.
12+Санъа хызмет этмеге истемеген
халкълар ве падишалыкълар гъайып оладжакъ,
бойле халкълар бутюнлей ёкъ оладжакълар.

13Ливаннынъ шуретини –
кипарислер, къарагъач ве чам тереклерини, –
бирликте санъа кетиреджеклер,
оларнен Мукъаддес Еримни безетеджеклер,
ве Мен аякъ баскъан еримни шуретлейджегим.
14+Сени эзиетлегенлернинъ огъуллары
баш эгип санъа келеджеклер,
санъа сайгъысызлыкъ косьтерген эр кес
аякъларынъа тюшеджеклер,
санъа: «РАББИнинъ шеэри,
Исраиль Азизининъ Сионы», – дейджеклер.

15Сени къувдылар, корьмеге истемедилер,
сенден четлендилер,
энди исе сеннен гъурурланаджакълар,
несильден несильге къуванаджакълар.
16+Халкъларнынъ сютюне тояджакъсынъ,
падишанынъ къолундан кечинеджексинъ.
Сонъра биледжексинъ ки,
Мен – РАББИ, сенинъ Къуртарыджынъ,
сени сатын алгъан Якъупнынъ Кучьлюсим.
17Бакъыр ерине – алтын,
демир ерине – кумюш, терек ерине – бакъыр,
таш ерине – демир береджегим.
Тынчлыкъ-аманлыкъ сени къаравуллайджакъ,
догърулыкъ сени бакъаджакъ.

18+Топрагъынъда бир даа зорбалыкъ этмейджеклер,
йыкъмайджакъ ве къырмайджакълар.
Диварларынъа – «Къуртулыш»,
араба къапуларынъа – «Макътав» дейджексинъ.
19+Кунеш санъа кунь ярыгъы олмайджакъ,
ай да сени артыкъ айдынлатмайджакъ.
РАББИ сенинъ эбедий ярыгъынъ,
Алланъ – шуретинъ оладжакъ.
20+Кунешинъ энди батмайджакъ,
айынъ сакъланмайджакъ,
эбедий ярыгъынъ РАББИ Озю оладжакъ,
агълагъан куньлеринъ битеджек.
21+Бутюн халкъынъ инсафлы оладжакъ,
топракъкъа эбедиен сабылыкъ этеджек.

Олар – Мен сачкъан фидан, къолларымнынъ иши, –

Мени шуретлейджеклер.

22Энъ уфакъ адамдан бинъ адам,
энъ кичкене союндан кучьлю халкъ асыл оладжакъ.

Вакъты-саати кельгенде,

Мен, РАББИ, буны тез япаджагъым.

61

Къуртулыш акъкъында хайырлы хабер

61^1+Устюмде РАББИ-ТААЛЯнынъ Руху булуна;

РАББИ мени ягънен сюртип,
алчакъгонъюллилерге хайырлы хабер этмеге чагъырды,
юреклери къырылгъанларгъа шифа бермеге,
эсирлерге – азатлыкъ акъкъында,
зинданда яткъанларгъа – къуртулыш акъкъында айтмагъа,

2+РАББИнинъ разылыгъы йылыны
ве Алламызнынъ джеза кунюни беян этмеге,
эписи агълагъанларнынъ гонъюллерини алмагъа,

3+Сионда къасеветленгенлерге куль ерине – сарыкъны,
агълав ерине – къуванч ягъыны,
тюшкен рух ерине – аджайип макътав урбасыны бермеге ёллады.

Оларгъа: «Догърулыкъ эменлери,

Озь шурети ичюн РАББИнинъ сачкъанлары», – дейджеклер.

4+Чокътан йыкъылгъан шеэрлерни янъыдан къураджакълар,
эски заманларда къырылгъан ерлерни тиклейджеклер,
къадимий несиллерден бошап къалгъан шеэрлерни
янъыдан къураджакълар.

5Ябанджылар келип, къой-эчкилеринъизни бакъаджакълар,
ябанджыларнынъ огъуллары топрагъынъызны ишлейджеклер,
юзюмликлеринъизде чалышаджакълар.

6+Сизлерге «РАББИнинъ руханийлери» дейджеклер,

«Алланынъ хызметчилери» деп адланаджакъсынъыз.

Халкъларнынъ байлыгъыны къулланаджакъсынъыз,
оларнынъ шурети сизинъки оладжакъ.

7+Масхаралыгъынъыз ичюн эки къат аладжакъсынъыз.

Ашалангъаны ичюн къысметине къуванаджакълар,
озь топрагъында эки къат мульк аладжакълар,
шенълиги сонъсуз оладжакъ.
8+Мен, РАББИ, адалетни севем,
чайпавнен зорбалыкъны корьмеге истемейим,
мукяфатларыны акълылыкънен береджегим,
оларгъа эбедий васиетни береджегим.

9+Миллетлер арасында оларнынъ балаларыны биледжеклер,
халкъларнынъ арасында эвлятлары намлы оладжакълар.

Оларны корьген эр кес биледжеклер ки,
олар – РАББИнинъ багъышлагъан эвлятларыдыр.

10+РАББИде буюк къуванч тападжагъым,
Аллам ичюн джаным шенъленеджек.
О манъа къуртулыш урбаларыны,
инсафлыкъ урбасыны кийдирди.
Киевге, руханийге киби, башыма сарыкъ къойды,
бир келинни киби, ильванларнен безетти.
11Топракъ осюмликлерни насыл осьтюрсе,
багъча сачылгъаныны насыл етиштирсе,
РАББИ-ТААЛЯ да бутюн миллетлернинъ огюнде
догърулыгъыны ве шуретини косьтереджек.

62

Азиз халкъ акъкъында

62^1Догърулыгъы ярыкъ киби корюнмегендже,
къуртулышы янгъан къандиль киби олмагъандже,
Сионнынъ файдасы ичюн сусып отурмайджагъым,
Ерусалим ичюн тынчланмайджагъым.

2+Халкълар сенинъ догърулыгъынъны кореджеклер,
эписи падишалар Шуретинъе бакъаджакълар,

РАББИ Озю береджек янъы бир аднен сени адлайджакълар.

3+РАББИнинъ къолунда дюльбер тадж киби оладжакъсынъ,

Алланънынъ элинде падишанынъ сарыгъы киби булунаджакъсынъ.

4+Эндиден сонъ санъа «къувулгъан» демейджеклер,
топрагъынъа «харап этильген» айтмайджакълар,
бунынъ ерине санъа «севимли»,
топрагъынъа «эвли» дениледжек.
Сеннен РАББИнинъ разылыгъы оладжакъ,
топрагъынъ акъайсыз олмайджакъ.
5+Огълан къызгъа эвленген дайын,
огъулларынъ да санъа ойле эвленеджек.
Киев келинге насыл къуванса,
Алланъ да санъа ойле къуванаджакъ.

6Эй, Ерусалим, диварларынъда къаравулларны къойдым,
гедже-куньдюз ич сусмайджакълар.

Эй, РАББИни акъылда туткъанлар!

Сусманъыз!

7Ерусалимни гъайрыдан тиклеп,
шеэрни ер юзюнде намлы этмегендже,

Раббининъ огюнде сусманъыз!

8+РАББИ кучьлю онъ къолуны котерип, ант этти:

– Бир даа душманларынъ богъдайынъны ашамайджакъ,
ябанджыларнынъ огъуллары
сен япкъан тазе шарабынъны ичмейджеклер.
9Отьмекни богъдайны топлагъанлар ашайджакъ,
шарапны юзюмни джыйгъанлар ичеджек
ве Мукъаддес Еримнинъ азбарында РАББИни шуретлейджек.

10+Кечинъиз, араба къапуларындан кечинъиз,
халкънынъ ёлуны ачынъыз!

Джыйыштырынъыз, темизленъиз, ёлны тегизленъиз,
ташларыны джыйынъыз,
халкълар ичюн байракъны котеринъиз!

11+Мына, РАББИ ер юзюнинъ кенарларына илян эте:

– Сион къызына:

«Мына, Къуртарыджынъ келеята!

О, мукяфатлайджакъ, акъларыны береджек», – денъиз.

12Сион халкъына «азиз халкъ»,
«РАББИ сатын алгъан» дейджеклер,
Санъа исе «истенильген»,
«къувулмагъан шеэр» айтаджакълар.

63

Джеза куню

63^1+– Эдомдан, Боцрадан,
ачыкъ къырмызы урбаларында,
шерефли кийимлеринде,
буюк кучьнен кельген ким?
– Бу – Меним! Догърусыны айтам,
къуртамагъа кучюм бар.
2– Не ичюн урбаларынъ къырмызы?

Не ичюн кийимлеринъ юзюм баскъаннынъ кийими кибидир?

3+– Юзюмни бир Озюм бастым,
халкълардан ич бири ёкъ эди янымда.
Оларны ачувнен бастым,
гъазапнен таптадым;
къанлары урбаларыма сачрады,
бутюн кийимлериме септирдим.

4+Джеза кунюни тайинледим,
халкъымны сатын алып, къуртараджакъ йылы кельди.

5+Бакътым, ярдым этеджекни корьмедим,
къол тутаджакъ олмагъанына шаштым.
Амма кучюм Манъа енъиш берди,
гъазабым Манъа къол тутты.
6+Ачувнен халкъларны таптадым,
оларгъа гъазабымны тюшюрдим,
къанларыны ерге акъыздым.

Исраильге олгъан Алланынъ мерамети

7РАББИнинъ буюк севгисини акъылымда тутаджагъым,

Оны эр япкъан шейи ичюн макътайджагъым.
РАББИ бизге эр шейни берди,
исраиллилерге чокъ яхшылыкъ япты,
Онынъ шефкъаты пек буюк,
Онынъ севгиси пек кучьлюдир.
8– Олар керчектен Меним халкъым,
Мени алдатмайджакъ балаларымдыр, – деди РАББИ
ве оларнынъ Къуртарыджысы олды.
9+Эр тюрлю къасеветлерини Озюне алды,
юзюнинъ Мелеги оларны къуртарды,
севгиси ве мераметинен оларны сатын алды,
къадимий заманларда оларны къолларында алып ташыды.

10+Амма олар инат олып,
Онынъ Мукъаддес Рухуны ынджыттылар,
ве О, оларнынъ душманы олды,
оларгъа къаршы дженк этти.

11+О вакъыт Онынъ халкъы эски заманны,

Мусанынъ куньлерини хатырлады.

– Къойларынынъ чобанларынен берабер
оларны денъизден кечирген не ерде?

Мусанынъ юрегине Мукъаддес Рухуны ерлештирген,

12+Мусанынъ сагъ къолунен шанлы кучюни ёллагъан,
онынъ огюнде сувларны экиге больген,
бойле этип, Озюне эбедий нам къазангъан,
13исраиллилерни теренликтен кечирген не ерде?
Атны тегиз чёльден киби,
О, оларны алып кетти, ве олар сюрюнмеди.
14РАББИнинъ Руху оларны,
вадийде айванларны киби,
раатлыкъ ерине алып кетти.
Шанлы нам къазанмакъ ичюн,
халкъыны ойле айдап кетти.

Исраильнинъ дувасы

15+Коклерден бакъ,
азиз ве шанлы булунгъан еринъден бизни корь.
Гъазабынънен къудретинъ къайда?
Шефкъатынънен мераметинъ менден узакълашты.
16+Бизим Бабамыз – тек Сенсинъ.
Ибраим бизни танымаса да,
Исраиль бизни къабул этмесе де,
Сен, я РАББИ – бизим Бабамызсынъ,
эвель-эзельден Адынъ –
бизни сатын алгъан Къуртарыджымыздыр.
17Я РАББИ, не ичюн ёлунъдан урулмагъа,
юреклеримизге инат олмагъа,
Сенден къоркъмамагъа бизге ёл бердинъ?

Къулларынъ, Сенинъ къысметинъ олгъан къабилелер ичюн
бизге къайтып кель.

18Азиз халкъынъ мында
къыскъа вакъыт шорбаджылыкъ этти,
душманларымыз келип, Азиз Еринъни таптады.

19+Сен санки бир вакъыт башлыкъ этмеген,

Адынънен адланмагъан бир халкъ олдыкъ.

64

64^1+Сен коклерни яргъайдынъ, ашагъы тюшкейдинъ!

Сенинъ огюнъде дагълар,

2одунны якъкъан атештен,
сувны къайнаткъан алевден киби, ирип кеткейди!

Адынъны душманларынъа белли эткейдинъ!
Халкълар Сенинъ юзюнъден титрейгейди!
3Бизлер беклемеген вакъытта
Сен ашагъы тюше,
аджайип ишлеринъни япа эдинъ,
ве Сенинъ огюнъде дагълар къалтырай эди.
4+Эвель-эзельден онъа ишангъанлар ичюн
о къадар шей япкъан башкъа алла акъкъында
кимсе эшитмеди, ойлени ич бир козь корьмеди.
5+Догърулыкънен яшагъанларны,
ёлларынъны акъылында туткъанларны
Сен къуванчнен къаршылайсынъ.
Мына, бизлер чокътан гуна япкъанларымыз ичюн,
бизге къаршы ачувландынъ.
Биз насыл къуртуладжакъмыз?
6+Эпимиз арам шей киби олдыкъ,
догъру ишлеримиз де – кирленген урба кибидир.
Биз эпимиз, япракълар киби, соламыз,
бизни, ель киби, къабаатларымыз алып кете.
7+Кимсе Адынъны чагъырмай,
Сени гъайретнен къыдыргъан да ёкъ.
Сен бизден юзюнъни сакъладынъ,
бизге къабаатларымызда ирип кетмеге ёл бердинъ.

8+Амма шимди, я РАББИ, Сен – бизим Бабамызсынъ!

Биз – чамурмыз, Сен – чёльмекчисинъ,
эпимиз – сенинъ къолларынънынъ ишимиз.

9Я РАББИм! Къарардан зияде ачувланма,
къабаатымызны эбедий акъылынъда тутма.

Бизге бакъ, эпимиз – Сенинъ халкъынъмыз!

10Азиз шеэрлеринъ сахрагъа чевирильди,

Сион бакъымсыз, Ерусалим харап олды.

11+Деделеримиз Сени шуретлеген,
азиз, шанлы Эвимиз бутюнлей янды,
бутюн къыйметли шейлеримиз ёкъ олды.

12Я РАББИ! Бундан сонъ да Озюнъни тутаджакъсынъмы,
индемейип, бизни къарардан зияде къыйнайджакъсынъмы?

65

Алла инатларны джезалай

65^1Къыдырмагъанлар Мени таптылар,
истемегенлерге Озюмни ачыкъ косьтердим.
Адымны чагъырмагъан халкъкъа:
«Мен Мындам! Мындам!» – дедим.
2+Яман ёлда юрген,
къара ниетлерини беджерген,
инат бир халкъкъа
кунь бою къолларымны узаттым.
3+О халкъ козюме бакъып,
Мени эр вакъыт ачувландыра,
багъчаларында къурбанлар чала,
кирпичлерде къокъулы отларны якъа,
4+дюрбелерде отуралар,
къобаларда геджелейлер,
домуз этини ашайлар,
къазанларында арам аш пиширелер,
5башкъаларгъа: «Токъта! Якъынлашма,
мен сенден азизим», – дейлер.
Олар – буруныма кирген тютюн кибидир,
эр кунь янгъан атештир.

6+Бу огюмде язылгъандыр;
индемейджегим, джезалайджагъым,
акъларынъызны береджегим.

7Дагъларда къокъулы отларны якътылар,
Мени байырларда яманладылар, – дей РАББИ.
– Шунынъ ичюн гуналары
ве бабаларынынъ гуналары ичюн джезасыны береджегим,
эвель эткен ишлери ичюн
джезасыны башларынъызгъа тюшюреджегим.

8+РАББИ бойле дей:

– Данелери сувлу юзюм салкъымыны корьгенде,

«Эзменъиз, онда берекеттир», – дейлер.

Къулларымнынъ хатири ичюн Мен де ойле япаджагъым,
эписини ёкъ этмейджегим.

9Якъуптан – эвлятны,

Ехудадан – дагъларымнынъ сабысыны асыл этеджегим.

Сайлагъанларым топракънынъ сабылары оладжакъ,
анда къулларым яшайджакъ.
10+Мени къыдыргъан халкъым
Шарон еринде къой-эчкилерини отлатаджакъ,
туварлары Акъор вадийинде раатланаджакъ.

11Амма сизлер, РАББИден вазгечкенлер,
азиз дагъымны унуткъанлар,
«Къысмет» алласына софра къойгъанлар,

«Такъдир» алласына[*] савутны къокъулы шарапнен толдургъан адамлар!

12+Мен сизни къылычкъа къысмет этеджегим,
союлмакъ ичюн эпинъиз эгиледжексиз,
чюнки Мен чагъыргъанымда, джевап бермединъиз,
айткъанымда, динълемединъиз,
козьлерим огюнде яманлыкъ эттинъиз,
бегенмегенимни сайладынъыз.

13+Онынъ ичюн РАББИ-Тааля бойле дей:
– Мына, къулларым аш ашайджакъ,
сизлер исе ач къаладжакъсынъыз.
Къулларым ичеджек,
сизлер исе сувсузлыкътан чекишеджексинъиз.
14+Къулларым шенъленеджеклер,
сизлер исе масхара оладжакъсынъыз,
къулларым юрек къуванчнен йырлайджакълар,
сизлер исе юрек сыкъынтысындан къычыраджакъсынъыз,
рухунъызнынъ эзильгенинден агълайджакъсынъыз.

15+Сайлагъан халкъым адынъызнен къаргъайджакълар,

РАББИ-ТААЛЯ сизни ольдюреджек,
къулларына исе башкъа ад береджек.
16+Ер юзюнде озюне багъышлав къыдыргъан
Ишанчлы Алланынъ багъышлавыны къыдыраджакъ;
ер юзюнде ант эткен
Ишанчлы Алланен ант этеджек.
Эвельки сыкъынтылар унутыладжакъ,
козюмден сакъланаджакълар.

Янъы ер ве янъы коклер

17+Бакъынъыз, Мен янъы коклерни
ве янъы бир ерни яратаджагъым.

Эвелькилери анъылмайджакъ,
акъылгъа биле кельмейджек.

18Меним яраткъанларыма
эбедиен шенъленип къуванаджакъсынъыз.

Бакъынъыз, Мен яраткъан Ерусалим ве халкъ
шенъ ве къуванчлы оладжакълар.

19+Ерусалим ичюн шенъленеджегим,
халкъым ичюн къуванаджагъым.

Анда ич агъламайджакълар, ич къычырмайджакълар.

20Анда тек къыскъа вакъыт яшагъан балалар,
омюрининъ куньлери толмагъан къартлар олмайджакъ.

Юз яшында ольгенни яш огълан деп, саяджакълар,
юз яшыны толдурмагъан исе лянетли сайыладжакъ.

21+Эвлерини къурып, ичлеринде яшайджакълар,
юзюм багъларыны сачып, салкъымларыны ашайджакълар.

22+Олар къургъан эвлеринде башкъалар яшамайджакъ,
сачкъанларынынъ берекетини башкъалар ашамайджакъ.

Халкънынъ куньлери
терекнинъ куньлери киби узун оладжакъ,
сайлагъанларым япкъанларынен
узун вакъыт къулланаджакълар.
23+Бошуна чалышмайджакълар,
беля ичюн де бала тапмайджакълар.
Озьлери де, эвлятлары да
РАББИ яхшылыкъ этильген халкъы оладжакъ.
24+Олар чагъырмаздан эвель,
Мен джевап береджегим,
лафларыны битирмезден эвель,
Мен энди эшитеджегим.
25+Къашкъырнен къозу берабер отлайджакъ,
арслан, бугъа киби, тобан ашайджакъ,
йылан ашайджагъы исе топракъ оладжакъ.
Азиз дагъымнынъ ич бир еринде
кимсе яманлыкъ этмейджек, зарар кетирмейджек, – дей РАББИ.

66

Алла халкъларны суд эте

66^1+РАББИ бойле дей:

– Коклер – тахтым,
ер юзю – аякъларыма таяма.

Меним ичюн эвни къайда къураджакъсынъыз?

Раатланмагъа ерим не ерде оладжакъ?

2+Къолларым бутюн буларны япты,
бойле этип, эр шей пейда олды, – дей РАББИ.

Лякин Мен алчакъгонъюллилерге,
рухтан тюшкенлерге,
сёзюм огюнде къалтырагъанларгъа бакъаджагъым.

3+Бугъаны сойгъан – адамны ольдюргенге ошай,
къойны къурбан чалгъан – копекнинъ бойнуны къыргъан кибидир,
ашлыкъ бахшышыны кетирген – домуз къаныны кетирген киби,
къокъулы отларны якъкъан – бош путкъа ибадет эткен кибидир.

Олар озь ёлларыны сайладылар,
джанлары да эткен арамлыкъларындан кейф ала.
4+Мен де шуны сайлап, оларны джезалайджагъым,
башларына дешетли шей тюшюреджегим,
чюнки Мен чагъыргъанымда, джевап бермедилер,
айткъанымда, динълемедилер,
козьлерим огюнде яманлыкъ эттилер,
бегенмегенимни сайладылар.

5РАББИнинъ сёзюнден къалтырагъанлар,

Онынъ сёзюни динъленъиз:

– Сизни корьмеге истемеген,

Адым ичюн сизни къувалагъан къардашларынъыз:

«РАББИ Озюни шуретинде косьтерсин де,
шенълигинъизге бакъайыкъ!» – дейлер.

Амма олар масхара оладжакълар.

6Шеэрден шамата,

РАББИнинъ Сарайындан сеси эшитиле!

РАББИ душманларыны къазангъанларына коре джезалай.

7+Догъув агърысыны бильмейип, догъды,
оны агърылары тутмаздан, бир огълан бала тапты!

8Бойле шейни ким эшитти?

Бунъа ошагъанны ким корьди?

Бир мемлекет бир куньде догъармы,
халкъ бир аньде пейда олурмы?

Сион исе, агърысы тутар-тутмаз,
огъулларыны тапты.

9Догъув вакътына кетиририм де,
догъурмагъа ёл бермемми? – дей РАББИ.
– Я да догъурмагъа кучь берип,
къарныны къапатырыммы? – дей Алланъ.
10– Ерусалимнен берабер къуванынъыз,
оны севгенлер, эпинъиз онынъ ичюн шенъленинъиз!

Ерусалим ичюн агълагъанлар!

Энди онен берабер къуванынъыз!

11Бала анасынынъ кокюсинден ашап-тойып теселли алгъан киби,
сиз де шеэрнинъ шуретинден зевкъ сюреджексинъиз.

12+РАББИ бойле дей:
– Бакъынъыз, бу шеэрге озенге ошагъан
тынчлыкъ-аманлыкъ береджегим,
сув ташкъыны киби,
онъа халкъларнынъ байлыгъыны ёллайджагъым
ве сизге кейф береджегим.
Сизлерни къучакъта ташыйджакълар,
тиз устюне къойып охшайджакълар.
13+Анасы огълунынъ гонълюни алгъаны дайын,
сизинъ гонълюнъизни Мен аладжагъым,
сиз Ерусалимде теселли тападжакъсыз.

14Буны корип, къуванаджакъсынъыз,
беденлеринъиз, тазе от киби, кучьке толаджакъ.

РАББИнинъ къолу къулларына белли оладжакъ,
душманларына исе О, ачувланаджакъ.
15+Бакъынъыз, РАББИ атеште келир,
Онынъ арабалары – боран кибидир.
О, гъазапнен джезалайджакъ,
алевли атешни ёллап, серт къычыраджакъ.
16+РАББИ эр бир тири джанны
атеш ве къылычнен суд этеджек,
РАББИ чокъларны ольдюреджек.

17+– Озьлерини «эляллап ве темизлеп», багъчаларгъа бирер-бирер киргенлер, домуз этини, джиренч шейлерни ве сычанларны ашагъан эр кес гъайып оладжакълар, – дей РАББИ.

18+– Мен оларнынъ эткенлерини ве ниетлерини билем. Бутюн халкъларны, тюрлю тиллернен лаф эткенлерни топламагъа келеятам. Олар келип, шуретимни кореджеклер. 19Оларнынъ арасында бир алямет косьтереджегим. Сагъ къалгъанларны халкъларгъа, Таршишке, Пулгъа ве Лудгъа (яй кергенлерге), Тувалгъа, Явангъа, Меним акъкъымда эшитмеген, шуретимни корьмеген, узакъ адаларгъа ёллайджагъым. Олар халкъларгъа шуретимни хабер этеджеклер. 20+О вакъыт бутюн халкъларнынъ арасында яшагъан эписи агъа-къардашларынъызны атларда, ачыкъ ве япыкъ арабаларда, къатырларда ве тез юрген девелерде азиз дагъыма, Ерусалимге РАББИге бахшыш оларакъ алып кетиреджеклер, – дей РАББИ. – Бунъа ошап, Исраиль огъуллары темиз савутларда РАББИнинъ Эвине ашлыкъ бахшышларыны кетирелер. 21+Алып кетирильген исраиллилернинъ арасындан башкъаларны руханийлер ве левийлилер этеджегим, – дей РАББИ.

22+– Яратаджакъ янъы коклер ве янъы ер огюмде эбедиен тураджакъ, эвлятларынъыз ве сойларынъызнынъ адлары да эбедий оладжакъ, – дей РАББИ. 23– О заман эр янъы ай куню ве эр раатлыкъ куню эр джан огюме ибадет этмеге келеджек, – дей РАББИ. 24+– Тышары чыкъкъанда исе, Менден юзь чевиргенлернинъ джесетлерине бакъаджакълар. Оларны кемирген къурт ольмез, якъкъан атеш сёнмез. Эр бир джан олардан нефретленеджек.

* 5.10 Къ. еуд. «он цемед юзюмлик пайы» демектир. Бир цемед – бир кунь ичинде эки огюз сюрип чыкъаджакъ киби буюклигинде топракъ пайы.

* 5.10 Бир буюк къопкъа; беш чувал; ярым чувал – къ. еуд. «бир бат», «бир хомер», «бир эфа».

* 6.2 Сераф – коклердеки махлюкъ, къ. еуд. «алевли» манасыны анълата.

* 7.3 Шеар-Яшув – къ. еуд. бу аднынъ айтылувы «сагъ къалгъанлар къайтаджакъ» манасыны анълаткъан ибаренинъ айтылувына ошай.

* 7.14 Иммануэл – къ. еуд. «Алла бизнен» манасыны анълата.

* 8.1 Къ. еуд. «Махер-шалал-хаш-баз».

* 8.8 Я да «Амма къуш чипчесини къанатларынен япкъаны киби, Алла сени къорчалар. Алла бизнен!»

* 8.10 Къ. еуд. «Иммануэл».

* 8.22 Я да «Сюргюн этильгенлер ичюн азчыкъ ярыкъ биле ёкъ».

* 14.9 Олюлернинъ рухлары – къ. еуд. «рефалылар» демектир.

* 18.2 Я да «къудретли». Даа 18.7 бакъ.

* 19.15 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «не баш, не къуйрукъ, не пальма пытагъы, не къамыш» демектир.

* 19.18 Херес – къ. еуд. бу сёз «йыкъылув» я да «кунеш» манасыны анълатмакъ мумкюн.

* 23.7 Я да «Энди сизлер узакъ мемлекетте гъурбетликке огърайджакъсынъыз».

* 23.10 Я да «Таршиш гемилери! Эвге къайтынъыз! Энди лиманынъыз ёкъ!»

* 26.14 Олюлернинъ рухлары – къ. еуд. «рефалылар» демектир.

* 29.1 Ариэл – къ. еуд. бу сёз «Алланынъ арсланы», я да «къурбан ери» манасыны (29.2) анълата.

* 30.7 Къ. еуд. сёзю-сёзюне «кибирли Рахав киби, отуралар» демектир. «Рахав» сёзюнинъ манасы – кибир, къопайлыкъ.

* 30.20 Я да «Чокъ хорлангъан ве сыкъылгъан олсанъыз да».

* 30.33 Къ. еуд. «Тофет», Ерусалимнинъ янында ерлешкен, халкъларнынъ чешит тюрлю аллаларына табынмакъ ичюн ер, мында балаларны атешке атып, къурбан чала эдилер.

* 34.14 Лилит – гедже хаялети, джинлернинъ бир чешити.

* 34.15 Я да «терек йыланы».

* 35.1 Къ. еуд. «Арава».

* 40.9 Я да «хабер эткен Сион».

* 40.9 Я да «хабер эткен Ерусалим».

* 44.2 Ешурун – Исраильнинъ шаиране ады, «догъру, намуслы олгъан» манасыны анълата.

* 45.1 Месих – (къ. еуд. «машиах») Алланынъ истегини ерине кетирмек ичюн сайлангъан адам. Бу вазифени беджермекнинъ алямети – бу адамнынъ зейтюн ягъынен ягъланмасыдыр.

* 46.1 Бел; Нево – Вавилонлыларнынъ аллалары.

* 51.9 Рахав – денъиз джанавары. Бельки, шу джанаварнынъ ады «гъурур» сёзюне манадаш олып келир ве Алланынъ душманы деп сайылыр. Даа Эюп 9.13 бакъ.

* 65.11 Къысмет; Такъдир – къ. еуд. «Гъад» ве «Мений».

+ 1.1 Хош 1.1; Ам 1.1; Микъа 1.1
+ 1.2 Текр 32.1; Йрм 22.29
+ 1.3 Йрм 5.4; 8.7
+ 1.6 Збр 37.4; Лк 10.34
+ 1.7 Текр 28.51
+ 1.9 Баш 19.24; Рим 9.29
+ 1.10 Баш 18.20; Йрм 23.14; Ехез 16.46
+ 1.11 1 Пад 15.22; Икм 15.8; Хош 6.6
+ 1.12 Чыкъ 23.17; 34.23; Джем 4.17

+ 1.13 Сай 28.1-15; Йрм 6.20; Ам 5.21-22; Мал 1.10

+ 1.15 1 Пад 8.18; Икм 1.28; 6.17; Еш 59.3; Йрм 4.31; 11.11; Агъл 1.17; Микъа 3.4

+ 1.16 Збр 50.4; Йрм 4.14; Якъ 4.8

+ 1.17 Чыкъ 22.22; Йрм 21.12; 22.3; Микъа 6.8; Зек 7.9-10; Якъ 1.27

+ 1.18 Збр 50.9; Еш 44.22
+ 1.19 Текр 30.16
+ 1.20 Эюп 27.14
+ 1.21 Лев 17.7; Ехез 16.15; 23.3
+ 1.22 Йрм 6.30; Ехез 22.19-20
+ 1.23 Йрм 5.28; Зек 7.10; Микъа 3.11; 7.3
+ 1.24 Текр 32.41; Йрм 46.10
+ 1.25 Ехез 22.18; Зек 13.9; Мал 3.2-3
+ 1.26 Зек 8.3
+ 1.28 Збр 1.6
+ 1.29 Еш 65.3; 66.17
+ 1.30 Йрм 8.13
+ 1.31 Еш 66.24

+ 2.3 Еш 27.13; 56.7; 60.3; 66.20; Йрм 31.6; Зек 8.20-22; Мал 1.11

+ 2.4 Ехез 39.9; Хош 2.18; Зек 9.10; Ёэль 3.10

+ 2.5 Еш 60.1; 1 Юх 1.7; Эф 5.8
+ 2.7 Еш 39.2; Текр 17.16-17
+ 2.8 Йрм 2.28; Еш 44.9-17
+ 2.10 Цеф 2.3; 2 Тес 1.9
+ 2.11 Еш 5.15-16
+ 2.13 Ехез 27.6; 31.3; Зек 11.1-2
+ 2.16 Збр 47.8; Ехез 27.25
+ 2.19 Эюп 9.6; Еш 13.13; Хагъ 2.6; Сыр 6.15
+ 2.20 Еш 30.22; 31.7
+ 2.22 Збр 145.3-4
+ 3.1 Лев 26.26; Ехез 4.16
+ 3.5 Микъа 7.3-6
+ 3.9 Баш 13.13; 18.20
+ 3.10 Икм 12.14; Йрм 22.15
+ 3.13 Збр 9.9; 81.1; Еш 2.4; Ёэль 3.12
+ 3.14 Хош 4.1; Микъа 6.2; Ам 3.10
+ 3.15 Збр 93.5
+ 3.16 Еш 32.9; Ам 6.1; Цеф 1.12
+ 3.18 Къад 8.21
+ 3.25 Эюп 2.3; Йрм 14.2
+ 4.2 Йрм 23.5; 33.15; Зек 3.8; 6.12
+ 4.3 Ов 1.17
+ 4.4 Ехез 36.25; Ёэль 3.21
+ 4.5 Чыкъ 13.21; Зек 2.5
+ 4.6 Еш 25.4

+ 5.1 Збр 79.9; Йрм 2.21; Хош 9.10; Мт 21.33; Юх 15.1

+ 5.5 Йрм 5.10; 39.8
+ 5.6 3 Пад 17.1; Еш 7.23-24
+ 5.7 Збр 79.9
+ 5.8 Микъа 2.2
+ 5.11 Икм 23.20-21
+ 5.12 Збр 27.5
+ 5.13 Еш 1.3; Хош 4.6
+ 5.14 Збр 140.7
+ 5.15 Еш 2.11, 17
+ 5.19 Йрм 17.15; Ехез 12.22; 2 Пётр 3.4
+ 5.20 Эюп 17.12; Мал 2.17
+ 5.21 Икм 3.7
+ 5.22-23 Чыкъ 23.7; Икм 17.15; 24.24
+ 5.24 Еш 47.14
+ 5.25 Еш 9.12, 17, 21; 10.4; Йрм 4.24
+ 5.26 Текр 28.49; Еш 11.10, 12
+ 5.28 Йрм 4.13
+ 5.29 Йрм 2.15; Нах 2.11
+ 5.30 Джем 12.2; Еш 8.22; Йрм 4.23; Агъл 3.2

+ 6.1 3 Пад 22.19; 2 Тар 26.23; Дан 7.9; Сыр 4.2

+ 6.2 Ехез 1.11; Сыр 4.8

+ 6.3 Сай 14.21; Збр 71.19; Еш 11.9; Хав 2.14; Сыр 4.8

+ 6.4 3 Пад 8.10; Сыр 15.8

+ 6.7 Йрм 1.9; Дан 10.16

+ 6.9 Текр 29.4; Йрм 5.21; Мт 13.14-15; Мк 4.12; Фаал 28.26-27

+ 6.10 Йрм 5.21; Юх 12.40
+ 6.13 Текр 7.6
+ 7.1 4 Пад 15.37; 16.1, 5; 2 Тар 28.5
+ 7.3 4 Пад 18.17; Еш 36.2
+ 7.7 Еш 8.10
+ 7.14 Еш 37.30; 38.7; Мт 1.23
+ 7.17 3 Пад 12.16-17
+ 7.18 Еш 5.26
+ 7.20 4 Пад 18.13; Еш 36.1
+ 7.24 Еш 5.6; 32.13
+ 8.1 Текр 27.8; Еш 30.8; Хав 2.2
+ 8.2 4 Пад 16.10
+ 8.4 Еш 7.8-9
+ 8.6 Еш 7.1, 4
+ 8.7 Еш 7.20
+ 8.8 Еш 30.28; Дан 11.10
+ 8.10 Еш 7.7
+ 8.12 1 Пётр 3.14
+ 8.14 Еш 28.16; Ехез 11.16; 1 Пётр 2.8

+ 8.16 Еш 29.11; Дан 12.4; Сыр 5.1; 10.4; 22.10

+ 8.17 Еш 26.14
+ 8.18 Еш 20.3; Еуд 2.13
+ 8.19 Лев 19.31; 1 Пад 28.11-14; Еш 19.13
+ 8.20 Еш 60.2
+ 8.21 Чыкъ 22.28
+ 8.22 Еш 5.30; Нах 1.8
+ 9.1 4 Пад 15.29; 2 Тар 16.4
+ 9.2 Еш 42.6-7; 49.6; Мт 4.15-16; Лк 1.79
+ 9.3 Еш 26.15
+ 9.4 Къад 7.19-25; Еш 10.26
+ 9.5 Еш 2.4; Ехез 39.9; Хош 2.18; Микъа 4.3
+ 9.6 Еш 26.12; Микъа 5.5

+ 9.7 2 Пад 7.13; 4 Пад 19.31; Збр 88.4; Еш 37.32; Лк 1.32

+ 9.11 Еш 7.1; 8.6
+ 9.12 4 Пад 16.6; 2 Тар 28.18; Еш 5.25; 10.4
+ 9.13 Йрм 2.30
+ 9.14 Текр 28.13; Еш 19.15
+ 9.15 Микъа 3.5
+ 9.17 Еш 5.25
+ 9.19 Еш 24.6
+ 9.20 Лев 26.26
+ 9.21 Еш 5.25
+ 10.1 Йрм 8.8

+ 10.2 Чыкъ 22.31; 23.6; Эюп 22.9; Збр 93.6; Ехез 22.7; Ам 2.7

+ 10.4 Еш 5.25; 9.12
+ 10.5 Хав 1.12
+ 10.6 Еш 9.17
+ 10.7 Микъа 4.12
+ 10.9 Ам 6.2
+ 10.11 4 Пад 18.33-35; Еш 36.18-20; 37.12
+ 10.12 4 Пад 19.35-37; Еш 37.36-38
+ 10.13 Текр 32.27
+ 10.16 Збр 105.15
+ 10.17 Еш 27.4; 33.12
+ 10.22 Баш 22.17
+ 10.23 Еш 28.22; Рим 9.27-28
+ 10.24 4 Пад 19.6; Еш 37.6
+ 10.26 Чыкъ 14.27-30; Къад 7.22, 25; Еш 9.4
+ 10.27 Нах 1.13
+ 10.28 1 Пад 14.2
+ 10.29 1 Пад 7.17; 11.4; 13.23
+ 10.30 Ехо 21.18; 1 Пад 25.44; Йрм 1.1
+ 10.32 1 Пад 21.1
+ 10.33 Еш 10.18; Ехез 31.3; Ам 2.9
+ 11.2 Еш 42.1; 61.1; Мт 3.16

+ 11.4 Эюп 4.9; Збр 71.2, 4; 138.19; 2 Тес 2.8; Сыр 2.16

+ 11.6 Еш 65.25

+ 11.9 Сай 14.21; Збр 71.19; Еш 65.25; Хав 2.14

+ 11.10 Текр 28.49; Еш 5.26; 49.22; 62.11; Рим 15.12; Сыр 5.5; 22.16

+ 11.11 Хош 11.11; Микъа 7.12; Зек 7.10

+ 11.12 Текр 30.3; Йрм 32.37; Ехез 11.17; Цеф 3.20

+ 11.13 2 Пад 19.41-43; Йрм 3.18; Ехез 37.16-17; Хош 1.11

+ 11.14 Йрм 49.28
+ 11.15 Еш 7.20; Сыр 16.12
+ 11.16 Чыкъ 14.29; Еш 19.23
+ 12.1 Еш 11.11
+ 12.2 Чыкъ 15.2; Збр 117.13
+ 12.4 1 Тар 16.8; Збр 8.2-3; 104.1
+ 12.5 Чыкъ 15.1

+ 12.6 Збр 45.6; Хош 11.9; Цеф 3.14; Зек 2.10; 9.9

+ 13.1 Еш 21.1; 47.1; Йрм 50.1
+ 13.2 Еш 5.6
+ 13.5 Йрм 50.24
+ 13.6 Ехез 30.3; Ёэль 1.15; Ов 1.15; Цеф 1.7
+ 13.7 Ехез 7.17
+ 13.8 Еш 42.14; Йрм 4.31; 30.6; Микъа 4.9-10
+ 13.9 Еш 24.1

+ 13.10 Еш 24.23; Ехез 32.7-8; Ёэль 2.31; Мт 24.29; Сыр 6.12

+ 13.11 Еш 2.11

+ 13.12 Баш 10.29; 3 Пад 9.28; 1 Тар 29.4; Эюп 22.24; Збр 44.8

+ 13.13 Эюп 9.6; Хагъ 2.6

+ 13.14 Йрм 50.16

+ 13.16 4 Пад 8.12; Збр 136.9; Агъл 5.11; Зек 14.2; Нах 3.10

+ 13.17 Еш 21.12; Йрм 51.11, 28; Дан 5.31

+ 13.18 Йрм 50.29

+ 13.19 Баш 19.24; Текр 29.23; Йрм 49.18; Цеф 2.9

+ 13.20 Йрм 3.2; 51.37

+ 13.21 Эюп 30.29; Еш 34.13; Йрм 50.39; Микъа 1.8

+ 14.1 Ехез 47.22; Зек 1.17; Эф 2.12-14
+ 14.2 Еш 49.22; 66.20
+ 14.4 Хав 2.6
+ 14.8 Ехез 31.16-17
+ 14.12 Сыр 9.1; 12.8-9
+ 14.13 Йрм 51.53
+ 14.14 Ехез 28.2; 2 Тес 2.4
+ 14.15 Эюп 20.6-7; Агъл 2.1; Мт 11.23
+ 14.17 Йрм 50.33
+ 14.20 Збр 36.28
+ 14.23 Еш 34.11

+ 14.25 Еш 10.5, 27; 37.36; Нах 1.13; 3.7; Цеф 2.13

+ 14.27 Эюп 9.13; 23.13; Дан 4.32
+ 14.28 4 Пад 16.20
+ 14.32 Цеф 3.12

+ 15.1 Сай 21.15; Текр 2.9, 29; Еш 25.10; Йрм 48.1; Ехез 25.8; Ам 2.1; Цеф 2.8

+ 15.2 Сай 21.30; 32.38; Ехез 7.18
+ 15.4 Сай 32.37; Йрм 48.34
+ 15.5 Йрм 48.5
+ 16.1 4 Пад 14.7
+ 16.2 Къад 11.18
+ 16.5 Еш 32.1
+ 16.6 Йрм 48.29
+ 16.7 4 Пад 3.25; Йрм 48.31-34
+ 16.8 Сай 21.32
+ 16.9 Сай 32.37; Йрм 48.34
+ 16.11 Йрм 4.19
+ 16.14 Еш 21.16; Йрм 48.13
+ 17.1 Еш 7.8-9; Йрм 49.23; Ам 1.3; Зек 9.1
+ 17.2 Текр 28.26; Йрм 7.33
+ 17.5 2 Пад 5.18
+ 17.6 Еш 24.13; Микъа 7.1
+ 17.8 Еш 27.9; Микъа 5.13
+ 17.9 Микъа 5.11
+ 17.10 Текр 32.18; Збр 105.21; Йрм 2.32
+ 17.12 Збр 64.8
+ 18.3 Еш 5.26
+ 18.4 Збр 10.4

+ 19.1 Чыкъ 12.12; Сай 33.4; Збр 17.10; 103.3; Йрм 46.2; Ехез 29.2; Ёэль 3.19

+ 19.2 Къад 7.22
+ 19.3 Збр 32.10; Еш 8.19
+ 19.4 Йрм 46.13; Ехез 29.19
+ 19.5 Эюп 14.11
+ 19.6 Ехез 30.12
+ 19.11 Сай 13.23; Збр 77.12,
+ 19.12 3 Пад 4.30
+ 19.13 Ехез 30.13
+ 19.14 Йрм 48.26
+ 19.15 Еш 9.14-15
+ 19.16 Йрм 50.37; 51.30; Нах 3.13
+ 19.18 Цеф 3.9
+ 19.19 Баш 28.18-19
+ 19.21 Юнус 1.16; Зек 14.16-18
+ 19.22 Йрм 46.26; Ехез 29.13
+ 19.23 Еш 11.16
+ 19.24 Баш 12.2-3
+ 20.1 1 Пад 5.1
+ 20.2 1 Пад 19.24; Микъа 1.8,
+ 20.3 Еш 8.18
+ 20.4 Нах 3.10
+ 21.1 Еш 13.1; 47.1; Йрм 50.1; 51.1,

+ 21.2 Баш 14.1; Еш 13.17; 24.16; 33.1; Йрм 49.34; Ехез 32.24; Дан 5.31; 8.2

+ 21.3 Еш 13.8
+ 21.6 Йрм 6.17; Ехез 3.17; 33.2; Хош 9.8
+ 21.8 Хав 2.1
+ 21.9 1 Пад 5.4; Йрм 50.2; 51.8
+ 21.10 Йрм 51.33; Ам 1.3
+ 21.14 Баш 25.15; Эюп 6.19; Йрм 25.23
+ 21.16 Еш 16.14
+ 22.2 Еш 32.13; Агъл 4.9
+ 22.4 Йрм 9.1; Микъа 1.8
+ 22.6 4 Пад 16.9; Еш 21.2; Ам 1.5; 9.7
+ 22.9 2 Пад 5.7
+ 22.12 2 Пад 3.31; Микъа 1.16
+ 22.13 Еш 56.12; 1 Кор 15.32
+ 22.15 4 Пад 18.18; Еш 36.3; 37.2
+ 22.16 2 Тар 16.14
+ 22.20 4 Пад 18.18; 19.2
+ 22.22 Мт 16.18; Сыр 3.7-8

+ 23.1 3 Пад 10.22; Йрм 47.4; Ехез 26.2; Ёэль 3.4; Ам 1.9; Зек 9.2; Юнус 1.3

+ 23.2 Баш 10.15; Ехо 19.28
+ 23.3 Ехез 27.3-36
+ 23.11 Чыкъ 14.21
+ 23.13 Еш 47.1
+ 23.15 Йрм 25.11,
+ 23.17 Сыр 17.1-2
+ 24.1 Еш 13.9
+ 24.2 Хош 4.9
+ 24.4 Йрм 4.28; Хош 4.3; Ёэль 1.10
+ 24.5 Сай 35.33
+ 24.6 Текр 29.27; Еш 9.19; Зек 5.3
+ 24.7 Ёэль 1.10
+ 24.8 Йрм 7.34; 16.9; Ехез 26.13; Хош 2.11
+ 24.11 Ёэль 1.12
+ 24.13 Еш 17.6; Микъа 7.1
+ 24.16 Еш 21.2; 33.1
+ 24.17 Йрм 48.43-44; Агъл 3.47
+ 24.18 Баш 7.11; Збр 17.8; Ам 5.19
+ 24.20 Эюп 12.25; Збр 106.27; Еш 29.9
+ 24.23 Збр 92.1; Еш 13.10
+ 25.1 Чыкъ 15.2
+ 25.2 Йрм 9.11
+ 25.4 Еш 4.6; Ёэль 3.16
+ 25.6 Еш 2.2-3
+ 25.8 1 Кор 15.54-55; Сыр 7.17; 21.4
+ 25.9 Збр 9.15

+ 25.10 Еш 15.1; Йрм 48.1; Ехез 25.8; Ам 2.1; Цеф 2.8

+ 26.2 Збр 23.7; 117.19-20
+ 26.4 Текр 32.18; Еш 17.10; 44.8
+ 26.7 Збр 36.23
+ 26.9 1 Тар 16.14; Збр 62.2; 104.7
+ 26.11 Збр 20.10; Микъа 7.16; Еуд 10.27
+ 26.12 Еш 9.6; Микъа 5.5
+ 26.13 Чыкъ 1.11; Къад 3.8
+ 26.14 Джем 9.5
+ 26.15 Еш 9.3
+ 26.17 Еш 13.8; Юх 16.21
+ 26.19 Ехез 37.12; Дан 12.2
+ 26.20 Еш 2.10; Цеф 2.3
+ 26.21 Микъа 1.3
+ 27.1 Текр 32.41
+ 27.2 Еш 5.7
+ 27.4 Еш 27.4
+ 27.6 Еш 37.31; Хош 14.6
+ 27.8 Чыкъ 15.8; Эюп 4.9; Еш 11.4
+ 27.9 4 Пад 18.4; Еш 17.8
+ 27.10 Еш 17.9; Микъа 5.11
+ 27.11 Текр 32.28

+ 27.13 Еш 11.11; Микъа 7.12; Мт 24.31; 1 Тес 4.16; Сыр 11.15

+ 28.2 Еш 28.17; Ехез 13.11; 38.22
+ 28.6 3 Пад 3.28
+ 28.7 Хош 4.11
+ 28.10 Йрм 6.10
+ 28.11 Текр 28.49; Еш 33.19; 1 Кор 14.21
+ 28.13 Еш 8.14-15
+ 28.14 Икм 3.34; 21.24

+ 28.16 Збр 86.2; 117.22; Зек 3.9; Рим 9.33; 10.11; 1 Пётр 2.6

+ 28.17 Еш 28.2; Ехез 38.22
+ 28.21 Ехо 10.10; 2 Пад 5.20
+ 28.22 Еш 10.23
+ 28.29 Йрм 32.19; Рим 11.33
+ 29.1 2 Пад 5.9
+ 29.3 4 Пад 25.1; Ехез 4.2
+ 29.6 Чыкъ 19.16-18; 3 Пад 19.11-12
+ 29.7 Эюп 20.8
+ 29.9 Еш 24.20
+ 29.10 Рим 11.8

+ 29.11 Еш 8.16; Дан 12.4; Сыр 5.1; 10.4; 22.10

+ 29.13 Збр 77.36; Йрм 12.2; Мт 15.9; Мк 7.7; Кол 2.22

+ 29.14 1 Кор 1.19
+ 29.15 Ехез 8.12; 9.9
+ 29.16 Еш 29.16; Йрм 18.6; Рим 9.20-24
+ 29.18 Еш 32.2; 35.5
+ 29.19 Еш 61.1
+ 29.21 Ам 5.10
+ 29.22 Еш 51.2
+ 30.2 Еш 31.1; 36.6; Йрм 2.18
+ 30.3 4 Пад 18.21; Еш 22.20
+ 30.4 Сай 13.23; Еш 19.11
+ 30.5 Йрм 2.36
+ 30.7 Еш 36.6; Йрм 46.17
+ 30.8 Текр 27.8; Эюп 19.23; Еш 8.1; Хав 2.2

+ 30.10 Йрм 11.21; Ехез 13.8-9; Ам 2.11; Микъа 2.6

+ 30.13 Икм 6.15
+ 30.14 Збр 2.9; Джем 12.6; Йрм 19.11
+ 30.17 Лев 26.8; 2 Тар 24.24
+ 30.18 2 Пётр 3.9
+ 30.22 Еш 2.20; 31.7
+ 30.23 Збр 64.13-14
+ 30.25 Ёэль 3.18
+ 30.26 Текр 32.39; Эюп 5.18; Еш 60.19-20
+ 30.27 Текр 4.24
+ 30.28 Еш 8.8; Дан 11.10
+ 30.29 Еш 26.4
+ 30.30 Ехо 10.11; Збр 17.13

+ 30.33 Эюп 4.9; 15.30; Збр 17.8; Ехез 20.48; 24.9

+ 31.1 Збр 19.8; Икм 21.31; Еш 30.2; Йрм 2.18
+ 31.3 Йрм 17.5
+ 31.4 Хош 11.10; Ам 3.8
+ 31.5 Текр 32.11
+ 31.7 Еш 2.20; 30.22
+ 31.8 Еш 37.36
+ 31.9 Збр 20.10
+ 32.1 Збр 71.1; Еш 16.5
+ 32.2 Еш 4.6; 25.4
+ 32.3 Еш 29.18; 35.5
+ 32.6 1 Пад 25.11
+ 32.9 Еш 3.16; Ам 6.1; Цеф 1.12
+ 32.13 Еш 5.6; 7.24; 22.2
+ 32.15 Ехез 39.29; Ёэль 2.28
+ 32.19 Еш 28.2, 17
+ 33.1 Еш 21.2; 24.16; Йрм 30.16
+ 33.4 Ёэль 2.9
+ 33.5 Еш 2.17
+ 33.7 Еш 36.22
+ 33.8 Лев 26.22
+ 33.9 Йрм 4.28; Хош 4.3; Ёэль 1.10; Нах 1.4
+ 33.10 Збр 67.2
+ 33.12 Еш 10.17
+ 33.14 Еуд 10.31
+ 33.15 Збр 14.1-5; 23.3-4
+ 33.19 Текр 28.49; Еш 28.11
+ 34.1 Збр 48.1; Микъа 1.2
+ 34.3 Ёэль 2.20
+ 34.4 Ёэль 2.10; 3.15; Мт 24.29; Сыр 6.13-14

+ 34.5 Текр 32.41; Йрм 49.7-22; Ехез 25.12-14; 35.1-15; Ам 1.11-12; Ов 1.1-16; Мал 1.3-4

+ 34.6 Баш 36.33; 1 Тар 1.44; Еш 63.1; Цеф 1.7; Ехез 39.17

+ 34.7 Сай 23.22; Збр 21.13
+ 34.8 Еш 61.2; 63.4
+ 34.9 Текр 29.23

+ 34.10 Еш 66.24; Йрм 17.27; Ехез 20.48; Сыр 14.11; 19.3

+ 34.11 Еш 13.21-22; 14.23; Цеф 2.14
+ 34.13 Эюп 30.29; Еш 13.21; 32.13; Микъа 1.8
+ 34.14 Сыр 18.2
+ 34.15 Текр 14.13
+ 35.2 Еш 40.5; 55.12
+ 35.3 Эюп 4.3; Еуд 12.12
+ 35.4 Текр 32.35, 43; Збр 93.1
+ 35.5 Еш 29.18; 32.2; 42.18; Мт 11.5
+ 35.6 Еш 41.18; 49.10; Фаал 3.8; 14.10
+ 35.8 Еш 40.3; 52.1
+ 35.10 Еш 51.11; 60.20
+ 36.2 Ехо 15.39; Еш 7.3
+ 36.3 Еш 22.15, 20; 37.2
+ 36.6 Еш 30.2; Ехез 29.6
+ 36.7 4 Пад 18.4; 2 Тар 31.1
+ 36.11 Узеир 4.7; Дан 2.4
+ 36.16 3 Пад 4.25
+ 36.17 Текр 8.7-10
+ 36.19 4 Пад 17.24; Еш 10.9
+ 36.20 4 Пад 19.12; Еш 10.11; Дан 3.15
+ 37.2 Еш 22.15; 36.3
+ 37.3 Хош 13.13
+ 37.4 2 Пад 16.12
+ 37.6 Еш 10.24
+ 37.8 Ехо 10.29-30
+ 37.12 Баш 11.31
+ 37.13 4 Пад 18.33-34

+ 37.16 Чыкъ 25.22; Текр 6.4; 3 Пад 18.39; Нех 9.6; Збр 85.10; Еш 44.6

+ 37.17 2 Тар 6.40; Збр 30.3; 70.2; Дан 9.18
+ 37.19 2 Тар 32.19; Йрм 16.20
+ 37.20 Збр 82.19
+ 37.24 Збр 19.8
+ 37.26 Еш 45.7
+ 37.27 Збр 128.6
+ 37.28 Збр 138.2
+ 37.29 Ехез 29.4; 38.4; Ам 4.2; Хав 1.15
+ 37.30 Еш 7.11
+ 37.31 Еш 27.6
+ 37.32 Еш 9.7
+ 37.33 2 Пад 20.15
+ 37.36 2 Пад 24.16; 1 Тар 21.15; Нах 3.3
+ 37.37 Баш 10.11; Юнус 1.2
+ 37.38 Баш 8.4; Узеир 4.2; Йрм 51.27
+ 38.3 4 Пад 18.3
+ 38.5 Збр 38.13
+ 38.6 Еш 37.35
+ 38.8 Ехо 10.13
+ 38.11 Збр 26.13; Еш 53.8; Ехез 26.20
+ 38.12 Эюп 7.6
+ 38.13 Агъл 3.4
+ 38.14 Збр 68.4; Ехез 7.16; Нах 2.7
+ 38.17 Збр 15.10; Эюп 33.28; Микъа 7.19
+ 38.18 Збр 6.6; Джем 9.10
+ 38.19 Текр 4.9; 6.7; Збр 77.4
+ 39.2 2 Тар 32.27

+ 39.6 4 Пад 24.13; 2 Тар 36.10; Йрм 20.5; 27.19-21; Микъа 4.10

+ 39.7 4 Пад 24.12; 25.7; 2 Тар 33.11
+ 40.1 Еш 49.13; Зек 1.17
+ 40.2 Эюп 42.10; Йрм 16.18; Хош 2.14

+ 40.3 Еш 35.8; Збр 67.5; Мт 3.3; Мк 1.3; Лк 3.4-6; Юх 1.23

+ 40.5 Еш 35.2
+ 40.8 Збр 118.89; 1 Пётр 1.24-25; Якъ 1.11
+ 40.10 Еш 62.11; Сыр 22.12

+ 40.11 Збр 22.1; Йрм 31.10; Ехез 34.15; Микъа 5.4; Юх 10.11

+ 40.12 Икм 30.4
+ 40.13 Рим 11.34; 1 Кор 2.16
+ 40.14 Эюп 21.22
+ 40.16 Збр 49.10
+ 40.17 Збр 61.10; Дан 4.32
+ 40.18 Еш 46.5; Фаал 17.29
+ 40.20 Еш 44.9; 46.7; Йрм 10.3-5

+ 40.22 Сай 13.34; Эюп 9.8; 26.7; Збр 103.2; Йрм 10.12; 51.15

+ 40.23 Эюп 12.21; Збр 106.40
+ 40.26 Збр 146.4
+ 40.27 Еш 49.14
+ 40.28 Збр 146.5
+ 40.29 2 Кор 12.10
+ 40.31 Збр 102.5
+ 41.1 Еш 43.9
+ 41.2 2 Тар 36.23
+ 41.4 Еш 44.6; 48.12; Сыр 1.17
+ 41.7 Еш 40.19

+ 41.8 2 Тар 20.7; Еш 42.19; 43.10; 44.1; Йрм 30.10; Якъ 2.23

+ 41.14 Эюп 25.6; Збр 21.7
+ 41.18 Еш 35.6
+ 41.19 Еш 55.13
+ 41.24 Йрм 10.5; 1 Кор 8.4
+ 41.25 Еш 41.2; Йрм 1.15; 50.3
+ 41.26 Еш 46.10; 48.14
+ 41.27 Еш 40.9; 52.7

+ 42.1 Еш 11.2; 41.8; 43.10; 52.13; 53.11; 61.1; Мт 3.17; 12.17-21; 17.5; Мк 1.11; Лк 3.22

+ 42.5 Зек 12.1

+ 42.6 Еш 42.6; 45.13; 49.6; Лк 2.3, 30-32; Фаал 13.47

+ 42.7 Еш 9.2; 35.5; 49.9; 61.1
+ 42.8 Еш 48.11
+ 42.10 Збр 32.3
+ 42.11 Еш 21.16
+ 42.13 Збр 77.65
+ 42.14 Еш 13.8
+ 42.15 Еш 50.2
+ 42.16 Еш 40.4
+ 42.17 Збр 96.7; Еш 45.16; 44.11; Йрм 10.14
+ 42.18 Еш 35.5
+ 42.19 Еш 41.8
+ 42.20 Йрм 6.10; Ехез 12.2
+ 42.22 Йрм 50.33
+ 42.25 Хош 7.9
+ 43.1 Еш 45.3
+ 43.2 Збр 65.12; Дан 3.25
+ 43.3 Збр 71.10; Еш 45.14
+ 43.5 Хош 11.11; Микъа 7.12; Зек 8.7
+ 43.8 Еш 42.18-19
+ 43.9 Еш 41.1
+ 43.10 Еш 41.8; Йрм 30.10
+ 43.11 Еш 45.21; Хош 13.4
+ 43.13 Текр 32.39; Эюп 10.7
+ 43.16 Чыкъ 14.21; Еш 51.10
+ 43.19 Еш 35.6-8; 48.6; 2 Кор 5.17; Сыр 21.5
+ 43.20 Чыкъ 17.1-7
+ 43.22 Микъа 6.3
+ 43.24 Мал 2.17
+ 43.25 Збр 50.3; Йрм 31.34
+ 43.26 Еш 1.18
+ 43.27 Баш 3.6; Йрм 5.31
+ 44.1 Еш 41.8; Йрм 30.10
+ 44.3 Ехез 39.29; Ёэль 2.28; Юх 7.38

+ 44.6 Текр 6.4; 3 Пад 18.39; Нех 9.6; Збр 85.10; Еш 41.4; 48.12; Сыр 1.8,

+ 44.8 Текр 32.18; Еш 26.4
+ 44.9 Еш 41.24, 29
+ 44.10 Йрм 10.3-5; Хав 2.18
+ 44.11 Еш 42.17; 45.16
+ 44.18 Еш 45.20
+ 44.20 Хош 12.1
+ 44.21 Еш 41.8
+ 44.22 Еш 1.18
+ 44.23 Збр 95.11; Еш 48.20; 49.13
+ 44.24 Эюп 37.18; Збр 135.5; Еш 42.5
+ 44.25 1 Кор 1.20; 3.19
+ 44.26 2 Тар 36.22-23
+ 44.27 Еш 11.15; 51.10; Йрм 50.38; 51.36

+ 44.28 2 Тар 36.22; Узеир 1.1; Еш 45.1; Дан 6.28; Фаал 13.22

+ 45.1 Нах 2.6
+ 45.2 Збр 106.16
+ 45.3 Еш 43.1
+ 45.4 Еш 41.8
+ 45.5 Текр 4.35
+ 45.6 Чыкъ 15.11
+ 45.7 4 Пад 19.25; Еш 37.26; Агъл 3.38

+ 45.9 Эюп 9.32; Джем 6.10; Еш 29.16; Йрм 18.6; Рим 9.20-24

+ 45.12 Еш 44.24; Йрм 27.5

+ 45.13 Еш 42.6; 44.28

+ 45.14 Збр 71.10; Еш 43.3; Зек 8.23; 1 Кор 14.25

+ 45.16 Еш 42.17; 44.11
+ 45.17 Еш 54.4
+ 45.19 Йрм 29.13-14
+ 45.20 Еш 44.17-18
+ 45.21 Еш 43.11; Хош 13.4
+ 45.23 Рим 14.11; Флп 2.10-11
+ 46.1 1 Пад 5.3; Йрм 50.2; 51.44
+ 46.2 Йрм 48.7
+ 46.3 Текр 1.31
+ 46.4 Збр 67.20
+ 46.5 Еш 40.18; Фаал 17.29
+ 46.6 Къад 17.4; Еш 44.15
+ 46.7 Збр 113.15
+ 46.10 Еш 41.26
+ 46.11 Еш 41.2; Йрм 12.9
+ 46.13 Еш 51.5; 56.1
+ 47.1 Еш 13.1; 21.1; Йрм 50.1; Ам 5.2
+ 47.2 Къад 16.21
+ 47.3 Йрм 13.26; Нах 3.5
+ 47.6 Зек 1.15
+ 47.7 Сыр 18.7
+ 47.8 Цеф 2.15
+ 47.11 Збр 34.8
+ 47.14 Еш 5.24; Нах 1.10; Мал 4.1
+ 48.1 Нех 11.1; Йрм 7.4; Микъа 1.5
+ 48.3 Еш 41.26
+ 48.4 Чыкъ 32.9
+ 48.5 Йрм 44.17
+ 48.6 Еш 43.19; Йрм 33.3

+ 48.10 Эюп 23.10; Збр 65.10; Еш 1.25; Зек 13.9; Мал 3.3

+ 48.11 Еш 42.8; Ехез 20.9

+ 48.12 Еш 41.4; 44.6; Сыр 1.8,

+ 48.13 Эюп 9.8; Збр 103.2; Еш 42.5; Йрм 10.12; 51.15; Зек 12.1

+ 48.14 Еш 41.2, 26; 46.10
+ 48.15 Еш 45.1-3
+ 48.16 Еш 61.1
+ 48.18 Збр 80.14; Лк 19.42
+ 48.19 Баш 22.17

+ 48.20 Еш 44.23; 52.11; Йрм 50.8; Зек 2.6-7; Сыр 18.4

+ 48.21 Чыкъ 17.6; Сай 20.11

+ 49.1 Йрм 1.4-5; Гал 1.15-16; Мт 1.21; Лк 1.31

+ 49.2 Еш 11.4
+ 49.3 Юх 17.10
+ 49.6 Еш 42.6; Йрм 1.5; Фаал 13.47; 26.23
+ 49.7 Збр 21.7; Еш 53.3
+ 49.8 Еш 42.6; 2 Кор 6.2
+ 49.9 Еш 42.7; 61.1
+ 49.10 Еш 35.6; Сыр 7.16-17
+ 49.12 Еш 43.5
+ 49.13 Збр 95.11; Еш 40.1; 44.23
+ 49.14 Еш 40.27
+ 49.15 Збр 26.10

+ 49.18 Еш 60.4; Йрм 22.24; Ехез 5.11; 16.48; Цеф 2.9; Рим 14.11

+ 49.19 Йрм 31.27; Зек 2.4
+ 49.20 Зек 10.10
+ 49.22 Еш 11.10; 14.2
+ 49.23 Збр 24.3; 71.9; Микъа 7.17
+ 49.24 Мк 3.27
+ 49.25 Збр 34.1
+ 49.26 Сыр 16.6
+ 50.1 Текр 24.1; Йрм 3.8

+ 50.2 Чыкъ 14.21-22; Сай 11.23; Збр 103.7; 105.2; 106.33; Еш 42.15; 59.1; Йрм 35.17

+ 50.3 Йрм 4.28; Сыр 6.12
+ 50.4 Збр 39.7
+ 50.6 Еш 53.6; Мт 26.67; Мк 14.65; 15.19
+ 50.7 Йрм 1.18; Ехез 3.9
+ 50.8 Эюп 13.19; Рим 8.33
+ 50.9 Эюп 13.28; Еш 51.8
+ 51.2 Баш 12.2; Ехез 33.24

+ 51.3 Баш 2.8; Еш 40.1; 52.9; Ехез 28.13; 36.35

+ 51.4 Еш 42.6; 49.6
+ 51.5 Еш 46.13; 60.9
+ 51.6 Збр 101.26-27; Мк 13.31

+ 51.7 Текр 6.6; Збр 36.28; Йрм 31.33; Мт 10.28

+ 51.8 Еш 50.9
+ 51.9 Эюп 9.13; 26.12; Збр 88.11; Еш 30.7
+ 51.10 Чыкъ 14.21; Збр 105.9; Еш 43.16-17
+ 51.11 Еш 35.10

+ 51.12 Збр 55.5; 117.6; Еш 40.1; 66.13; Мт 10.28

+ 51.13 Еш 40.12; 48.14

+ 51.15 Йрм 31.35

+ 51.17 Збр 74.8; Еш 52.1; Йрм 25.15; Ов 1.16; Зек 12.2; Сыр 14.10

+ 51.19 Йрм 15.5; Нах 3.7

+ 51.22 Йрм 25.17; Нах 3.11

+ 52.1 Еш 35.8; 48.2; 51.17; Нех 11.1; Ёэль 3.17; Нах 1.15; Мт 4.5; 27.53; Сыр 21.27

+ 52.5 Рим 2.24
+ 52.7 Еш 41.27; Нах 1.15; Рим 10.15
+ 52.9 Еш 40.1; 51.3
+ 52.10 Збр 97.3; Лк 3.6
+ 52.11 Узеир 1.7-11; Еш 48.20; Зек 2.7
+ 52.12 Еш 58.8; Микъа 2.13
+ 52.13 Еш 42.1
+ 52.15 Еш 49.23; Рим 15.21; 1 Кор 2.9
+ 53.1 Юх 12.38; Рим 10.16
+ 53.2 Еш 11.1
+ 53.3 Еш 49.7
+ 53.4 Мт 8.17
+ 53.5 1 Пётр 2.24-25
+ 53.6 Збр 118.176; Йрм 50.6
+ 53.7 Еш 37.14; Йрм 11.19; Фаал 8.32-33
+ 53.8 Збр 26.13; Еш 38.11; Ехез 26.20; 32.23
+ 53.9 1 Пётр 2.22; Мк 15.46
+ 53.11 Еш 42.1; 52.13; Рим 5.16
+ 54.1 1 Пад 2.5; Гал 4.27
+ 54.4 Еш 45.17; Цеф 3.11
+ 54.5 Йрм 3.14; Хош 2.7
+ 54.6 Еш 62.4
+ 54.7 Йрм 51.5
+ 54.8 Збр 88.29-30; Еш 55.3
+ 54.9 Баш 8.21; 9.11

+ 54.10 Сай 25.12-13; Ехез 34.25; 37.26; Хош 2.18

+ 54.13 Йрм 31.33-34; Юх 6.45; 1 Кор 2.13; 1 Тес 4.9

+ 54.17 Збр 4.2
+ 55.1 Еш 44.3; Юх 7.37
+ 55.2 Юх 6.27

+ 55.3 Збр 88.29-30; Еш 54.6; 61.8; Йрм 32.40; Ехез 16.60; Фаал 13.34

+ 55.5 2 Пад 22.44

+ 55.6 1 Тар 28.9; 2 Тар 15.2; Йрм 29.13; Ам 5.4, 6; Цеф 2.3

+ 55.9 Збр 102.11
+ 55.11 Текр 32.2; Ехез 12.25
+ 55.12 Збр 97.8; Еш 35.2
+ 55.13 Еш 41.19
+ 56.1 Еш 46.13; 51.5
+ 56.2 Чыкъ 20.8

+ 56.3 Чыкъ 12.38; Текр 23.8; Эст 9.27; Еш 14.1; Зек 2.11

+ 56.7 Еш 2.2-3; 60.3; 66.20; Мал 1.11; Мт 21.13; Мк 11.17; Лк 19.46

+ 56.8 Еш 11.12; Юх 10.16
+ 56.9 Йрм 12.9; Ехез 39.17; Сыр 19.17-18
+ 56.10 Йрм 6.17
+ 56.11 Ехез 34.2
+ 56.12 Икм 23.35; Еш 22.13
+ 57.2 Дан 12.13
+ 57.3 Мк 8.38
+ 57.5 Ехез 16.20-21
+ 57.8 Ехез 16.25; 23.17
+ 57.11 Збр 49.21
+ 57.13 Йрм 11.12
+ 57.15 4 Пад 22.19; 2 Тар 34.27
+ 57.16 Збр 102.9
+ 57.17 Йрм 6.13
+ 57.18 Йрм 3.22; Еш 40.1
+ 57.19 Рим 2.10; Эф 2.17
+ 57.21 Еш 48.22
+ 58.1 Микъа 1.5; 3.8
+ 58.3 Лев 16.29; Сай 29.7; Мал 3.14
+ 58.5 Лев 16.29; Зек 7.5; Мт 6.16
+ 58.6 Збр 81.4; Икм 24.11; Лк 4.18
+ 58.7 Мт 25.35; Лк 3.11; Якъ 2.15-16
+ 58.8 Збр 36.6; 84.14; Еш 52.12
+ 58.11 Йрм 31.12; Юх 7.38
+ 58.12 Эюп 3.14; Еш 61.4
+ 58.13 Нех 13.15-21
+ 58.14 Текр 32.13; Эюп 22.26; Збр 36.4
+ 59.1 Сай 11.23; Еш 50.2
+ 59.2 Збр 65.18; Икм 15.8; 28.9; Хош 5.4
+ 59.3 Еш 1.15; Икм 6.17
+ 59.4 Эюп 15.35; Збр 7.15; Якъ 1.15
+ 59.6 Эюп 8.14
+ 59.7 Икм 1.16; 6.18; Еш 59.7; Рим 3.15-17
+ 59.10 Текр 28.29; Эюп 5.14; Цеф 1.17
+ 59.11 Ехез 7.16; Нах 2.7

+ 59.16 Збр 97.1; Еш 63.5; Йрм 5.1; Ехез 22.30

+ 59.17 Эф 6.14, 17; 1 Тес 5.8
+ 59.18 Текр 7.10; Йрм 51.56
+ 59.20 Рим 11.26-27
+ 59.21 Йрм 31.31
+ 60.1 Збр 101.17; Мал 4.2; 1 Юх 1.7
+ 60.2 Эюп 37.19

+ 60.3 Эюп 11.17; 22.28; Икм 4.18; Еш 2.2-3; 56.7; 66.20; Мал 1.11; Дан 12.3; Сыр 21.24

+ 60.4 Еш 49.18; 66.20
+ 60.5 Еш 61.6
+ 60.6 3 Пад 10.1; 2 Тар 9.1; Мт 2.11

+ 60.7 Баш 25.13; Збр 119.5; Йыр 1.4; Еш 21.16

+ 60.8 Хош 11.11
+ 60.9 3 Пад 10.22; Еш 23.1; 51.5; Юнус 1.3
+ 60.10 Зек 6.15
+ 60.11 Сыр 21.25
+ 60.12 Зек 14.17-19
+ 60.14 Еш 49.23; Ехез 48.35
+ 60.16 Баш 49.24; Еш 66.12
+ 60.18 Еш 11.9
+ 60.19 Еш 30.26; Сыр 21.23; 22.5
+ 60.20 Збр 26.1; Еш 35.10; 65.19; Сыр 21.4
+ 60.21 Збр 36.9; Ехез 37.25; Мт 15.13

+ 61.1 Лев 25.8-15; Еш 11.2; 29.19; 42.7; 49.9; Лк 4.18-19; 7.22

+ 61.2 Лев 25.10; Еш 34.8; 63.4; Мт 5.4
+ 61.3 Мт 15.13
+ 61.4 Эюп 3.14; Еш 58.12; Ам 9.14
+ 61.6 Чыкъ 19.6; Еш 60.5; 1 Пётр 2.9
+ 61.7 Эюп 42.10; Еш 40.2; Зек 9.12

+ 61.8 Збр 10.7; Еш 55.3; Йрм 32.40; Ехез 16.60

+ 61.9 Еш 65.23
+ 61.10 Йрм 2.32; Зек 3.4; Сыр 21.2
+ 62.2 Сыр 2.17; 3.12
+ 62.3 Зек 9.16
+ 62.4 Еш 54.6; Хош 1.10; 2.23
+ 62.5 Йрм 32.41; Цеф 3.17
+ 62.8 Текр 28.33; Йрм 5.17
+ 62.10 Еш 11.10; 49.22
+ 62.11 Еш 40.10; Сыр 22.12
+ 63.1 Баш 36.33; 1 Тар 1.44; Еш 34.6
+ 63.3 Ёэль 3.13; Сыр 19.15
+ 63.4 Еш 34.8; 61.2
+ 63.5 Еш 59.16
+ 63.6 Еш 51.22
+ 63.9 Чыкъ 14.9; 23.20; Къад 10.16
+ 63.10 Збр 77.40; Фаал 7.51; Эф 4.30
+ 63.11 Чыкъ 12.50-51; Збр 76.21; Хош 12.13
+ 63.12 Чыкъ 14.21
+ 63.15 Баш 11.5; Текр 26.15; Збр 13.2; 32.14
+ 63.16 Текр 32.6; Еш 64.8; Юх 8.41
+ 63.19 Йрм 14.8
+ 64.1 2 Пад 22.10; Збр 17.10; 143.5
+ 64.4 1 Кор 2.9
+ 64.5 Фаал 10.35
+ 64.6 Збр 1.4; 89.6
+ 64.7 Еш 43.22; Хош 7.7

+ 64.8 Текр 32.6; Эюп 10.9; 33.6; Еш 45.9; 63.16; Йрм 18.6; Юх 8.41; Рим 9.20-24

+ 64.11 4 Пад 25.9; Хагъ 1.9; 2.3
+ 65.2 Рим 10.20
+ 65.3 Еш 1.29; 66.17
+ 65.4 Лев 11.7
+ 65.6 Чыкъ 20.5; Збр 149.9
+ 65.8 Баш 18.26; Мк 13.20
+ 65.10 Ехо 7.24; Еш 33.9; 35.2; Цеф 2.6
+ 65.12 Икм 1.24; Еш 66.4; Йрм 7.13
+ 65.13 Еш 55.1; Лк 6.25
+ 65.14 Лк 6.25
+ 65.15 Еш 62.2; Йрм 29.22; Сыр 2.17; 3.12
+ 65.16 Йрм 4.2

+ 65.17 Еш 66.22; 1 Кор 2.9; 2 Пётр 3.13; Сыр 21.1

+ 65.19 Еш 35.10; 60.20; Сыр 21.4
+ 65.21 Йрм 31.5; Ехез 28.26
+ 65.22 Збр 21.13
+ 65.23 Текр 28.41; Збр 113.22; Еш 61.9
+ 65.24 Дан 9.21
+ 65.25 Баш 3.14; Еш 11.6, 9

+ 66.1 3 Пад 8.27; 2 Тар 2.6; Ехез 43.7; Мт 5.35; Фаал 7.49-50

+ 66.2 Узеир 9.4

+ 66.3 Еш 1.11

+ 66.4 Эюп 3.25; Икм 1.24; 10.24; Еш 65.12; Йрм 7.13

+ 66.7 Еш 13.8; Сыр 12.5
+ 66.12 Еш 60.16
+ 66.13 Еш 40.1; 51.12

+ 66.15 Збр 67.18; Хав 3.8; 2 Пётр 3.7; 2 Тес 1.8

+ 66.16 Текр 32.41; Йрм 25.33
+ 66.17 Лев 11.7, 29; Еш 1.29; 65.3
+ 66.18 Еш 2.2; Зек 14.16

+ 66.20 Еш 2.2-3; 14.2; 49.22; 56.7; 60.3-4; Мал 1.11

+ 66.21 Чыкъ 19.6; Еш 61.6
+ 66.22 Еш 65.17
+ 66.24 Еш 1.31; Мт 18.9; Мк 9.47

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Пейгъамберлернинъ Китаплары

- Ешая

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24
- 25
- 26
- 27
- 28
- 29
- 30
- 31
- 32
- 33
- 34
- 35
- 36
- 37
- 38
- 39
- 40
- 41
- 42
- 43
- 44
- 45
- 46
- 47
- 48
- 49
- 50
- 51
- 52
- 53
- 54
- 55
- 56
- 57
- 58
- 59
- 60
- 61
- 62
- 63
- 64
- 65
- 66

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери